Azanda "H?yy? ?la x?yril ?m?l" ifad?si
B?SM?LLAH?R RAHMAN?R R?H?M
H?MD OLSUN AL?ML?R?N R?BB?N?
V? SALAM OLSUN M?VLAMIZ M?H?MM?D? V? T?RT?M?Z ?HL? BEYT?N?
Bilindiyi kimi ?i? v? ?hli S?nn? aras?ndak? ixtilafl? fiqhi m?vzulardan biri d? azanda "H?yy? ?l?lf?l?h" s?z?nd?n sonra "H?yy? ?la x?yril ?m?l" deyilib deyilm?y?c?yi, bu s?z?n azan?n bir qisimi olub olmad???d?r. ?i?l?r "H?yy? ?la x?yril ?m?l" ifad?sinin R?sulullah s. a. a zaman?nda azan?n bir par?as? olaraq oxundu?unu v? bunun ?m?r ibn. X?ttab?n x?lif?liyi zaman?nda azandan ??xar?ld???n?, s?nnil?r is? bunun azan?n bir par?as? olmad???n? s?yl?m?kd?dirl?r. biz in?aallah bu i?imizd? ?i? v? S?nni qaynaqlar?ndan ?hli Beyt imamlar?ndan ?.s v? s?hab?l?rd?n s?hih h?disl?rl? "H?yy? ?la x?yril ?m?l" ifad?sinin azan?n bir par?as? oldu?unu ortaya qoyaca??q.
1. ?i? qaynaql? h?disl?r: ?i? qaynaqlar?nda m?vzu haqq?nda bir ?ox h?dis m?vcuddur, biz n?mun? olaraq yaln?z birini k???r?c?yik. ?eyx Tusi r.? "Tehzib" v? "?stisbar" adl? h?dis kitablar?nda bel? r?vay?t etm?kd?dir (h?disin ?laq?dar hiss?sini ?eviririk):
?????? ?? ???? ?? ????? ?? ???? ?? ??????? ?? ???? ???: ???? ??? ??????? (?) ?? ?????? ???? ???? ???? ???? ???? ???? ???? ?? ?? ??? ??? ???? ???? ?? ?? ??? ??? ???? ???? ?? ????? ???? ???? (??? ???? ???? ????) ???? ?? ????? ???? ???? (??? ???? ???? ????) ?? ??? ?????? ?? ??? ?????? ?? ??? ?????? ?? ??? ?????? ?? ??? ??? ????? ?? ??? ??? ????? ???? ???? ???? ???? ?? ??? ??? ???? ?? ??? ??? ????
…Abdullah ibn Sinan dedi ki: ?bu C?f?r (imam Baqir ?.s)a azan haqq?nda soru?dum, dedi ki: bel? d?: "Allahu ?kb?r, Allahu ?kb?r; …… Hayya alel felah, Hayya alel felah; Hayya ala hayril amel, Hayya ala hayril amel…."
Tusi r.?, "?stisbar", 1/305, h?dis 2
Tusi r.?, "Tehzib", 2/59-60, h?dis 2
bu m?vzu haqq?ndak? onlarla h?disd?n yaln?z biridir ki, biz bu q?d?rini kafi g?r?r?k.
2. S?nni qaynaql? h?disl?r: ?hli s?nn? qaynaqlar?nda bu m?vzuda h?m ?hli Beyt imamlar?ndan ?.s v? h?m d? s?hab?l?rd?n h?dis r?vay?t edilmi?dir. indi ?vv?lc? s?nni qaynaqlar?nda bu m?vzuda ?z?nd?n h?dis r?vay?t edilmi? olan ?hli Beyt imamlar?n? ?.s, daha sonra is? s?hab?l?ri k???r?c?yik.
2-1. imam S?ccad, imam Baqir v? imam Sadiq ?.s: m?s?lmanlar?n d?rd?nc?, be?inci v? alt?nc? imamlar?d?r, s?nnil?rd? onlar?n elmini etiraf etm?kd? v? h?tta h?yas?zca ?zl?rini onlara nisb?t etm?kd?, onlar?n yolunda olduqlar?n? iddia etm?kd?dirl?r.
??kild? g?rd?y?n?z ?hli s?nn? h?dis alimi ibni ?bi ?eybenin "Musannaf" adl? h?dis kitab?d?r, i?ar?l?nilmi? yerd? bu ifad?l?r var:
?? ??? ???? ?? ????? ?? ??? ??? ?????
Azanda "H?yy? ?la x?yril ?m?l" s?yl?y?nl?r bab?
????? ??? ??? ??? ?? ???? ?? ??????? ?? ???? ?? ???? ????? ?? ??? ???? ?? ??? ?? ???? ??? ???? ???? ??? ?? ??? ?????? ??? ?? ??? ??? ????? ????? ?? ?????? ?????
…C?f?r (imam Sadiq ?.s) atas? (imam Baqir a.s)dan bel? r?vay?t etdi: ?li ibn H?seyn (imam Seccad ?.s) azan oxundu?unda y?ks?k s?sl? "H?yy? ?la x?yril ?m?l" dey? ?lav? ed?r v? "bu ilk azand?r" dey?rdi.
ibni ?bi ?eybe, "Musannaf", 1/244, h?dis 1
bu h?disin s?n?dind?ni b?t?n ravil?r etibarl? v? h?disin isnad? muttas?ld?r.(?n son ravisind?n ilk qayna??na q?d?r s?n?dind? qopuqluq olmayan h?dis? Muttas?l deyilir )
kitab?n m??llifi ibni ?bi ?eybe bu h?disi Xat?m ibn ?smay?ldan, o imam C?f?r ?.s-d?n, o da imam Baqir ?.sd?n r?vay?t etmi?dir. m??llif ibni ?bi ?eybe s?nnil?rin b?y?k h?dis alimidir, haqq?nda m?lumat ???n link? bax?n: ibni ?bi ?eybe kimdir
h?disi imam C?f?r ?.sd?n m??llif ibni ?bi ?eybey? r?vay?t ed?n Xat?m ibn ?smay?l is? Buxari v? M?slimin ?z?nd?n h?dis g?t?rm?? olduqlar? bir ravidir. ?z-Zehebi onun t?rc?meyi-hal?nda deyir ki:
???? ?? ??????? ?????? ?????? ??? ??????? ??????
Xat?m ibn ?smay?l: muhaddis, hafiz, ?bu ?smay?l ?l-Kufi
????? ?????
camaat onun siga (etibarl?) oldu?unu t?sdiql?mi?dir.
?z-Zehebi, "Siyer", 8/518
Dig?r ravil?r is? imam C?f?r Sadiqd?n v? imam M?h?mm?d Baqir ?.sdir ki, bunlar da m?s?lmanlar?n imamlar?d?rlar. buna g?r? d?, h?disimiz s?hihdir v? g?r?ld?y? kimi imam Sadiq ?.s bunu imam Baqir ?.sd?n, o is? imam Seccad ?.sd?n r?vay?t etm?kd?dir. y?ni onlar?n fikiri d? bu istiqam?td?dir.
2. imam ?li ?.s: m?s?lmanlar?n ilk imam?, N?bi s.a.an?n q?yyumu v? Quran?n b?yan? il? N?bi s.a.an?n n?fsidir, s?nnil?rin is? d?rd?nc? x?lif?sidir.
??kild? g?rd?y?n?z ?hli s?nn? alimi ed-Dasukinin “Ha?iyetu Dasuki ala ?erhil Kebir” adl? kitab?d?r, i?ar?l?nilmi? yerd? bu ifad?l?r var:
??? ??? ??? ???? ????? ??? ???? ( ?? ??? ??? ????? ) ??? ?? ??? ?????? ??? ???? ?????? ????
?li r.? "hayya alel felah" s?z?nd?n sonra "hayya ala hayril ?m?l" s?z?n? ?lav? ed?rdi v? bu hal-haz?rda ?i?nin m?zh?bidir.
ed-Dasuki “Ha?iyetu Dasuki ala ?erhil Kebir” 1/193
3. ibni ?m?r: s?nni v? n?sibil?r nezdind? s?hab? v? x?lifl?ri ?m?r ibn X?ttab?n o?ludur, o da eyni imamlar?m?z ?.s kimi azanda "hayya ala hayril ?m?l" s?yl?y?rdi.
??kild? g?rd?y?n?z ?hli s?nn? h?dis alimi ibni ?bi ?eybenin "Musannaf" adl? h?dis kitab?d?r, i?ar?l?nilmi? yerd? bu ifad?l?r var:
????? ??? ????? ??? ??? ???? ???? ?? ???? ??? ??? ??? ??? ??? ?? ????? ?? ??? ??? ?????
…Nafi dedi ki: ibni ?m?r azana "hayya ala hayril ?m?l" ifad?sini ?lav? ed?rdi.
ibni ?bi ?eybe, "Musannaf", 1/244, h?dis 3
s?nni v? n?sibil?r h?r vaxt s?hab?y? v? x?susil? ?hli Beyt ?.s-? ?zl?rinin uy?un g?ldikl?rini iddia ed?rl?r. ?ox maraqlan?r?q, g?r?s?n ?z qaynaqlar?nda i?tirak ed?n ?hli Beyt ?.s v? s?hab?d?n r?vay?t edilmi? olan bu h?disl?r qar??s?nda n? dey?c?kl?r? onlara uy?un g?l?c?kl?rmi? yoxsa onlar?n ?leyhin?mi davranacaqlar?
?lav? olaraq a?aq?dak? videolardan Azan haqq?nda geni? m?lumatlar izl?yib ?yr?n? bil?rsiz.