v) S?nn?nin h?km?
[?mir?l-m?`minin ?li (?leyhissalam)-?n imam?tini isbat etm?k ???n, s?nn?l?rin vasit?sil? n?ql olunan r?vay?tl?r? istinad etm?k, sad?c? olaraq, h?cc?ti tamamlamaq v? g?z?l yolla olan «cidal» (m?bahis?) m?qs?di da??y?r; ?ks halda, o m?q?dd?s ??xsiyy?tin Allah?n kitab? v? Pey??mb?r (s?ll?llahu ?leyhi v? alih) s?nn?sind? imam?t ???n zikr olunan ??rtl?rin ham?s?na malik olmas?na d?lal?t ed?n m?t?vatir h?dis v? r?vay?tl?rin varl??? il? bel?, onlara istinad etm?y? ?sla yer qalm?r. S?nn? t?riqi il? n?ql olunan v? «s?hih» adland?r?lan r?vay?tl?r onlar?n n?z?rind? s?hih say?lan me`yarlar ?sas?ndad?r, ?i?l?r t?r?find?n n?ql olunan r?vay?tl?r? d? «s?hihlik» ad? aid edilm?si o r?vay?tin e`tibar c?h?tind?ndir–ist?r ?i?l?rin istilah?nda da s?hih olsun, ist?rs? d? onlar?n rical me`yarlar? ?sas?nda m?v?ss?q say?lm?? olsun.]
Pey??mb?ri ?kr?m (s?ll?llahu ?leyhi v? alih)-in s?nn?sin? tabe olmaq ?qli idrak?n t?l?bi ?sas?ndad?r ki, bu da m?`sum ??xsiyy?t? ita?t etm?yin laz?m oldu?unu ?atd?r?r. H?m d? Allah?n Kitab?n?n h?km?n?n t?l?bi il?dir:
????? ???????? ?????????? ????????? ????? ????????? ?????? ??????????
“Pey??mb?rin siz? g?tirdiyi h?r bir ?eyi ?xz edin, onun ??kindirdiyi ?eyl?rd?n ??kinin![1]»
S?nn?d?n bir h?disi qeyd etm?kl? kifay?tl?nirik ki, onun s?hihliyi inkaredilm?z v? Allah?n f?rman? ?sas?nda onu q?bul etm?k vacibdir. H?min h?disi s?nn? v? ?i?l?r Pey??mb?ri-?kr?m (s?ll?llahu ?leyhi v? alih)-d?n n?ql etmi?, onun Pey??mb?r (s?ll?llahu ?leyhi v? alih) t?r?find?n sadir olmas?na e`tiraf etmi?l?r. Onun ?oxlu yollarla n?ql olunmas?na baxmayaraq, s?hihliyi s?but olunan bir t?riql? n?ql etm?kl? kifay?tl?nirik. O da Zeyd ibni ?rq?min a?a??da qeyd etdiyimiz r?vay?tidir:
?????: ?????? ?????? ??????? ??????? ??? ???? ???? ? ??? ??? ???? ??????? ?????????? ???????? ???????????? ?????? ??????????? ????????? ???????: ???????? ???? ???????? ??????????? ?????? ???? ???????? ??????? ????????????? ??????????? ???????? ???? ???????? ??????? ??????? ??????????? ??????????? ?????? ????????????? ????????? ???????????? ???? ???????????? ?????? ??????? ??????? ?????????? ????? ????? ????? ??????? ????? ???????? ????????? ??????? ??????? ????? ????????? ????? ?????? ?????? ??????? ?????? ??????? ?????? ???????: ???? ?????? ????????? ??????? ????????? ??????????? ????? ???? ???????? ??????? ???? ????????? ???????? ?????????? ?????????
Zeyd ibni ?rq?m deyir ki, Pey??mb?ri ?kr?m (s?ll?llahu ?leyhi v? alih) H?cc?t?l-vidadan qay?dan zaman Q?dir-Xumda d???rg? sald? v? ?mr etdi ki, k?lg?lik d?z?ltsinl?r. Sonra buyurdu: «Sanki m?n (Allah t?r?find?n) d?`v?t olunmu?am v? onu (d?`v?ti) q?bul etmi??m. H?qiq?t?n, m?n sizin aran?zda iki a??r (d?y?rli, n?fis) ?man?t qoyub gedir?m ki, onlardan biri dig?rind?n b?y?kd?r: Allah?n kitab? v? itr?tim. Bax?n g?r?n, m?nd?n sonra bu ikisi il? nec? r?ftar ed?c?ksiniz! H?qiq?t?n bu ikisi K?vs?r hovuzu yan?nda m?n? g?lib ?atana q?d?r bir-birind?n ayr?lmazlar. (Sonra buyurdu:) H?qiq?t?n, Allah-Taala m?nim m?vlamd?r, m?n d? h?r bir m?`minin m?vlas?yam. (Sonra h?zr?t ?linin ?lind?n tutub dedi:) M?n h?r k?sin m?vlas?yamsa, bu da onun v?lisidir. (Sonra dua ed?r?k dedi:) «P?rv?rdigara! Onu sev?nl?ri sev, onunla d??m?n olanlarla d??m?n ol.»[2] (Sonra bu uzun h?disi ax?ra kimi r?vay?t edir.)
Pey??mb?ri ?kr?m (s?ll?llahu ?leyhi v? alih)-in n?z?rind? ?mm?t? imam?tin ?h?miyy?ti o q?d?r y?ks?k s?viyy?d? idi ki, t?kc? H?cc?t?l-vidadan qay?danda deyil, ?ksin?, m?xt?lif m?nasib?tl?rl? ?laq?dar, h?tta ?z?n?n v?fat? il? n?tic?l?n?n x?st?liyind?, s?hab?l?r onun h?cr?sind? bir yer? topla?d??? zaman Allah?n kitab? v? ?z itr?tini v?siyy?t etmi?di. B?`zi r?vay?tl?rd? «inni q?d t?r?ktu fikumus-s?q?leyn»[3], b?`zi r?vay?tl?rd? «inni tarikun fikum x?lif?t?yn»[4], dig?r r?vay?tl?rd? «inni tarikun fikumus-s?q?l?yn»[5]; habel?, b?`zil?rind? «l?n y?ft?riqa»[6], b?`zi dig?r r?vay?tl?rd? «l?n y?t?f?rr?qa»,[7] b?`zi n?sx?l?rd? is? «la tuq?ddimuhuma f?t?hliku v? la tu?llimuhuma f? inn?huma ?`l?mu minkum»[8], b?`zil?rind? is? «inni tarikun fikum ?mreyni l?n t?zillu initt?b?`tumuhuma.»[9] Pey??mb?ri ?kr?m (s?ll?llahu ?leyhi v? alih)-in k?lam?nda qeyd olunan inc?likl?rin ham?s?n? b?yan etm?k m?y?ss?r olmasa da, onlardan b?`zil?rini qeyd edirik:
1-«?nni q?d t?r?ktu» c?ml?si bunu b?yan edir ki, Allah?n kitab? v? Pey??mb?r (s?ll?llahu ?leyhi v? alih)-in itr?ti o h?zr?td?n ?mm?t ???n miras qalan bir ?man?tdir. ??nki Pey??mb?r (s?ll?llahu ?leyhi v? alih)-in ?mm?t? olan m?nasib?ti atan?n ?vlada olan m?nasib?ti kimidir. ?nsan?n cismi v? ruhu vard?r: ruhun b?d?n? olan m?nasib?ti m?`nan?n s?z?, m??zin (l?p?nin) qab??a olan m?nasib?ti kimidir. Cismani q?vv? v? ?zalar, cismani ata vasit?sil? insana izaf? olunur (ke?ir), m?`n?vi v? ruhani q?vv? v? ?zalar da, y?`ni haqq ?qid?l?r, f?zil?tli ?xlaqlar v? saleh ?m?ll?r insan?n ruhani atas? olan Pey??mb?r (s?ll?llahu ?leyhi v? alih)-in vasit?sil? insana verilir.
Ruhani sir?t (davran??) v? ?qlani sur?tin ifaz? vasit?si maddi sur?tin v? cismani hey`?tin ifaz? vasit?sil? m?qayis?olunmaz d?r?c?d?dir – l?p? qab?q (qurulu? forma) il?, m?`na k?lm? il?, mirvarid s?d?fl? m?qayis? olunmad??? kimi.
Bel? bir m?`n?vi v? ruhani ata «k??nni q?d duiytu f? ?c?btu» c?ml?si il? ?z v?fat?ndan x?b?r verir, ?z ?vladlar? ???n miras?n? (t?r?k?sini) m??yy?n edir v? buyurur ki, m?nim v?cudumun hasili v? yadigar? ?mm?t ???n iki ?eydir: «Allah?n kitab? v? itr?tim.»
Kitab–Allah?n ?mm?tl? rabit?si, itr?t is? Pey??mb?r (s?ll?llahu ?leyhi v? alih)-in ?mm?t il? rabit?sidir. Kitabla ?laq?ni k?sm?k Allahla ?laq?ni k?sm?kdir, Pey??mb?r (s?ll?llahu ?leyhi v? alih)-in itr?tind?n ?laq?ni k?sm?k is? Pey??mb?r (s?ll?llahu ?leyhi v? alih)-in ?z? il? ?laq?ni k?sm?kdir. Allah?n Pey??mb?ri il? ?laq?ni k?sm?k d? Allah?n ?z? il? ?laq?ni k?sm?kdir.
?zaf?tin xasiyy?ti budur ki, muzaf, muzafun–il?yhd?n heysiyy?t k?sb edir, «Kitab»-?n Allaha v? itr?tin Pey??mb?r?–al?min ilk ??xsiyy?tin? izaf? olunmas? Kitab?n v? itr?tin y?ks?k m?qam v? m?nzil?tini ayd?nla?d?r?r. Lakin m?tl?bin ?h?miyy?tini n?z?r? almaqla, h?zr?t bu ikisini «s?q?leyn» ?nvan? il? v?sf edir, bu da Pey??mb?r (s?ll?llahu ?leyhi v? alih)-in t?r?k?si olan bu iki yadigar?n d?y?r v? qiym?tini b?yan edir.
Qur`an?n m?`n?vi d?y?rinin a??rl??? (n?fisliyi), ?qlin d?rk ed?c?yind?n son d?r?c? y?ks?kdir, Qur`an, Xaliqin m?xluq ???n t?c?llisidir, buna g?r? d? onun ?z?m?tini d?rk etm?k ???n a?a??dak? bir ne?? ay?y? diqq?t yetirm?k kifay?tdir:
?? ???????????? ??????????
"Yasin. And olsun hikm?tli Qur`ana!"[10]
? ???????????? ??????????
"Qaf. And olsun m?cid (?z?m?tli) Qur`ana!"[11]
??????? ????????? ??????? * ??? ??????? ?????????? * ???? ????????? ?????? ???????????????
"H?qiq?t?n, bu, k?rim (k?ram?tli) olan Qur`and?r, b?k?lm?? bir kitabda. Ona paklardan ba?qas? m?sh ed? bilm?z."[12]
???? ?????????? ????? ?????????? ????? ?????? ????????????? ???????? ????????????? ????? ???????? ??????? ???????? ???????????? ??????????? ????????? ??????????? ??????????????
“?g?r Biz bu Qur`an? da?a nazil ets?ydik, h?km?n onun Allah qorxusundan xa?e` olub (qorxub) v? p?rak?nd? v?ziyy?t? d??d?y?n? g?r?rdin. V? bunlar? insanlar ???n misal vururuq ki, b?lk? t?f?kk?r ed?l?r.”[13]
?tr?tin d? eynil? Qur`an?n v?sf olundu?u x?susiyy?tl?rl? v?sf edilm?si g?st?rir ki, Pey??mb?r (s?ll?llahu ?leyhi v? alih)-in kalam?nda itr?t Qur`an?n b?rab?ri v? v?hyin ??riki kimi qeyd olunmu?dur.
Pey??mb?r (s?ll?llahu ?leyhi v? alih)-in k?lam?nda – onun k?lam? haqq?n, h?qiq?tin me`yar?, mizan?d?r – ?z itr?tini Qur`anla eyni s?viyy?d? q?rar verm?si yaln?z o halda m?mk?n ola bil?r ki, o itr?t "h?r bir ?eyin b?yanedicisidir" – ay?sind? Qur`an elminin ??riki[14] v? “ona batil n? ?nd?n, n? d? arxadan yol tapa bilm?z”[15]– ay?sind? Qur`an?n ism?til? ??rik olsunlar.
2-“F? inn?huma l?n y?t?f?rr?qa” c?ml?si Qur`anla itr?tin h?r zaman bir-biri il? yana?? olub v? he? vaxt bir-birind?n ayr?lmama??na d?lal?t edir. ??nki Qur`an el? bir kitabd?r ki, m?xt?lif tutumlar v? qabiliyy?tl?rl? yana?? olan b?t?n b???r ?vladlar? ???n nazil olmu?dur, onun zahiri (k?lm?d? olan) ifad?l?ri avam xalq k?tl?l?ri ???n, i?ar?l?ri aliml?r ???n, l?tif v? inc?likl?ri ?vliyaullah (Allah ?vliyalar?) ???n, h?qiq?tl?ri is? pey??mb?rl?r ???nd?r. ?nsan n?vl?ri aras?nda ?n al?aq fitr?tli olanlardan, y?`ni b?t?n h?ml?ri-q?ml?ri, fikri-zikri yaln?z maddi ehtiyaclar?n? t?`min etm? olanlardan ?n y?ks?k s?viyy?li insanlara q?d?r – y?`ni ruhi iztirablar?, nigaran??l?qlar? Allah?n zikrind?n ba?qa bir ?eyl? aradan qalxmayan, itirdiyi ?eyl?r yaln?z Allah?n g?z?l adlar?, g?z?l m?s?ll?ri, ismi-?`z?m? malik olanlara q?d?r ham? – onun hiday?tind?n b?hr?l?nm?lidir.
Bu kitab sanki bir g?n??? b?nz?yir ki, soyuq d?ymi? insan onun q?zmar h?rar?ti il? araml?q tap?r, ?kin?i ?kin sah?sinin bec?rilm?sini ondan ist?yir, t?bii elml?r ?zr? aliml?r onun ??as?n? analiz etm?kl? onun xasiyy?tl?rini, ??alar?n?n mineral madd?l?rd? v? bitki al?mind? t?`sirini aray?r, ilahi aliml?r g?n??in yer ?z?nd?ki t?`sir v? onun b?t?n t?r?m?l?rind? t?f?kk?r edir, g?n??in ??x?b q?ruba enm?si, (yer?) yax?nda v? ya uzaqda olmas? il? ?laq?dar qanunlardan istifad? ed?r?k ?z itikl?rini – g?n??in Xaliqi v? t?dbiredicisini d?rk edirl?r.
B?t?n b???riyy?t al?mi ???n nazil edil?n, insaniyy?tin d?nya, b?rz?x v? axir?td?ki b?t?n ehtiyaclar?n? t?`min ed?n bel? bir kitab?n el? bir m??llimi olmal?d?r ki, onlar?n (ehtiyaclar?n) ham?s?n? d?qiq ??kild? bilsin; ??nki mahir t?bib olmadan tibbin, m??llim olmadan elmin, insan?n d?nya v? axir?t h?yat?n?n t?nzim olunmas? ???n n?z?rd? tutulan ilahi qanunlar da, ona m?t?nasib olan m?f?ssir olmadan naqis say?l?r v? "?l-yovm? ?km?ltu l?kum din?kum"[16] – bu g?n sizin dininizi, sizin ???n kamil etdim» ay?si il? uy?un deyildir; ?ks halda bu kitab?n nazil olmas?ndak? m?qs?din ?ksi laz?m g?l?r ki, bu da "v? n?zz?lna ?l?yk?l-kitab? tibyan?n li kulli ??y`in"[17] ay?si il? uy?un g?lmir. M?tl?q ??kild? kamil, h?kim olan bir Allah t?r?find?n naqis dinin ??ri?t hal?na sal?nmas? q?bah?tlidir v? m?qs?din ?ksin? h?r?k?t etm?k qeyri-m?mk?nd?r, buna g?r? d? Pey??mb?r (s?ll?llahu ?leyhi v? alih) «l?n y?t?f?rr?qa» - dey? buyurmu?dur.
3-Dig?r bir r?vay?td? buyurulur:
??? ???????? ???????? ?????? ??????? ??????? ?????????? ???? ????????? ???? ??????????????????
“Ey insanlar! H?qiq?t?n m?n sizin aran?zda iki ?ey qoyuram ki, ?g?r onlara tabe olsan?z yolunuzu azmazs?n?z.”
?vv?lki b?hsl?rd? i?ar? edildiyi kimi insan?n xilq?t x?susiyy?tl?ri c?h?tind?n hiday?t olunmas? onun ?b?di s?ad?tin?, yoldan azmas? is? ?b?di b?db?xt?iliyin? s?b?b olur. ??nki insan kainat varl?qlar?n?n ?sar?si, g?vh?ridir, d?nya, b?rz?x, axir?t, m?lk, m?l?kut y?nl? bir varl?qd?r, x?lq v? ?mr al?min? ba?l?d?r, f?na ???n deyil, ?b?diyy?t ???n yarad?lm??d?r. Bel? bir hiday?t d? yaln?z ilahi v?hy t?rbiy?si v? t?`limi il? m?mk?nd?r ki, bu m?q?dd?s ilahi v?hy d? z?lm?tl?rd? parlayan m?q?dd?s nurdur:
??? ????? ???? ?????? ????? ? ?????? ????????
“??bh?siz, Allah t?r?find?n sizin ???n bir nur v? (haqq?, batili) b?yan ed?n bir kitab nazil olmu?dur”.[18] Uy?unluq v? t?nas?b qanununa ?sas?n, onun m??llimi d? h?r n?v x?tadan, h?vayi-n?fsd?n pak-pakiz?, m?`sum olmal?d?r. Bu hiday?t? v? m?`sum yol g?st?r?n? sar?lmaq il? b???riyy?t? ?xlaqi, fikri v? ?m?li z?lal?tl?rd?n t?`minat verildiyi ???n buyurur: «L?n t?zilluin initt?b?`tumuhuma.»
4- “V? la tu?llimuhuma f? inn?huma ?`l?mu minkum”– c?ml?si bar?sind? s?nn?l?rin ?n t??ss?bke? aliml?rinin birinin s?z?n? qeyd etm?kl? kifay?tl?nirik:[19]
????????????? ??????? ???? ????????? ????????????? ??????? ??????? ???????? ???????? ????????? ????????????? ?????????? (????? ???? ?????) ????? ??????? ???? ??????????? ???? ???????? ??????????? ????????????? ??????? ???? ????? ???????? ??????? ??????? ???????? ????? ???????????? ???? ??????? ???????? ??????????? ?????????????????? ?????? ????? ????? ??????????? ??????? ???????? ??????? ??????? ???? ?????????? ?????? ????? ???????????? ??????? ????????? ????? ???????? ?????????? ??????? ????? ????? ?????? ????????????
“Allah?n kitab?na v? Pey??mb?r (s?ll?llahu ?leyhi v? alihi v? s?ll?m)-in s?nn?sin? alim olanlar – o h?zr?tin itr?ti sair aliml?rd?n se?ilmi?l?r s?b?bi d? budur ki, Allah ricsi (zahiri v? batini ?irkinliyi) onlardan aparm??, onlar? pak-pakiz? ed?r?k x?susi ??kild? pakla?d?rm??d?r... (Sonra deyir:) O itr?td?n, sar?lma?a ?n layiqli ??xs d?, onlar?n imam? v? alimi olan ?liyyibni ?bi Talibdir. ??nki ?vv?ld? qeyd etdiyimiz kimi, onun elmi ?ox v? istinbatlar? d?qiq idi. Buna g?r? d? ?bu B?kr dedi: «?li Allah?n Pey??mb?rinin itr?tidiz – y?`ni o k?sl?rd?ndir ki, Pey??mb?r (s?ll?llahu ?leyhi v? alihi v? s?ll?m) onlara sar?lma?? t?`kid etmi?dir. Bu deyil?nl?r g?r? d? ?lini x?susi, ??kild? qeyd edir, h?m?inin onu Q?dir-Xum g?n?nd? qeyd olunan f?zil?tl?r? ixtisas vermi?dir.»
Bu m?s?l?y? diqq?t yetirm?k laz?md?r ki, ?linin ba?qa aliml?rd?n olan imtiyaz? «T?thir» ay?sin? g?r?dir: bu ay?nin h?km?n? ?sas?n, o, m?tl?q ??kild? rics v? ?irkinlikl?rd?n pak olunmu?dur. Bunu da iqrar v? e`tiraf etm?liyik ki, Pey??mb?r (s?ll?llahu ?leyhi v? alihi v? s?ll?m) ?lini b?t?n ?mm?tin alimi v? ham?dan bilikli hesab etmi?dir, Allah is? buyurur:
???? ???? ????????? ????????? ??????????? ??????????? ??? ??????????? ???????? ??????????? ???????? ????????????
“De bil?nl?rl? bilm?y?nl?r eynidirmi?! Yaln?z ?ql sahibl?ri ibr?t alar!”[20]
??????? ??????? ????? ???????? ??????? ??? ????????? ?????? ???? ????????? ?????? ??? ??????? ????? ?????? ?????? ???????????
“Haqqa hiday?t ed?n ??xs tabe olunma?a daha layiqlidir, yoxsa hiday?t olunmayan v? yaln?z hiday?t etdikl?ri halda hiday?t olunan ??xs?! Siz? n? olub, nec? h?km edirsiniz?!”[21]
«?nni tarikun...» h?disinin s?hihliyini e`tiraf etm?kl?, b?t?n ?mm?t? ?mr olunmu?dur ki, z?lal?td?n nicat tapmaq ???n ?li (?leyhissalam)-?n tabe olsunlar. Buna g?r? d? ?li (?leyhissalam)-?n tabe olunmaqda v? istisnas?z olaraq b?t?n ?mm?tin ona tabe?iliyind? h?cc?t tamam olunmu?dur:
???? ???????? ?????????? ????????????
“De: yet?rli h?cc?t yaln?z Allaha m?xsusdur.”[22]
5-Pey??mb?ri-?kr?m (s?ll?llahu ?leyhi v? alih) ?li (?leyhissalam)-?n ?lind?n tutub yuxar? qald?raraq onu camaata t?qdim etm?kl? b?yani-kubradan sonra, onun kim oldu?unu da b?yan etsin ki, he? k?s ???n anla??lmaz m??mmal?, ??bh?li bir ?ey qalmas?n. Bu Qur`andan ayr?lmayan h?min «siql»-dir v? onun ism?ti ?mm?tin hiday?tin? z?man?t verir. Pey??mb?r (s?ll?llahu ?leyhi v? alih) b?t?n m?`minl?rin m?vlas? oldu?una g?r? m?vla olmaq m?qam? ?li (?leyhissalam) ???n d? s?buta yetir:
???????? ??????????? ?????? ??????????? ??????????? ???????? ????????? ?????????? ?????????? ??????????? ?????????? ?????? ??????????
“(Budur v? bundan qeyri ola bilm?z:) Sizin m?vlan?z yaln?z Allah, Onun R?sulu v? iman g?tirib namaz q?lan v? r?ku hal?nda z?kat ver?nl?rdir.”[23]
[1] «H??r» sur?si ay?: 7
[2] «?l-m?st?dr?ku ?l?s-S?hiheyn», 3-c? cild, s?h.26;
H?m?inin, ?i? m?nb?lr?rind?n: «K?malud-din v? t?mamun-ne`m?t», s?h.234 v? 238; v? sair kitablar.
[3] «M?sn?di ?hm?d», 3-c? cild, s?h.26; «?ss?n?nul-kubra», (Nisai), 5-ci cild, s?h.45, 130;; «?ssir?», ?bni K?sir, 4-c? cild, s?h.416 v? dig?r s?nn? kitablar?.
«B?sairud-d?r?cat», s?h.434, 8-ci hiss?, 17-ci bab, 4-c? h?dis; «K?malud-din v? t?mamun-ne`m?t», s?h.236, 238; «?l-?md?», s?h.71 v? sair ?i? kitablar?.
[4] «M?sn?di ?hm?d », 5-c? cild, s?h.181 v? 189; «F?zailus-s?hab?» (?hm?d ibni H?nb?l), 2-ci cild, s?h. 63, 1032-c? h?dis; «?l-M?s?nn?f» ?bni ?bi ?eyb?, 7-ci cild, s?h.418, 11725-ci h?dis; «?l-Camius-s??ir», 1-ci cild, s?h.402 v? dig?r s?nn? kitablar?.
«K?malud-din v? t?mamun-ne`m?t», s?h.240; «?l-?md?», s?h.69;«S?`dus-suud», s?h.228 v? dig?r ?i? kitablar?.
[5] «F?zailus-s?hab?» (?hm?d ibni H?nb?l),, 1-ci cild,s?h.572, 968-ci h?dus; «M?sn?di ?hm?d», 3-c? cild, s?h.371; «?l-m?st?dr?ku ?l?s-S?hiheyn», 3-c? cild, s?h.148; «?l-mu`c?mul-k?bir», 5-ci cild, s?h166, v? dig?r s?nn? kitablar?.
«B?sairud-d?r?cat», s?h.432, 8-ci hiss?, 17-ci bab, 3, 5 v? 6-c? h?dis; «K?malud-din v? t?mamun-ne`m?t», s?h.234, 238; «Kifay?tul-?s?r», s?h.78, 137, 163 v? sair ?i? kitablar?.
[6] «?l-biday?tu v?n-n?hay?», 5-ci cild, s?h.228 v? 7-ci cild, s?h.386; «?t-T?b?qatul-kubra», 2-ci cild, s?h.194; «M?sn?di ?bu Y?`li », 2-ci cild, s?h.297, 48-ci h?dis; «C?vahirul-?qdeyn», s?h.231-233; «M?sn?di ?bni Cu`d», s?h.397, 2711-ci h?dis; «X?saisu ?miril-m?`minin ®», s?h.93; «M?sn?di ?hm?d», 3-c? cild, s?h.14 v? ba?qa s?nn? m?nb?l?ri.
[7] «M?sn?di ?hm?d», 5-ci cild, s?h.182; «?ss?n?nul-kubra», 5-c? cild, s?h.45...; «Kitabus-s?nn?», ?bni ?bi Asim, s?h.629, 1539-c? h?disv? s?h.630, 1553-c? h?dis; «?l-m?st?dr?ku ?l?s-S?hiheyn», 3-c? cild, s?h.109; v? ba?qa m?nb?l?r.
[8] Qeyd olunan ibar? v? onun m?zmununa yax?n: «M?cm?uz-z?vaid», 9-cu cild, s?h.164; «?s-s?vaiqul-muhriq?», s?h.150, 228; «C?vahirul-?qdeyn», s?h.233 v? 237; «?d-durrul-m?nsur», 2-ci cild, s?h.60 v? ba?qa m?nb?l?r.
[9] «?l-m?st?dr?ku ?l?s-S?hiheyn», 3-c? cild, s?h.110; «Camiul-?hadis», 3-c? cild, s?h.430, h.9591; «Y?nabiul-m?v?dd?t», 1-ci cild, s?h.166; «Tarixu m?din?ti D?m??q», cild.42, s?h.216; v? ba?qa m?nb?l?r.
[10] «Yasin» sur?si, ay?:1-2
[11] «Qaf» sur?si, ay?:1
[12] «Vaqi?» sur?si, ay?:77-79
[13] «H??r» sur?si, ay?:21
[14] «N?hl» sur?si, ay?:89
[15] «Fussilat» sur?si, ay?:42
[16] «Maid?» sur?si, ay?:3
[17] «N?hl» sur?si, ay?:89
[18] «Maid?» sur?si, ay?:15
[19] «?s-s?vaiqul-muhriq?», s?h.151
[20] «Z?m?r» sur?si, ay?:9
[21] «Yun?s» sur?si, ay?:35
[22] «?n`am» sur?si, ay?:149
[23] «Maid?» sur?si, ay?:55