Z?kat kim? vacibdir?
Z?kata d???n mal-d?vl?t n?vl?ri
Birinci; Q?z?l v? g?m???n z?kat?
?kinci; bitki v? meyv?l?rin z?kat?
???nc?; Heyvanlar?n z?kat?
Hans? mal? z?kat g?t?rm?k olmaz?
Bir ne?? adam?n qar??m?? heyvanlar?n?n h?km?:
D?rd?nc?; Tap?nt? mal?n z?kat?
Z?kat kim? vacibdir?
Z?kat, nisaba[1] (m??yy?n miqdar mal-d?vl?t?) sahib olan, h?r bir azad m?s?lmana vacibdir. Lakin m?s?lman?n sahib oldu?u mal?n ?z?rind?n bir il ke?m?lidir ki, z?kat versin. Amma bitkil?r istisnad?r. Dem?k bitkil?rin z?kat? bel?dir: ?g?r toplanan m?hsul z?kat?n t?l?b etdiyi miqdara yeti?irs? el? y???lan g?n? z?kat? ??xar?l?r. Uca Allah buyurur: «...y???m g?n? haqq?n? (z?kat?n?, s?d?q?sini) ?d?yin…»[2]
Z?kata d???n mal-d?vl?t n?vl?ri
Z?kat bu n?vl?ri ?hat? edir: q?z?l, g?m??, bitkil?r, meyv?l?r, heyvanlar v? tap?nt?lar.
Birinci; Q?z?l v? g?m???n z?kat?
Nisab? v? ??xar?lan miqdar?:
Q?z?l?n nisab? iyirmi dinar[3], g?m???n nisab? is? iki y?z dirh?mdir[4]. Bu q?d?r mal?n q?rxdan biri (y?ni, 2,5 %) z?kat ??xar?l?r. ?li ibn ?bu Talib (Allah ondan raz? olsun) Pey??mb?rin (Ona v? ail?sin? Allah?n salavat? v? salam? olsun) bel? dediyini r?vay?t edir: «?g?r s?nin iki y?z dirh?min varsa v? ?z?rind?n bir il ke?ibs?, onun be? dirh?mini(y?ni q?rxda birini) z?kat ??xar?rsan. Q?z?l is? iyirmi dinar miqdar?nda olana q?d?r s?n? z?kat vacib olmur. ?g?r iyirmi dinara ?atsa v? ?z?rind?n bir il ke?s?, yar?m dinar z?kat verm?lis?n»[5].
Zin?t ??yalar?n?n (q?z?l v? ya g?m??d?n haz?rlanm?? ??yalar?n) z?kat?:
Quran v? h?disl?rin ?mumi anlam?na ?sas?n zin?t ??yalar?na g?r? z?kat verm?k vacibdir. Bu n?v? ay? v? h?disl?rin ?mumi anlam?ndan istisna ed?nl?rin he? bir ?sas? yoxdur v? bu d?lill?r kifay?tdir. Lakin buna baxmayraq bu haqda x?susi d?lill?r d? m?vcuddur. Dem?k Ummu S?l?m? deyir ki, m?n q?z?ldan zin?t ??yalar? tax?rd?m. Bu haqda Pey??mb?rd?n (Ona v? ail?sin? Allah?n salavat? v? salam? olsun) soru?ub dedim: Ey Allah?n el?isi, bu ?zabla v?d olunan mal-d?vl?td?n say?l?rm?? [6]
Pey??mb?r (Ona v? ail?sin? Allah?n salavat? v? salam? olsun) dedi: «Nisaba yeti??n mal?n z?kat?n? vers?n, ?zabla v?d olunan mal-d?vl?td?n say?lmaz».[7]
H?m?inin Ai?? (Allah ondan raz? olsun) deyir ki, Pey??mb?r (Ona v? ail?sin? Allah?n salavat? v? salam? olsun) m?nim yan?ma daxil oldu v? ?limd? g?m??d?n haz?rlanm?? zin?t ??yalar?n? g?r?b dedi: «Ey Ai??, bunlar n?dir?» M?n dedim: Ey Allah?n el?isi, bunlar? s?nin ???n b?z?nm?y? g?r? haz?rlam??am? O dedi: «Onlar?n z?kat?n? verirs?nmi?» M?n dedim: Xeyr, yaxud Allah ist?diyi q?d?r? O dedi: «Bu, c?h?nn?m oduna yet?r[8]»[9].
?kinci; bitki v? meyv?l?rin z?kat?
Uca Allah buyurur: «Yer ?z?n? s?rilmi? v? s?rilm?mi? ba?-ba?at? (bostanlar? v? ba?lar?), dadlar? v? n?vl?ri m?xt?lif xurman? v? tax?l?, bir-birin? h?m b?nz?y?n, h?m d? b?nz?m?y?n zeytunu v? nar? yaradan Odur. (Onlar?n h?r biri) bar verdiyi zaman bar?ndan yeyin, y???m g?n? haqq?n? (z?kat?n?, s?d?q?sini) ?d?yin, lakin israf etm?yin. (Allah) israf ed?nl?ri sevm?z!»[10]
Z?kat ??xar?lan n?vl?ri:
Z?kat yaln?z a?a??dak? h?disin a??qlad??? d?rd n?vd?n ??xar?l?r.
?bu Burd?, ?bu Musadan v? Muazdan (Allah onlardan raz? olsun) r?vay?t edir ki, Pey??mb?r (Ona v? ail?sin? Allah?n salavat? v? salam? olsun) onlar?, camaata dini ?yr?tm?k ???n Y?m?n? g?nd?rmi? v? onlara, yaln?z bu d?rd n?vd?n z?kat alma?? ?mr etmi?di: «bu?da, arpa, xurma v? ki?mi?»[11].
Nisab?:
Bitki v? meyv?l?rin z?kat?n?n vacib olmas? ???n a?a??dak? h?disd? deyil?n nisaba (miqdara) ?atmas? ??rtdir.
?bu S?id ?l-Xudri (Allah ondan raz? olsun), Pey??mb?rin (Ona v? ail?sin? Allah?n salavat? v? salam? olsun) bel? dediyini r?vay?t edir: «Say? be?d?n az olan d?v?y?, be? uqiyy?d?n[12] az g?m??? v? be? v?s?qd?n[13] az olan m?hsula z?kat d??m?r»[14].
?ixar?lan miqdar?:
Cabir (Allah ondan raz? olsun) Pey??mb?rin (Ona v? ail?sin? Allah?n salavat? v? salam? olsun) bel? dediyini r?vay?t edir: «?ay v? ya??? suyu il? suvar?lan m?hsulun onda biri (10/1), d?v? il? quyudan su ??xar?l?b suvar?lan m?hsulun is? iyirmid? biri (20/1) z?kat ??xar?lmal?d?r»[15].
?bn ?m?r (Allah ondan raz? olsun) Pey??mb?rin (Ona v? ail?sin? Allah?n salavat? v? salam? olsun) bel? dediyini r?vay?t edir: «Ya???, bulaq v? ya g?lm???l?rd?ki su il? suvar?lan m?hsulun onda biri, ?l il? suvar?lan m?hsulun is? iyirmid? biri z?kat ??xar?lmal?d?r»[16].
Xurma v? ?z?m?n ?l??lm?si[17]
?bu Humeyd ?s-Saidi (Allah ondan raz? olsun) deyir ki, «biz Pey??mb?rl? (Ona v? ail?sin? Allah?n salavat? v? salam? olsun) t?buk d?y???n? gedirdik. O, vadil qura adl? yer? ?atanda bir qad?n?n bostanda oldu?unu g?rd? v? ?z s?hab?l?rin? dedi ki, n? q?d?r xurma m?hsul ver?c?yini ?l??n. Pey??mb?r ?z? is? dedi ki, on v?s?q[18] m?hsul ??xacaqd?r. Sonra h?min qad?na dedi ki, y???lan m?hsulu ?l??rs?n g?r?k n? q?d?r ??x?r... Sonra Pey??mb?r (Ona v? ail?sin? Allah?n salavat? v? salam? olsun) h?min k?nd? qay?danda qad?ndan n? q?d?r m?hsul ??xd???n? soru?du? Qad?n dedi: Pey??mb?rin (Ona v? ail?sin? Allah?n salavat? v? salam? olsun) dediyi kimi, on v?s?q m?hsul ??xd?»[19].
Ai?? (Allah ondan raz? olsun) deyir ki, «Pey??mb?r (Ona v? ail?sin? Allah?n salavat? v? salam? olsun) Abdullah ibn R?vah?ni (Allah ondan raz? olsun) xurma yeti?ib yeyilm?d?n ?nc? onu ?l?m?y? g?nd?rirdi. O da (xeyb?r) yahudil?rini iki se?im qar??s?nda qoyurdu. Ya onun dediyi ?l??d? xurma g?t?rs?nl?r, yaxud da ?zl?ri xurman? y???b deyil?n ?l??d? xurman? m?s?lmanlara ?d?sinl?r. Bunu, meyv? yeyilm?d?n v? b?l?nm?d?n ?nc? z?kat? hesablamaq ???n edirdil?r»[20].
???nc?; Heyvanlar?n z?kat?
Z?kata d???n heyvanlar ?? qisdir: d?v?, in?k v? qoyun.
D?v?nin z?kat?:
Nisab?: ?bu S?id ?l-Xudri, Pey??mb?rin (Ona v? ail?sin? Allah?n salavat? v? salam? olsun) bel? dediyini deyir: «Say? be?d?n az olan d?v?y? z?kat d??m?r»[21].
??xar?lan miqdar?: ?n?s (Allah ondan raz? olsun) deyir ki, ?bu B?kr (Allah ondan raz? olsun) onu B?hreyn? g?nd?r?rk?n bu m?ktubu ona yazm??d?: «R?hman v? R?him Allah?n ad? il?. Bu, Pey??mb?rin (Ona v? ail?sin? Allah?n salavat? v? salam? olsun) m?s?lmanlara f?rz buyurdu?u, Allah?n Pey??mb?rin? ?mr etdiyi z?katd?r. Hans? m?s?lmandan t?yin olunan z?kat t?l?b olunsa onu versin. Bundan art?q ist?nils? verm?sin. Say? iyirmi d?rdd?n az olan h?r be? d?v?y? g?r? bir qoyun verilir. ?g?r d?v?l?rin say? iyirmi be?l?, otuz be? aras?nda olarsa onda birya?? tamamlanm?? di?i d?v? z?kat verilir. ?g?r d?vl?rin say? otuz alt?yla, q?rx be? aras?nda olarsa onda ikiya?? tamamlanm?? di?i d?v? verilir. ?g?r d?v?l?rin say? q?rx alt?yla, altm?? aras?nda olarsa onda ?? ya?? tamamlanm?? di?i d?v? verilm?lidir. ?g?r d?v?l?rin say? altm?? birl? yetmi? be? aras?nda olarsa d?rd ya?? tamamlanm?? d?v? verilm?lidir. ?g?r d?v?l?rin say? yetmi? alt? il? doxsan aras?nda olarsa iki ba? iki ya?? tamamlanm?? di?i d?v? verilir. ?g?r d?v?l?rin say? doxsan birl? y?z iyirmi aras?nda olarsa iki ?d?d ?? ya?? tamamlanm?? di?i d?v? verilir. Y?z iyirmid?n ?ox olduqda is? artan h?r q?rx d?v?y? g?r? bir ba? iki ya?? tamamlanm?? di?i d?v? ?lav? olunur. H?r artan ?lli d?v?y? g?r? ?? ya?? tamamlanm?? di?i d?v? verilir. Kimin yaln?z d?rd ba? d?v?si olarsa ona z?kat d??m?r. Yaln?z d?v? sahibi ?z ist?yi il? bunu ed? bil?r. ?g?r say be? olsa onda z?kat verilm?lidir»[22].[23]
Boynuna z?kat vacib olub, amma g?r?kli ya?da d?v?si olmayan:
?n?s (Allah ondan raz? olsun) deyir ki, ?bu B?kr (Allah ondan raz? olsun) ona m?ktub yaz?b Pey??mb?rin (Ona v? ail?sin? Allah?n salavat? v? salam? olsun) m?s?lmanlara f?rz buyurdu?u, Allah?n Pey??mb?rin? ?mr etdiyi z?kat? bildirir. M?ktubda deyilirdi: «Kimin d?v?sinin z?kat? d?rd ya?? tamamlanm?? d?v? miqdar?na ?atarsa amma onun d?rdya?l? d?v?si olmazsa, ?v?zind? ??ya?l? d?v?si varsa onu v? ?lav? olaraq varsa iki ba? qoyun v? ya iyirmi dirh?m[24] g?t?r?l?r. Kimin d?v?sinin z?kat? ?? ya?? tamamlanm?? d?v? miqdar?na ?atarsa amma onun ??ya?l? d?v?si olmazsa, ?v?zind? d?rdya?l? d?v?si varsa onda d?rdya?l? d?v? ondan q?bul edilir v? (?lav? f?rqi ?rtm?k ???n) z?kat toplayan ona iki ba? qoyun v? ya iyirmi dirh?m[25] ?d?yir. Kimin d?v?sinin z?kat? ?? ya?? tamamlanm?? d?v? miqdar?na ?atarsa amma onun ??ya?l? d?v?si olmazsa, ?v?zind? ikiya?l? di?i d?v?si varsa onda ikiya?l? di?i d?v? ondan q?bul edilir v? (?lav? f?rqi ?rtm?k ???n) z?kat toplayan ondan iki ba? qoyun v? ya iyirmi dirh?m g?t?r?r. Kimin d?v?sinin z?kat? iki ya?? tamamlanm?? d?v? miqdar?na ?atarsa amma onun ikiya?l? d?v?si olmazsa, ?v?zind? ??ya?l? d?v?si varsa onda ??ya?l? d?v? ondan q?bul edilir v? (?lav? f?rqi ?rtm?k ???n) z?kat toplayan ona iki ba? qoyun v? ya iyirmi dirh?m ?d?yir. Kimin d?v?sinin z?kat? iki ya?? tamamlanm?? d?v? miqdar?na ?atarsa amma onun ikiya?l? d?v?si olmazsa, ?v?zind? birya?l? d?v?si varsa onda birya?l? d?v? ondan q?bul edilir v? (?lav? f?rqi ?rtm?k ???n) z?kat toplayan ondan iki ba? qoyun v? ya iyirmi dirh?m g?t?r?r»[26].
?n?yin z?kat?:
Nisab? v? ??xar?lan miqdar?: Muaz ibn C?b?l (Allah ondan raz? olsun) deyir ki, «Pey??mb?r (Ona v? ail?sin? Allah?n salavat? v? salam? olsun) m?ni Y?m?n? g?nd?rdi v? m?n? h?r q?rx in?y? g?r? ikiya?l?, h?r otuz in?y? g?r? is? birya?l? di?i v? ya etk?k dana, z?kat g?t?rm?yi ?mr etdi»[27].
Qoyunun z?kat?[28]:
?n?s (Allah ondan raz? olsun) deyir ki, ?bu B?kr (Allah ondan raz? olsun) ona m?ktub yaz?b Pey??mb?rin (Ona v? ail?sin? Allah?n salavat? v? salam? olsun) m?s?lmanlara f?rz buyurdu?u, Allah?n Pey??mb?rin? ?mr etdiyi z?kat? bildirir. M?ktubda deyilirdi: «Qoyunun z?kat? is? bel?dir. ?g?r qoyun ??ld?n[29] qidalan?rsa q?rxla, y?z iyirmi aras?nda olan qoyuna bir ba? qoyun ??xar?l?r. Y?z iyirmi bir il?, iki y?z aras?nda olarsa iki qoyun z?kat verilir. ?ki y?z bir il?, ?? y?z aras?nda olarsa ?? qoyun z?kat verilm?lidir. ?g?r y?zd?n ?ox olarsa h?r y?z qoyuna g?r? bir qoyun z?kat verilir. ?g?r kimins? ??ld?n qidalanan heyvanlar?n?n say? q?rxdan bir ?d?d az olsa ona z?kat vacib deyildir. Yaln?z heyvan sahibi ?z ist?yi il? z?kat ver? bil?r»[30].
Qoyunun z?kat?n?n vacib olmas? ???n ??rtl?r:
1. Nisab: Bu ??rt ?t?n h?disl?rd? a??q-a?kar g?rs?nir.
2. Hovl: y?ni, z?kata d???n mal?n ?z?rind?n bir il ke?m?lidir. Pey??mb?r (Ona v? ail?sin? Allah?n salavat? v? salam? olsun) demi?dir: «?z?rind?n bir il ke?m?dikc? mala z?kat d??m?r»[31].
3. S?im?: y?ni, heyvan ilin ?ks?r hiss?sini ba?l? m?kanda deyil, ?old? qidalanmal?d?r. Pey??mb?r (Ona v? ail?sin? Allah?n salavat? v? salam? olsun) demi?dir: «?g?r qoyun ??ld?n qidalan?rsa q?rxla, y?z iyirmi aras?nda olan qoyuna bir ba? qoyun ??xar?l?r...»[32]
H?m?inin ba?qa h?disd? demi?dir: «??ld?n qidalanan q?rx d?v?y? g?r? ikiya?l? di?i d?v? (z?kat) verilir...» [33].
Hans? mal? z?kat g?t?rm?k olmaz?
?bn Abbas (Allah ondan raz? olsun) deyir ki, Pey??mb?r (Ona v? ail?sin? Allah?n salavat? v? salam? olsun) Muaz? (Allah ondan raz? olsun) Y?m?n? g?nd?r?rk?n ona demi?di: «(z?kat? y??ark?n) insanlar?n ?n yax?? mallar?n? g?t?rm?...»[34]
?n?s (Allah ondan raz? olsun) deyir ki, ?bu B?kr (Allah ondan raz? olsun) ona m?ktub yaz?b Allah?n Pey??mb?rin? ?mr etdiyi z?kat? bildirir. M?ktubda deyilirdi: «Z?kat?, ?ld?n d??m??, eyibli heyvanla v? ya ke?i il? verm?k olmaz. ?g?r z?kat toplayan ist?s? (bu heyvanlar?n kas?blar ???n daha faydal? oldu?unu g?rs?) g?t?r? bil?r»[35].
Bir ne?? adam?n qar??m?? heyvanlar?n?n h?km?:
Z?kat ver?c?k iki v? ya daha ?ox insan ?z mallar?n? qar??d?r?blarsa, birinin mal?n? dig?rinin mal?ndan ay?rd etm?k olmursa, onlar (?mumi maldan) bir z?kat verirl?r.
?n?s (Allah ondan raz? olsun) deyir ki, ?bu B?kr (Allah ondan raz? olsun) ona m?ktub yaz?b Allah?n Pey??mb?rin? ?mr etdiyi z?kat? bildirir. M?ktubda deyilirdi: «Z?katdan yay?nma hallar?n?n qar??s?n? almaq ???n, ayr?-ayr? saxlan?lan heyvanlar? qar??d?rmay?n[36], bir yerd? olan heyvanlar? da ay?rmay?n[37]. Qar???q mal sahibl?ri is? bunu ?z aralar?nda b?rab?r b?l?rl?r[38]».
D?rd?nc?; Tap?nt? mal?n z?kat?
Bu, ke?mi?d? torpaq alt?nda qalm?? v? he? bir m?qabil olmadan, asanl?qla ?ld? edilmi? x?zin?dir[39].
Bunun z?kat? d?rhal verilir. Bir ilin ke?m?si v? ya nisaba ?atmas? ??rt deyildir. Buna d?lil, Pey??mb?rin (Ona v? ail?sin? Allah?n salavat? v? salam? olsun) bu s?z?n?n ?mumi m?nas?d?r: «Tap?nt?n?n be?d? biri z?kat verilm?lidir»[40].
---------------------------------------------
[1] Z?kat b?l?m?nd? «Nisab» s?z? ?ox i?l?dildiyi ???n onun m?nas?n? bilm?k laz?md?r. Dem?k «Nisab», mal-d?vl?tin n?v?nd?n as?l? olmayaraq, z?kat?n vacib olmas? ???n tolanan v? t?l?b olunan h?dd? ?atan, mal-d?vl?tdir. (t?rc.)
[2] ?l-?nam: 141.
[3] M?asir ?l?? vahidl?ri il? g?t?rs?k, bu t?xmin?n "85 qr" edir. (t?rc.)
[4] Bu is? t?xmin?n "595 qr" edir. (t?rc.)
[5] H?dis s?hihdir. S?hih S?n?n ?bu Davud: № 1391. ?bu Davud: 4/ 447/ № 1558.
[6] Y?ni, Allah yolunda x?rcl?nm?y?n, toplanm?? q?z?l v? ya g?m??? aiddirmi? Bu sual Quran?n ?t-T?vb? sur?sinin 34-c? ay?sin? g?r?dir. Dem?k ay?d? deyilir: «(Ya R?sulum!) Q?z?l-g?m?? y???b onu Allah yolunda x?rcl?m?y?nl?ri ?idd?tli bir ?zabla m?jd?l?!» (t?rc.)
[7] H?dis h?s?ndir. S?hih ?l-Cami ?s-S??ir: № 5582. ?s-Silsil?tus S?hih?: № 559. ?bu Davud: 4/ 426/ № 1549. Dar?qutni: 2/ 105.
[8] Y?ni, kim bunlar?n z?kat?n? verm?zs? c?h?nn?m oduna d??ar olar. (t?rc.)
[9] H?dis s?hihdir. S?hih S?n?n ?bu Davud: № 1384. ?bu Davud: 4/ 427/ № 1550. Dar?qutni: 2/ 105.
[10] ?l-?nam: 141.
[11] H?dis s?hihdir. ?s-Silsil?tus S?hih?: № 879. Hakim: 1/ 401. Beyh?qi: 4/ 125.
[12] Bir uqiyy? q?rx g?m?? dirh?m miqdar?ndad?r. Onu da be?? vuranda 200 dirh?m edir. Bu is? 595 qr g?m?? dem?kdir. (t?rc.)
[13] Bir "v?s?q" altm?? "saa" miqdar?ndad?r. Bu is? kiloqramla hesabland?qda 612 kq edir. (t?rc.)
[14] Buxari: 3/ 310/ № 1447. H?dis onun t?rtibat?na ?sas?n verilmi?dir. M?slim: 2/ 673/ № 979. Tirmizi: 2/ 69/ № 622. N?sai: 5/ 17. ?bn Mac?: 1/ 571/ № 1793.
[15] H?dis s?hihdir. S?hih ?l-Cami ?s-S??ir: № 4271. M?slim: 2/ 675/ № 981. H?dis onun t?rtibat?na ?sas?n verilmi?dir. ?bu Davud: 4/ 486/ № 1582. N?sai: 5/ 42.
[16] H?dis s?hihdir. S?hih ?l-Cami ?s-S??ir: № 4270. Buxari: 3/ 347/ № 1483. H?dis onun t?rtibat?na ?sas?n verilmi?dir. ?bu Davud: 4/ 485/ № 1581. Tirmizi: 2/ 76/ № 635. N?sai: 5/ 41. ?bn Mac?: 1/ 581/ № 1817.
[17] Dem?k d?vl?t ba???s? v? ya h?r hans? m?sul ??xs, z?kata aid olub, amma h?l? yeti?m?y?n m?hsulun yerind?c? d?rilm?d?n ?nc? ?l??lm?si ???n bir n?f?r m?t?x?ssis g?nd?rir ki, g?lib m?hsula baxs?n v? t?xmini olaraq n? q?d?r m?hsul ??xaca??n? t?yin etsin. Sonra m?hsul yeti??nd? h?min m?hsulun onda biri z?kat g?t?r?l?r. (F?thul Bari: 3/ s?h 403) (t?rc.).
[18] V?s?q: Pey??mb?rin vaxt?nda ?l?? vahidi idi. Bir v?s?q, m?asir ?l?? vahidi il? g?t?rs?k t?xmin?n 130 kq, 56 qr edir. Dem?k on v?s?q 1305 kq, 6 qr edir (t?rc.).
[19] H?dis s?hihdir. S?hih S?n?n ?bu Davud: 2644. Buxari: 3/ 343/ № 1481.
[20] H?s?nun li?eyrihi. ?l-?rva: 805. ?bu Davud: 9/ 276/ № 3396.
[21] Buxari: 3/ 310/ № 1447. H?dis onun t?rtibat?na ?sas?n verilmi?dir. M?slim: 2/ 673/ № 979. Tirmizi: 2/ 69/ № 622. N?sai: 5/ 17. ?bn Mac?: 1/ 571/ № 1793.
[22] H?dis s?hihdir. S?hih S?n?n ?bu Davud: № 1385. Buxari: 3/ 317/ № 1454. 3/ 316/ № 1453. ?bu Davud: 4/ 431/ № 1552. N?sai: 5/ 18. ?bn Mac?: 1/ 575/ № 1800.
[23] Faydal? m?lumat: ?r?b dilind? d?v?l?rin ya??na g?r? h?r n?v?n ?z ad? m?vcuddur. M?s?l?n, bir ya?? tamamlanm?? d?v?y? di?i v? ya erk?n olmas?ndan as?l? olaraq bint m?xad v? ya ibn m?xad deyilir. ?ki ya?? tamamlanm?? d?v?y? di?i v? ya erk?n olmas?ndan as?l? olaraq bint l?bun v? ya ibn l?bun deyilir. ?? ya?? tamamlanm?? d?v?y? di?i v? ya erk?n olmas?ndan as?l? olmayaraq hiqq? deyilir. D?rd ya?? tamamlanm?? d?v?y? di?i v? ya erk?n olmas?ndan as?l? olmayaraq c?z?? deyilir. (t?rc.)
[24] Bu g?n dinar v? ya dirh?m i?l?dilm?diyi ???n bunun hesab? pul il? apar?l?r. Y?ni iki ba? qoyunun d?y?rind? ?lav? pul verir. (t?rc.)
[25] Yaxud, pul il? h?min miqdar? ?d?yir. Y?ni iki ba? qoyunun d?y?rind? ?lav? pul verir. (t?rc.)
[26] H?dis s?hihdir. S?hih S?n?n ?bu Davud: № 1385. Buxari: 3/ 317/ № 1454. 3/ 316/ № 1453. ?bu Davud: 4/ 431/ № 1552. N?sai: 5/ 18. ?bn Mac?: 1/ 575/ № 1800.
[27] H?dis s?hihdir. S?hih S?n?n ?bu Davud: № 1394. Tirmizi: 2/ 68/ № 619. ?bu Davud: 4/ 457/ № 1561. N?sai: 5/ 26. ?bn Mac?: 1/ 576/ № 1803. H?dis onun t?rtibat?na ?sas?n verilmi?dir. Dig?rl?rinin r?vay?tl?rind? is?, h?disin sonunda ?lav? m?vcuddur.
[28] Qoyunun z?kat?n? hesablayark?n oraya ke?il?r d? aid edilir. (t?rc.)
[29] ?r?b dilind? buna “S?im?” deyilir. M?nas? is? heyvan?n, ba?l? yerd? deyil, ??ld? ??l bitkil?ri il? q?dalanmas? dem?kdir. (T?rc.)
[30] H?dis s?hihdir. S?hih S?n?n ?bu Davud: № 1385. Buxari: 3/ 317/ № 1454. 3/ 316/ № 1453. ?bu Davud: 4/ 431/ № 1552. N?sai: 5/ 18. ?bn Mac?: 1/ 575/ № 1800.
[31] H?dis s?hihdir. S?hih ?l-Cami ?s-S??ir: № 7497. ?bn Mac?: 1/ 571/ № 1792. Dar?qutni: 2/ 90/ 3. Beyh?qi: 4/ 103.
[32] Bu h?dis, ?bu B?kr ?s-Siddiqin yazd??? m?ktubdan bir sitatd?r. H?disin tam var?ant?n? az ?nc? qeyd etmi?dik.
[33] H?dis h?s?ndir. S?hih S?n?n ibn Mac?: № 4265. ?bu Davud: 4/ 452/ № 1560. N?sai: 5/ 25. ?hm?d: 8/ 217/ 28.
[34] Buxari: 3/ 357/ № 1496. M?slim: 1/ 50/ № 19. Tirmizi: 2/ 69/ № 621. ?bu Davud: 4/ 467/ № 1569. N?sai: 5/ 55.
[35] H?dis s?hihdir. S?hih S?n?n ?bu Davud: № 1385. Buxari: 3/ 317/ № 1454. 3/ 316/ № 1453. ?bu Davud: 4/ 431/ № 1552. N?sai: 5/ 18. ?bn Mac?: 1/ 575/ № 1800.
[36] M?s?l?n, ??rti olaraq dey?k ki, iki n?f?r insan?n birinin 125 ba? qoyunu, dig?rinin is? 42 ba? qoyunu var. Bunlar?n z?kat?n? ayr?-ayr?l?qda hesablad?qda birinci adam iki ba? qoyun, ikinci adam is? bir ba? qoyun z?kat verm?lidir. C?mi say is? ?? edir. Amma onlar z?kat hesablanan zaman heyvanlar?n? qat?b ?mumi saydan z?kat vers?l?r o zaman (125+42=167) bu sayda heyvana g?r? yaln?z iki ba? qoyun z?kat d???c?kdir. N?tic?d? mal sahibl?ri bir qoyun ?ksik ver?c?kl?r. Bu hallar?n qar??s?n?n al?nmas? ???n Pey??mb?r (Ona v? ail?sin? Allah?n salavat? v? salam? olsun) ayr? saxlan?lan heyvanlar?n qar??d?r?lmas?n?, qar???q saxlan?lan heyvanlar?n ayr?lmas?n? da qada?an etmi?dir. Bu haqda daha geni? m?lumat ?ld? etm?k ist?y?nl?r bu h?dis r?vay?t?il?rinin kitablar?n?n ??rhin? baxa bil?rl?r. (t?rc.)
[37] M?s?l?n, iki n?f?r insan?n birlikd? 70 ba? heyvan? var. Bel? halda onlara bir ba? qoyun z?kat d???r. Amma onlar ?z mallar?n? ay?rd?qda (70?2= 35) he? birin? z?kat d??m?y? bil?r. Bu is? t?bii ki, qada?an olunan bir ?m?ldir. (t?rc.)
[38] H?dis s?hihdir. S?hih S?n?n ?bu Davud: № 1385. Buxari: 3/ 317/ № 1454. 3/ 316/ № 1453. ?bu Davud: 4/ 431/ № 1552. N?sai: 5/ 18. ?bn Mac?: 1/ 575/ № 1800.
[39] Yaxud, yerd?n tap?lan pul, q?z?l v? ya bu kimi d?y?rli ?eyl?r d? buraya aiddir. (t?rc.)
[40] Buxari: 3/ 364/ № 1499. M?slim: 3/ 1334/ № 1710. Tirmizi: 2/ 77/ № 637. N?sai: 5/ 45. ?bn Mac?: 2/ 839/ № 2509. ?bu Davud: 8/ 341/ № 3069.
