Sadiq Mirzeyev

Anlamad?m...

T?mizl?nib

Bismill?h!... Allah (c.c) bu ay?d? buyurur: ??????????????? ????????????? ???? ??????????????? ?????????????? ??????????? ????????????? ??????????? ?????? ??????? ???????? ???????? ?????? ????????? ?????? ???????? ??????? ????????? ???????????? ?????????? ?????? ??????? ? ??????? ????????? ?????????? Dind? ham?n? ?t?b ke­??n ilk m?­hacirl?r? v? ?nsarlara, h?m­?inin yax­?? i?l?r g?rm?kd? onlar?n ard?nca ged?nl?r? g?linc?, Allah onlardan raz?­d?r, onlar da Ondan raz?d?rlar. (Allah) onlar ???n (a?aclar?) alt?ndan ?aylar axan, i?ind? ?b?di qalacaqlar? C?nn?t ba?­lar? haz?rlam??d?r. Bu, b?y?k u?urdur. (?lixan Musayevin t?rc?m?si il?) ?? ????????????? ????????????? ???? ????????????? ?? ???????????... “M?hacir v? ?nsardan olan ?nd? ged?nl?r – birincil?r” ay?si ?li (?leyhis-salam)-?n ??nind? nazil olmu?durmu? ?g?r bel?dirs?, onda c?m k?lm?sinin bir n?f?r? aid edilm?si nec? izah edil? bil?r? ?? ????????????? ????????????? ???? ????????????? ?? ???????????... “M?hacir v? ?nsardan olan ?nd? ged?n – birincil?r” ay?si ?li (?leyhis-salam)-?n ??nind? nazil olubdurmu? Z?rar?nin imam Sadiq (?leyhis-salam)-dan n?ql etdiyin? ?sas?n, ?g?r bel? olsa, onda c?m k?lm?sinin bir n?f?r? aid edilm?si nec? izah edil? bil?r? Bu ay?ni n?z?r? almasaq, tarixi faktlar ki?il?rin aras?ndan ?li ibni ?bi Talib (?leyhis-salam)-?n Pey??mb?r (s?ll?llahu ?leyhi v? alih)-? iman g?tir?n ilk ??xs olmas?n? s?buta yetirirmi? Ondan ba?qa bir ??xs d? bel? bir iftixara nail olmu?dumu? “M?hacir v? ?nsardan olan ?nd? ged?n birincil?r” ay?sinin t?fsiri v? ??ni-n?zulu il? ?laq?dar izah verm?zd?n qabaq iki ?sas m?s?l?y? diqq?t yetirm?k z?ruridir: 1. Bu v? dig?r ay?l?ri n?z?r? almadan bel? bir sual yaran?r: g?r?s?n ?li (?leyhis-salam) ki?il?r aras?nda Pey??mb?r (s?ll?llahu ?leyhi v? alih)-? iman g?tir?n ilk ??xs olmu?durmu? Ba?qa s?zl? des?k, tarixi fakt v? ger??klik ki?il?r aras?nda ?li ibni ?bi Talibin Allah?n Pey??mb?rin? iman g?tir?n ilk ??xs olmas?n? s?but edirmi? 2. Yuxar?dak? ay?nin x?susi ??xs bar?sind? nazil olmad???n? f?rz ets?k, bel? sual yaran?r ki, g?r?s?n (n?zul s?b?binin h?sri q?bilind?n deyil) c?ry v? t?tbiq ?sas?nda onu ?li (?leyhis-salam)-a t?tbiq etm?k olarm?? Birinci m?s?l? bar?sind? dem?k laz?md?r ki, (m?sumlar?n h?yat tarixin? v?) sir?, h?dis v? t?fsir kitablar?na m?raci?t ed?n h?r k?s ayd?n ??kild? g?r?c?kdir ki, ilk iman g?tir?n v? islam? q?bul ed?n ??xsl?r o q?d?r x?susi v? y?ks?k m?qama malikdirl?r ki, onlarda he? bir ??kk-??bh?y? yer yoxdur, x?susil? s?z? ged?n ay? bar?sind? b?hs ed?rk?n. ?ndi “ki?il?r aras?nda ?li ibni ?bi Talib ilk m?s?lman idimi?” sual?n?n cavab?nda deyirik: S?nni v? ?i? tarix?il?ri yekdil fikird?dirl?r ki, qad?nlar aras?nda h?zr?t Pey??mb?r? iman g?tir?n ilk ??xs o h?zr?tin v?fal? v? ?ziz h?yat yolda?? X?dic? idi. Ki?il?r aras?ndan is?, b?t?n ?i? aliml?rinin v? s?nn? aliml?rind?n ?oxunun ?qid?sin? g?r? Pey??mb?rin d?v?tin? m?sb?t cavab ver?r?k ona iman g?tir?n ilk ??xs imam ?li (?leyhis-salam) olmu?dur.[1] ?lb?tt?, b?zil?ri imam ?li (?leyhis-salam)-?n bu m?xsus f?zil?tini, y?ni ham?dan ?vv?l islam? q?bul etm?sini ba?qalar?na aid ed?r?k (!) h?min d?vrd? ?li (?leyhis-salam)-?n azya?l? oldu?unu b?han? g?tirmi?l?r. Bu m?qal?d? bu dar d?nyag?r???n? ara?d?r?b t?nqid etm?k ist?mirik. ??nki ?sas m?qs?dimiz bu m?s?l?nin r?vay?tl?r vasit?si il? isbat olunmas?d?r. Buna g?r? d? n?mun? olaraq bir ne?? r?vay?ti qeyd edirik: 1. Bu m?vzu il? ?laq?dar “Tarixi T?b?ri” kitab?nda deyilir: “Ke?mi? aliml?r X?dic?d?n sonra Pey??mb?r? iman g?tir?n ilk ??xs bar?sind? ixtilafa d??ar olmu?lar. B?zil?ri deyirl?r ki, Pey??mb?r? iman g?tirib onun arxas?nda namaz q?lan ilk ??xs ?li ibni ?bi Talib idi... ?brahim ibni Muxtar, ??b?d?n, o da ?bu B?lcd?n, o da ?mr ibni Meymundan, o da ?bni Abbasdan n?ql edir ki, Pey??mb?rin arxas?nda namaz q?lan ilk ??xs ?li idi.”[2] T?b?ri h?m d? Cabird?n bel? n?ql edir: “Pey??mb?r (s?ll?llahu ?leyhi v? alih) bazar ert?si g?n? risal?t? se?ildi, ?li t?k g?n? (onunla) namaz q?ld?.”[3] Zeyd ibni ?rq?md?n d? n?ql edir ki, “Pey??mb?r? iman g?tir?n ilk ??xs ?li idi.”[4] 2. ?fif Kindi bel? deyir: M?nim i?im ticar?t idi. M?kk?y? ?atanda h?cc m?vs?m? idi. Abbasla g?r??d?m, bu zaman bir ki?i g?lib K?b?nin yan?nda namaz q?lma?a ba?lad?. Sonra bir qad?n g?ldi v? ona iqtida etdi. Daha sonra bir yeniyetm? o?lan g?ldi, o da iqtida etdi. M?n Abbasdan soru?dum: “Bu n? dindir?” Abbas dedi: “Bu ki?i m?nim qarda??m o?lu M?h?mm?d ibni ?bd?llahd?r. G?rd?y?n qad?n onun h?yat yolda??, o yeniyetm? d? ?li ibni ?bi Talibdir ki, ona iman g?tirmi?dir... Allaha and olsun! B?t?n yer ?z?nd? bu ?? n?f?rd?n ba?qa bu dinin n? oldu?unu he? k?s bilmir!” ?fif Kindi dedi: “Ka? m?n onlar?n d?rd?nc?s? olayd?m!”[5] 3. ?hm?d ibni H?nb?l yaz?r: V?ki, ??b?d?n, o da ?mr ibni M?rr?d?n, o da (?nsar?n h?mpeyman?) ?bu H?mz?d?n, o da Zeyd ibni ?rq?md?n n?ql edir ki, “Pey??mb?r? iman g?tir?n ilk ??xs ?li idi.”[6] 4. Tirmizi ?z?n?n “S?n?n” kitab?nda yaz?r: Zeyd ibni ?rq?min bel? dediyini e?itdim: “?slam? q?bul ed?n ilk ??xs ?li idi.”[7] 5. ?bni S?d “T?b?qat” kitab?nda yaz?r: V?ki ibni C?rrah, Yezid ibni Harun v? ?ffan ibni M?slim ??b?d?n, o da ?bu H?mz?d?n, o da Zeyd ibni ?rq?md?n bel? n?ql edir: “Pey??mb?r? iman g?tir?n ilk ??xs ?li idi.”[8] Bu m?s?l? s?nn? aliml?rinin n?z?rind? ?ox m??hur oldu?una g?r? onlardan b?zil?ri bu bar?d? yekdil fikird? olmu?lar. O c?ml?d?n: Hakim Ni?apuri “?l-m?st?dr?ku ?l?s-S?hiheyn” v? “?l-m?rif?t” adl? kitablar?nda. Qurt?bi bu m?tl?bi ondan n?ql ed?r?k yaz?r: “Tarix?il?r aras?nda ?li ibni ?bi Talibin ilk m?s?lman olmas? bar?d? he? bir ixtilaf yoxdur. ?xtilaf yaln?z bundad?r ki, onun iman? h?ddi-bulu? vaxt?nda idi, ya yox.”[9] ?bni ?bdul-Birr “?stiy’ab” kitab?nda yaz?r: “X?dic?d?n sonra Pey??mb?r? iman g?tir?n ilk ??xsin ?li olmas? m?tt?fiq fikirli bir m?s?l?dir.”[10] ?bu C?f?r ?skafi yaz?r: “Camaat?n ham?s? islam? ham?dan qabaq q?bul etm?k iftixar?n? ?li ???n n?ql etmi?dir.”[11] Bura q?d?r b?yan olunanlar ?hli-s?nn?tin tarix v? r?vay?t m?nb?l?rind?n idi. Amma ?i? m?nb?l?rin? g?ldikd? is?, “?l-b?rhan” t?fsirinin m??llifinin s?zl?rind?n bir hiss?sini qeyd etm?kl? kifay?tl?nirik: 1. ?mam H?s?n (?leyhis-salam) M?aviy? il? s?lh ba?lad?qdan sonra oxudu?u x?tb?d? buyurdu: “Atam Allah?n v? R?sulunun d?v?tin? m?sb?t cavab ver?n, iman g?tir?r?k Allah? v? R?sulunu t?sdiq ed?n ilk ??xs idi.”[12] ?bni ??hra?ub Maz?nd?rani yaz?r: “?li (?leyhis-salam)-?n iman g?tir?n ilk ??xs olmas? bar?sind? ?oxlu kitablar yaz?lm??d?r.”[13] 2. ?mam Sadiq (?leyhis-salam) buyurur: “?ssabiqun?l-?vv?lun” ... ay?si ?linin v? Pey??mb?r? tabe olan m?hacir v? ?nsar?n bar?sind? nazil olmu?dur. Onlar ???n a?aclar?n?n alt?ndan sular axan behi?t ba?lar? v?d? verilmi?dir v? orada h?mi??lik qalarlar. Bu da b?y?k qurtulu?dur.”[14] Qeyd olunanlarla kifay?tl?nir v? deyirik: ?li (?leyhis-salam)-?n Allah?n R?suluna iman g?tir?n ilk ??xs olmas? bar?sind? he? bir ??kk-??bh? yoxdur. Amma Pey??mb?r? iman g?tir?n ilk ??xsin ?bu B?kr olmas?n? dey?nl?rin s?z? v? d?lill?ri ?i? aliml?ri t?r?find?n q?ti ??kild? r?dd olunmu?dur. “T?fsiri-n?mun?”nin m??llifi bu bar?d? yaz?r: “Q?rib?dir! B?zil?ri ?li (?leyhis-salam)-?n islam dinin? iman g?tir?n ilk ??xs olmas?n? inkar ed? bilm?dikl?rind?n pu? d?lill?r? istinad ed?r?k onu ba?qa yollarla inkar etm?k, yaxud ?h?miyy?tsiz q?l?m? verm?k ist?yirl?r. B?zil?ri d? ?al???rlar ki, o h?zr?tin yerin? ?bu B?kri ilk m?s?lman kimi t?qdim etsinl?r. B?z?n (b?han? g?tirib) deyirl?r ki, o zaman h?zr?t ?linin on ya?? var idi v? h?ddi-bulu?a ?atmam??d?. Dem?li, onun iman? – bir yeniyetm?nin iman g?tirm?si ?nvan? il? m?s?lman c?bh?sinin d??m?n m?qabilind? malik oldu?u q?dr?t v? q?vv?d? he? bir t?sir g?st?rmir.[15] Bu s?z do?rudan da q?rib?dir! ??nki, ?vv?la: ?slind? Pey??mb?r? tutulan iradd?r. ??nki Pey??mb?r yovmud-dar g?n? islam? ?z yax?n qohum-?qr?bas?na t?qdim etdikd? ?li (?leyhis-salam)-dan ba?qa he? biri q?bul etm?di. H?zr?t ?li aya?a qalxaraq islam? a?kar q?bul etm?sini dedi. Pey??mb?r d? onun iman?n? q?bul etdi v? el? oradaca “S?n m?nim qarda??m, v?sim ? cani?inims?n” dey? elan etdi. ?kincisi, dediyimiz kimi, o g?nl?rd? ?li (?leyhis-salam)-?n az ya?l? olmas? m?vzunun ?h?miyy?tini he? bir v?chl? azaltm?r. X?susil?, Quran?n ?z? h?zr?t Y?hya bar?sind? buyurur: ?? ????????? ????????? ???????? “Biz u?aql?q ?a??nda ona h?km verdik.”[16] ?sa (?leyhis-salam) bar?sind? d? oxuyuruq ki, be?ikd? ik?n dan??ma?a ba?lad? v? onun bar?sind? ??kk-??bh?d? olanlara dedi: "?????? ?????? ??????? ??????? ????????? ?? ????????? ????????? “H?qiq?t?n m?n Allah?n b?nd?siy?m, O m?n? kitab vermi? v? m?ni pey??mb?r etmi?dir.”[17] ???nc?s?: ?bu B?krin islam? q?bul ed?n ???nc? ??xs olmas? m?s?l?si tarixd? s?buta yetm?mi?, ?st?lik h?dis v? tarix kitablar?n?n ?oxu ondan qabaq bir qrup ??xsin iman g?tirdiyini demi?dir. Bundan ?lav?, ?bni ?bil-H?did, m??hur s?nn? (m?t?zili) alimi olan ?bu C?f?r ?skafid?n bel? n?ql edir: B?zil?rinin dediyi “?bu B?kr islam? ham?dan qabaq q?bul etmi?dir” s?z? d?z olsayd?, onda n? ???n onun ?z? bu m?s?l? il? ?z f?zil?tin? i?ar? etm?mi?dir? Onun s?hab?d?n olan havadarlar?ndan he? biri d? bu iddian? etm?mi?l?r!”[18] “K??ful-murad” kitab?n?n ??rh?isi d? bu ??bh?y? a?a??dak? kimi cavab vermi?dir: ?g?r bir ??xs “?li (?leyhis-salam) islam? h?ddi-bulu?dan qabaq q?bul etmi?dir v? bel? bir islam q?bul olunmur!” – dey? irad tutsa, cavab?nda dey?rik: 1. ?li (?leyhis-salam) ??hid olan zaman 65 v? ya 66 ya?? var idi. Pey??mb?r (s?ll?llahu ?leyhi v? alih) d? risal?t? se?il?nd?n sonra 23 il ?m?r s?rm??d?r. ?li (?leyhis-salam) o h?zr?tin v?fat?ndan sonra t?qrib?n 30 il h?yatda olmu?dur. Bu hesabla, bes?t d?vr?nd? ?li (?leyhis-salam)-?n 12-13 ya?? var idi. Bu ya?da da h?ddi-bulu?a ?atmaq m?mk?nd?r. Dem?li, ?li Pey??mb?rin Fatim?y? xitab?n buyurdu?u h?min ??xsdir: “S?ni el? bir ??xsin ?qdin? ke?irir?m ki, islam? ham?dan ?vv?l q?bul etmi?dir v? ki?il?r aras?nda ?n bilikli ??xsdir.”[19] 2. B?zi hallarda u?aqlar ?qli bax?m?ndan kamil inki?af h?ddin? ?at?r v? cismi (fiziki) bulu?a ?atmazdan qabaq fikri (idrak) bulu?a yeti?ir v? bel? olan halda ??ri v?zif?l?ri yerin? yetirm?y? v?zif?li olurlar. Buna g?r? d? ?bu H?nif? u?aqlar?n islam?n?n d?zg?n olmas?na h?km edir. ?g?r bel? olsa, bu h?km u?a??n kamal v? bulu?una d?lal?t edir. Bu bar?d? bir ne?? m?s?l?ni xat?rlatmaq laz?md?r: ?vv?la, u?aqlar?n t?bi?ti el?dir ki, ata-anan?n m?h?bb?tin? do?ru meyl edirl?r. Amma ?g?r bir u?aq ata-anas?ndan ?z ?evir?r?k Allaha do?ru c?zb olunsa, bu onun fikri (idrak c?h?tind?n) bulu? v? kamal?n?n ni?an?sidir. ?kincisi: U?aqlar?n q?riz?l?ri (instinkt) ilahi v?zif?l?r? v? ?qli i?l?r? diqq?t v? t?f?kk?rl? ?ox da uy?un g?lmir, onlar ?ks?r hallarda oynama?a daha ?ox maraq g?st?rirl?r. Buna g?r? d? bir u?a??n ?z t?bi?ti il? uy?un olan ?eyl?rd?n ?z ?evir?r?k onunla t?zadl? olan ?eyl?r? ?z g?tirm?si o u?a??n son d?r?c? y?ks?k kamala ?atma??na d?lildir. Bu da ?li (?leyhis-salam)-?n imanda ham?dan ?nd? olmas?n? g?st?rir.[20] ?kincisi, t?fsir aliml?rinin “v?s-sabiqun?l-?vv?lun” ay?si ???n bir ne?? ??ni-n?zul b?yan etdiyin? g?r? onun imam ?li (?leyhis-salam)-?n bar?sind? nazil olmad???n? q?bul ets?k d?, ??ni-n?zulda ?oxlu n?z?riyy?nin deyilm?si onun ?n bariz v? ayd?n n?mun?sin? – imam ?liy? t?tbiq edilm?sin? mane ola bilm?z. X?susil?, ?hm?d ibni H?nb?lin, ?bni Abbasdan v? S?yutinin “?ddurrul-m?nsur” kitab?nda ?bu N?imd?n v? onun da ?bni Abbasdan n?ql etdiyi bu h?dis? diqq?t yetirm?kl?: “Ey iman g?tir?nl?r” ifad?si olan el? bir ay? nazil olmay?b ki, ?li onun ba??nda v? onun ?miri olmas?n.”[21] T?k ??xs? c?m k?lm?si il? i?ar? edilm?sin? g?ldikd? is?, dem?k laz?md?r: ?vv?la, ?g?r “bu ay? imam ?linin bar?sind? nazil olmam??d?r; ?ksin? islamda ?nc?l oldu?una g?r? o h?zr?t? c?ry v? t?tbiq q?bilind?ndir” deyils?, art?q bu irada yer qalm?r. ?kincisi: H?tta ay?nin imam ?li (?leyhis-salam)-?n ??nind? nazil olmas?na inanmasaq da yen? d? bu etiqada irad g?lmir. ??nki: 1. ?oxlu d?lill?rin varl??? il? “bu, uzaq n?z?r? g?lir” dey?, yer qalm?r. 2. C?m formas?nda g?l?n k?lm?nin bir v? ya iki ??xs? aid edilm?si t?z? bir ?ey deyildir. ??nki ist?r Quran ay?l?rind?, ist?rs? ondan ba?qa ?eyl?rd?, habel? ?r?b v? qeyri-?r?b ?d?biyyat?nda ?ox hallarda bir k?lm? c?m formada g?tirilir, amma bir n?f?r n?z?rd? tutulur. M?s?l?n, Quranda buyurulur: ???????? ???? ?????? ???????? ????? ???????? ???? ???????? ?????? ????????????? ?????????? ???????... “O k?sl?r ki, camaat onlara “camaat sizin ???n m?harib?y? g?lmi?dir, onlardan qorxun!” dediyi zaman bu s?z onlar?n iman?n? art?r?r.”[22] M?f?ssirl?rin n?z?rin? ?sas?n, burada “camaat” dedikd? N?im ibni M?sud n?z?rd? tutulur. ??nki o, m?s?lmanlar? say? ?ox olan m??rikl?rd?n qorxutmaq ???n ?bu S?fyandan pul alm??d?. Ba?qa bir ay?d? buyurulur: ?????? ?????? ??????? ?????? ???????? ?????? ????? ??????? ?????? ?? ?????? ??????????... “Allah, “Allah yoxsuldur v? biz varl?y?q” dey?nl?rin s?z?n? e?itdi.”[23] Burada “dey?nl?r” s?z?nd?n m?qs?d bir ?ox m?f?ssirl?rin n?z?rin? ?sas?n H?yy ibni ?xt?b v? ya F?nhas olmu?dur. B?z?n d? bir ??xs? t?zim v? h?rm?t ?lam?ti olaraq c?m ?v?zliyi il? xitab olunur. M?s?l?n, Allah-taala ?brahim (?leyhis-salam)-?n bar?sind? buyurur: ????? ??????????? ???? ??????? ?????? “H?qiq?t?n ?brahim (t?klikd?) Allah?n f?rman?na m?ti olan bir ?mm?t idi.”[24] Bu ay?d? c?m m?nas?n? ?atd?ran “?mm?t” k?lm?si h?zr?t ?brahim? aid edilmi?dir.[25] Allah-taalan?n buyurdu?u n?vb?ti ay? d? bu q?bild?ndir: ?????????? ?????? ???????? ????? ?????????? “Deyirl?r: “M?din?y? qay?td???m?z zaman izz?t sahibl?ri z?lill?ri oradan ??xardacaqd?r.” Halbuki, ?zz?t Allaha, Pey??mb?rin? v? m?minl?r? m?xsusdur, lakin m?nafiql?r bunu bilmirl?r.”[26] Bu ay?d? d? “deyirl?r” k?lm?si c?m halda olsa da, b?t?n m?f?ssirl?rin n?z?rin? ?sas?n m?qs?d ?bni ?bey adl? bir m?nafiqdir. C?m formada g?l?n k?lm? il? bir ??xsin n?z?rd? tutulmas?n? g?st?r?n Quran ay?l?ri olduqca ?oxdur.[27] Burada ham?s?n? qeyd etm?y? macal yoxdur. [1] M?karim ?irazi, Nasir, “T?fsiri-n?mun?”, 8-ci cild, s?h. 103, “Darul-kutubil-islamiyy?”, Tehran, 1-ci ?ap, 1374-c? ??msi il [2] T?b?ri, ?bu C?f?r M?h?mm?d ibni C?rir, “Tarixul-um?m v?l-muluk” (“Tarixi T?b?ri” ad? il? m??hurdur), 2-ci cild, s?h. 310, t?dqiq: M?h?mm?d ?bul-F?zl ?brahim, Beyrut, “Darut-turas”, 2-ci ?ap, 1967-ci miladi il [3] Yen? orada [4] Yen? orada [5] ?bni ?sir, ?zzuddin ?bd?l-H?s?n, “?l-kamilu fit-tarix”, 2-ci cild, s?h. 57, Beyrut, “Darus-sadir”, 1965-ci il [6] ?hm?d ibni H?nb?l, “M?sn?d”, h?dis 18478, “?l-m?kt?b?tu?-?amiyy?” CD-ind?n n?ql?n. [7] Tirmizi, “S?n?n”, h?dis 4100, “?l-m?kt?b?tu?-?amiyy?” CD-ind?n n?ql?n [8] ?bni S?d, M?h?mm?d ibni S?d ibni M?ni’ Ha?imi B?sri, “?t-t?b?qatul-kubra”, 3-c? cild, s?h. 15, t?dqiq: M?h?mm?d ?bd?l-Qadir ?ta, “Zikru islami ?li v? s?latihi” b?lm?si, Beyrut, “Darul-kububil-elmiyy?”, 1-ci ?ap 1990-c? il [9] Qurt?bi, M?h?mm?d ibni ?hm?d, “?l-camiu li?hkamil-Quran”, 8-ci cild, s?h. 235, “Nasir Xosrov” n??riyyat?, Tehran, 1-ci ?ap, 1406-c? q?m?ri il [10] ?bni ?bdul-Birr, ?bu ?m?r Yusif ibni ?bdillah, “?l-istiy’ab fi m?rif?til-?shab”, 3-c? cild, s?h. 1092, t?dqiq: ?li M?h?mm?d B?cavi, Beyrut, “Darul-ceyl”, 1-ci ?ap, 1992-ci il [11] “T?fsiri-n?mun?”, 8-ci cild, s?h. 104 [12] B?hrani, Seyid Ha?im, “?l-b?rhan fi t?fsiril-Quran”, 2-ci cild, s?h. 829, “Bes?t” m??ssis?si, Tehran, 1-ci ?ap, 1416-c? q?m?r il [13] Yen? orada, s?h. 833 [14] Yen? orada [15] Bu s?z? s?nn? alimi F?xr Razi h?min ay?nin izah?nda demi?dir. [16] “M?ry?m” sur?si, ay?: 12 [17] “M?ry?m” sur?si, ay?: 30 [18] “T?fsiri-n?mun?”, 8-ci cild, s?h. 100-107 (azac?q d?yi?iklikl?) [19] Z?h?bi, “Tarixul-islam”, t?dqiq: ?m?r ?bdus-S?lam, 3-c? cild, s?h. 638, “Darul-kitabil-?r?bi”, Beyurt, 2-ci ?ap, 1993 [20] S?bhani, C?f?r, “K??ful-m?rad”?n ??rhi, s?h. 223, Bi.ta, bi. ca [21] C?lal?ddin, S?yuti, “?ddurrul-m?nsur fi t?fsiril-m?’sur”, 1-ci cild, s?h. 104, Ay?tullah M?r??i N?c?finin kitabxanas?, Qum; B?la?i N?c?fi, M?h?mm?d Cavad, “Alaur-R?hman fi t?fsiril-Quran”, 1-ci cild, s?h. 11, “Bes?t” m??ssis?si, 1-ci ?ap, Qum, 1420-ci q?m?ri il [22] “Ali-imran” sur?si, ay?: 173 [23] “Ali-imran”, sur?si, ay?: 181 [24] “N?hl” sur?si, ay?: 120 [25] “T?fsiri-n?mun?”, 2-ci cild, s?h. 588. [26] “Munafiqun” sur?si, ay?: 8 [27] Seyid M?h?mm?d Kazimi Q?zvini, “?rr?ddu ?la r?ddis-s?qif?”, 1-ci cild, s?h. 269, t?shih v? t?liq: Hey?t, M?h?mm?d ?min, Qum, 2-ci ?ap, 2002-ci il?stinad

Olduda... d?zd? S?nin ?lli qollu budlu allah?v? tan?m?ram, amma Subh?n?allah olan Allah? tan?y?ram.

N?hl?t yox l?n?t... nehlet tercumede bal demekdi. meselen, kuvareti nehlin - ari peteyi, ari sani menasi verir. lenet ise qovulmus, Allah dergahindan alcaldilmis sekilde redd olunmus, Allah?n r?hm?tinn?n uza? olunmu? menasindadi.

?lav? Olara?, ?bu B?krin ?z dilinn?n e?id?k. ????? ???? ??? ??? ?? ????? ??? ???? ???? ???? ?? ????? ?????? ????? ???? ???? ??? ??? ???? ??? ????? ??? ???? ????? ???? ?????? ?? ????? ??? ???? ???? ???? ????. ebu bekrin xelifelik dovrunde 1 qrup yehudi ondan Peygmeber(s.a.a.s)-i vesf etmesini isteyirler,o Peygmber(s.a.a.s)-i vesf etmek evezine deyir: Ey yehudi qrupu,men ve Peygember(s.a.a.s) magarada 2 barmag kimi bir birimize yaxin idik.Ve onunla birge Hera dagindan yuxari qalxirdiq.Bir haldaki menim kichik barmagim Peygember(s.a.a.s)-in kichik barmaginda idi.Amma Peygember(s.a.a.s)-dan danishmag chox agirdi. ??? ????? ??????? ???????? ??? ?????? ??? ?? ????? ??? ??? ???? ?? ??? ?????(571??)? ????? ????? ???? ???? ????? ?????? ?? ???? ?? ???????? ? 54? ? 197? ?????: ??? ????? ??? ???? ??? ?? ????? ??????? ????: ??? ????? - ????? - 1995 Hami deyir Serv magarasi,amma ebu bekr deyir hera.Mene maraglidirki goresen 1-serv magarasi hedisini uyduranlar sehv uydurub? 2-ebu bekr magara meselesini sehv uydurub? 3-yoxsa bunlarin ele hamsi uydurmadir?

Bismill?h! 1. ?lk ?nc? bu ay?ni ?bu B?kri ???n nazil oldu?unu g?t?r?k v? m?vzunu inc?liy?k. Allah Qurani K?rim t?vb? sur?si 40-c? ay?d? buyurur: «?g?r siz ona (h?zr?t M?h?mm?d?) k?m?k etm?s?niz, bilin ki, Allah onsuz da yard?m etmi?dir. Onda ki, kafirl?r onu iki n?f?rd?n biri olaraq [yurdundan] ??xartd?lar. Onda ki, h?r ikisi ma?arada idil?r v? onda ki, yolda??na «Q?m yem?! Allah, h?qiq?t?n, biziml?dir» deyirdi. Onda Allah ona (Pey??mb?r?) s?kun?ti nazil etdi. Onu sizin g?r? bilm?diyiniz ordu il? g?cl?ndirdi...». T?vb? 40 v?... ?bu B?krin R?sulallah?n (s) n? zaman hicr?t ed?c?yind?n x?b?ri bel? yox idi. O, imam ?linin (?) yan?na ged?r?k, h?zr?t Pey??mb?rin (s) v?ziyy?tinin n? yerd? oldu?unu soru?du. O da onun ma?araya getdiyini, i?i varsa ona yeti?? bil?c?yini s?yl?di. ?bu B?kr d? yola d??d? v? yar? yolda R?sulallaha (s) yeti?di. Bel?likl?, m?cbur halda b?rab?r yola davam etdil?r. Bundan da anla??l?r ki, Pey??mb?ri-?kr?m (s) onu ?z? il? birlikd? aparmaq ist?m?mi?di. ?ksin? o iznsiz olaraq R?sulallah?n (s) ard?yca gedib, yar? yoldan sonra onunla b?rab?r yola davam etmi?di. (T?b?ri «Tarix» kitab?n?n III cildi) H?tta b?zi x?b?rl?r? g?r? h?zr?t Pey??mb?rin (s) ?bu B?kri yan?nda aparmas?n?n s?b?bini t?sad?fi, fitn? ??xmamas? v? d??m?n? x?b?r ver? bil?c?yind?n ehtiyat etdiyin? g?r? oldu?u anla??l?r. v? bu haqqda h?dis? n?z?r yetir?k... «H?zr?t Pey??mb?rin (s) hicr?tind?n ?vv?l ?mr? ziyar?ti ???n M?kk?y? getdim. Q?rey? m??rikl?rinin R?sulallah?n (s) ?shab?n? s?yd?kl?rini g?rd?m. O vaxt R?sulallah (s) ?liy? ?z yata??nda yatmas?n? ?mr etdi. ?bu Quhaf?nin o?lu ?bu B?krin d??m?nl?r? x?b?r ver? bil?c?yind?n ehtiyat etdiyin? g?r?, onu ?z? il? birlikd? g?t?r?b, ma?araya do?ru h?r?k?t etdi». (?eyx ?bulqasim ibn Sabba? R?sulallah?n (s) h?yat? haqq?nda olan «?n-nuru v?l-b?rhan» adl? kitab?) "Allah, h?qiq?t?n, biziml?dir"(bu s?zd? ?bu B?krin f?zil?tli olmas?n? s?yl?y?rl?r) ??ph?sin? cavap: «Yusif» sur?sinin 39-cu ay?sind?n d? g?r?nd?y? kimi, h?zr?t Yusif (?) zindanda oldu?u m?dd?td? iki yolda?? var idi: «Ey m?nim iki zindan yolda??m! Ayr?-ayr? Tanr?lar yax??d?r, yoxsa h?r ?ey? qadir v? qalib olan bir Allah?!». M?f?ssirl?r bu ay? haqq?nda bel? deyirl?r: Yusifi zindana g?tirdikd?, ?ah?n a?baz? v? xidm?t?isi olan iki kafiri d? onunla birlikd? zindana sald?lar. Bu ?? n?f?r be? il m?dd?tind? bir yerd? qald?lar. Ay?d?n g?r?nd?y? kimi h?zr?t Yusif (?) onlara «yolda?lar?m»-dey? xitab edir. M?g?r Pey??mb?rin o iki kafir? yolda? dem?si onlar?n f?zil?t v? ??r?fl?rini isbatlay?r. Yoxsa onlar iman g?tirmi?dil?r? Halbuki m?f?ssir v? tarix?il?rin ham?s? onlar?n be? il yolda?l?q etdikd?n sonra kafir olaraq h?zr?t Yusifin (?) yan?ndan ayr?ld?qlar?n? s?yl?yirl?r. K?hf sur?sinin 37-ci ay?sind? d? Allah-t?ala bel? buyurur: «Onunla dan??an yolda?? ona dedi: «S?ni ?vv?lc? torpaqdan, sonra bir damla n?tf?d?n yaradan v? daha sonra adam ??klin? salan Allah? inkarm? edirs?n?! Bu ay?nin t?sfirind? F?xri Razinin d? «T?fsiri-K?bir» kitab?nda n?ql olunur: "Biri m?min, dig?ri d? kafir olan iki qarda? var idi. M?minin ad? Y?huda, kafirin is? B?ratus idi." Aralar?nda olan s?hb?t uzun oldu?u ???n n?ql etmir?m. Ancaq g?r?rs?n?z ki, Allah-t?ala biri m?min, dig?ri d? kafir olmas?na baxmayaraq, onlar? «qarda?» adland?raraq x?susiyy?tl?ndirir. G?r?s?n, m?minin kafirl? qarda? olmas?, kafir? h?r hans? bir fayda verdimi? Cavab m?mk?ns?zd?r. Dem?k ki, biri il? yolda? olmaq t?kba??na f?zil?t v? ?st?nl?k ???n yet?rli deyildir R?sulallah?n (s) ?bu B?kr? «Allah biziml? b?rab?rdir» ??ph?sin? cavap(bu ay?d? d? ?bu B?krin f?zil?tli olmas?n? s?yl?y?rl?r) M?cad?l?» sur?sinin 7-ci ay?sind? bel? buyurur: «Allah?n g?yl?rd? v? yerd? olan h?r ?eyi bildiyini bilmirs?n? Aralar?nda p???lda?an (gizlin s?hb?t ed?n) ?? kims? yoxdur ki, Allah d?rd?nc?l?ri olmas?n. Be? kims? yoxdur ki, alt?nc?s? O olmas?n. Bundan ist?r az, ist?r ?ox olsunlar. Harada olsalar-olsunlar, [Allah] onlarlad?r. Sonra Qiyam?t g?n? onlara etdikl?rini x?b?r ver?c?kdir. Allah h?r ?eyi d?qiq bil?ndir». Bu v? buna b?nz?r ay?l?r?, ?qli v? n?qli d?lill?r? g?r? ist?r m?min olsun, ist?r kafir, ist?r dost olsun ist?r d??m?n, ist?rs? d? m?nafiq olsun Allah h?r k?sl? b?rab?rdir. ?ki n?f?r bir arada olsa v? biri dig?rin? «Allah biziml? b?rab?rdir» dey?rs?, bu qar?? t?r?fin f?zil?tli oldu?unu isbat etm?z.Bu s?b?bd?n ?g?r iki yax?? adam, ya da iki pis adam, ya da biri yax?? dig?ri pis olan iki n?f?r bir yerd? olsalar, yen? d? Allah onlarla b?rab?rdir». Eger des?zki ?bu B?kr c?nn?tn?n m?jd?l?nibs? nec? olur Fatim?nin evin? hucum etsin. D?lilimiz Quran ay?si: «Oradan [C?nn?td?n] ??x! S?n (?eytan) [d?rgah?mdan] qovulmusan. S?n Qiyam?t g?n?n? kimi l?n?tl?nmis?n» «Hicr» sur?si, ay?: 34-35. 2. ?ndi is? h?qiq?t p?rd?l?rini aral?yaq, ma?arada k? ??xs g?r?s?n ?bu B?kr idi? Buxarid?n soru?aq. Buxari yazir: ????? ???????????? ?? ??????????? ??? ????? ?????? ?? ??????? ?? ???????? ??????? ?? ??????? ?? ?? ?????? ??? ?????? ?????? ??????????????? ????????????? ??????????? ???????? ????????? ??? ???????? ???? ??????? ??? ???? ???? ???? ??? ??????????? ??????? ???? ??? ?????????? ???? ???????????? ????????. Ibni Omerden neql olubki.ilk muhacirler,Qubanin Usbe menteqesine chatdilar,Resul(s.a.a.s) gelmemishden qabag,camaatin imamliqi Salim Muvla ebi Huzeyfenin ohdesinde idi ve O,onlarin hamisindan chox Quran bilirdi. ??????? ??????? ???? ?? ??????? ?????????? (256??)? ???? ???????? ? 1? ? 246? ?660? ???? ???????????? ??????????????? ???? ????????? ????????? ????????????? ????? ?. ????? ??? ?????? ????: ??? ??? ????? ??????? - ?????? ??????: ???????? 1407 - 1987. Burda maragli 1 sual ortaya chixir,oda budurki,Allahin elchisi(s.a.a.s) orda olmayan muddetde Salim Muvla Huzeyfe kimlere camaat namazinda imamliq edirdi? Bu suala Ismail Buxari oz sehihinde cavab verib. ????? ????????? ?? ??????? ????? ??? ??????? ?? ?????? ?????? ?? ???????? ????? ???????? ????? ????? ?? ?????? ??? ???? ????? ????? ??? ??? ??????? ???? ??? ?????????? ??????? ??????????????? ????????????? ??????????? ????? ??? ???? ???? ???? ?? ???????? ??????? ??????? ??? ?????? ???????? ???? ???????? ???????? ????????? ?? ?????????. Abdullah ibni omerden neql olubki,deyir: Salim Muvla ebi huzeyfenin Quba mecsidinde ilk muhacirlere namazda imam camaatliq etmek ohdesinde idi. ebu bekr,omer,Ebu Seleme,Zeyd,Amir ibni Rebiye-de bu cammat namazinda ishtirak edirdiler. ????? ???????????? ?? ??????????? ??? ????? ?????? ?? ??????? ?? ???????? ??????? ?? ??????? ?? ?? ?????? ??? ?????? ?????? ??????????????? ????????????? ??????????? ???????? ????????? ??? ???????? ???? ??????? ??? ???? ???? ???? ??? ??????????? ??????? ???? ??? ?????????? ???? ???????????? ???????? ...ibni ?m?r bel? demi?dir: ?lk m?hacirl?r, Qubada bir yer olan ?l-Usbat? deyil?n m?nt?q?y? g?ldikl?ri zaman, R?sulullah?n g?lm?sind?n ?vv?l, ?zl?rin? Huzeyf?nin himay?sind? olan Salim imaml?q edirdi. Salim onlar?n, Quran? ?n ?ox ?zb?rl?yib oxuyanlar? idi. Buxari, "?s S?hih", Namaz kitab?, ?zan hiss?si, bab 54, h?dis 84 ????? ????????? ?? ??????? ????? ??? ??????? ?? ?????? ?????? ?? ???????? ????? ???????? ????? ????? ?? ?????? ??? ???? ????? ????? ??? ??? ??????? ???? ??? ?????????? ??????? ??????????????? ????????????? ??????????? ????? ??? ???? ???? ???? ?? ???????? ??????? ??????? ??? ?????? ???????? ???? ???????? ???????? ????????? ?? ????????? ...Biz? ibni Cureyc x?b?r verdi. Ona da Nafi x?b?r verdi. Ona da ibni ?m?r x?b?r verib bel? demi?dir: ?bu Huzeyf?nin k?l?si Salim, M?din?y? ilk hicr?t etmi? olan M?hacirl?rd?n v? Pey??mb?rin s?hab?l?rind?n Quba M?scidind? imaml?q ed?rdi. Bu camaat?n i?ind? ?bu B?kr ?s-S?ddiq, ?m?r b.x?ttab, ?bu S?l?m? b. ?bd?l?s?d ?l-M?hzumi, Zeyd b. Haris? -yaxud Zeyd b. x?ttab ?l-?d?vi- v? Amir b. Rabi? ?l-?n?zi var idi. Buxari, "?s S?hih", H?kml?r kitab?, bab 25, h?dis 37 P.SBu namazin ne vaxt qilinib? Bu hedise chatanda buxariye sherh yazan sunnu alimleri hamisi iztirab chekibler. ??????? ???? Bedreddin yazir: ???: ?? ????? ????? ??? ??? ??? ???: ?? ??? ??? ??? ??????? ????? Bu metlebde ishkal yoxdur.Abdullah ibni Omer deyibki(namaz qilma meselesi)Resulullah(s.a.a.s)-in varid olmasindan qabag olub. ??????? ??? ????? ??????? ????? ?? ???? ???????? ?????? ( 855??)? ???? ?????? ??? ???? ???????? ? 24? ? 254? ????: ??? ????? ?????? ?????? – ?????. Dem?li ?bu B?krin ma?arada olmas? s?hih deyil! V?ssalam!

_?? ??? ??? ????_ S?n? halald? bir payla??mnan b?t?n ?i? m?zh?bini pu? el?din ?hs?ntum!

Ehtiyac yoxdu, yaln?z s?nin budlu allah?v? yenil?m?yiv? ehtiyac?n var

H?qiq?t?n m?nas?z h?kml?rin var! ?xla??v? yenil?!

bununla n?yi isbat etm?k istiyirs?n?

Get ulu baban Yezidi t?kfir el?! ??rt qoyma! M?s?lman kimi g?z?l ??kild? dan??. Xeyr, varl?? olsa m?kana ehtiyac? olar, Qurani K?rimd? buyurdu?u kimi t?kdir! Vahiddir! ?h?ddir!

Sual?m?n cavab? el? bu suald?.

Varl?qnan cismin f?rql?rini izah ed? bil?rs?nmi?

???? ???? ??????? ?????? De: “O Allah T?kdir!

Onda hardasa olsa dem?li m?kan? var! Onda bel? bir sual yaran?r. Sual: Allah h?r hans?sa bir m?kanda yerl??irmi?

T?hqir etdinmi s?ni t?hqir edirs?n? Yoxsa bu s?nin fitr?tind?dirmi? N?ys? m?n s?nn?n sual verdim, y?qin ki, cavab?n h? olaca? yox ?g?r m?c?ssim hesab edirs?ns? yox olaca?, n?ys?, Allah s?ni h?r zaman g?rm?rm?? ?g?r h?r zaman g?r?rs? o zaman s?n t?har?td? olanda da g?r?r, z?vc?nn?n cima etdiyin zamanda g?r?r, ?im?rk?n bel? g?r?r, onda dem?li bel? ??x?rki Allah bu vaxt? bizi g?rm?r biz bunlar? rahat eliy? blirik, q?sacas? nec?ki Allah bizi h?r yerd? g?r?rs? onun elmid? H?r yerd?dir, y?ni bizim t?vhidimiz bunu dem?k ist?yir ki, he? bir m?kan onun nuruna s??a bilm?z s??sa bu zaman o m?kana ehtiyacl? bir cism olaca?! V? buna g?r?d? biz Allah? he? bir m?kanla m?qayis? etmirik v? bunun ???nd? Allah? her yerd? olmas?n? etiqad edirik.

Sual verdim, cavab g?zd?y?r?m... H? ya yox? Kankret cavab ver!

Allah?n g?rm?diyi yer var?

_?? ??? ??? ????_ ?m?rl? ?mm? G?ls?m?n evliliyin s?hih hesab edirs?n? h? yox? q?sa kankret cavab ver.