“Demokratiya yolu ile barishma:
Ermanistan ve Turkiye uchun davam eden sinaglar”
(Reconciliation through democracy: continued challenges for Armenia and Turkey”
5 May, 2004 tarixde Fordham Universitetinde, Nyu York, Doctor Ani Kalahyan (Fordham Universitetinde Psixologiya Professoru, BMT-nin GHT ve Insan Huguglari uzre Comitesinin Xazinadari) ve Doctor Murat Paker (Safe Horizon tashkilati Tasalli programinin klinik direktoru) sedrliyi ile “Demokratiya yolu ile barishma: Ermanistan ve Turkiye uchun davam eden sinaglar” mevzusunda simpozium kechirildi. Toplashanlarin ekseriyyeti ermeni ve turkler olmagla, tehmini 40 nefer yigishmisdi.
Birinci natig, Emrah Gokerin (Sosiologiya elmleri namizedi, Columbia Universiteti) chihishi esas iki mesele etrafinda gurulmushdu: Turkiye ermeni genosidini qabul etmeli, Ermanistan ise reparasiya telebini ireli surmeden bunu bagishlamalidir.
Ikinci ve axirinci natig, Doktor Aleksandr Monosyan (Bakalavr derecesini Azerbaycan Dovlet Pedagoji Institutunda almish, Ermenistan Dovlet Universitetinin Nezeri Felsefe ve Mentig Kafedrasinin Mudri) simpoziumun movzusuna aidiyyati olmayan bir nitq ile chihish eledi. Nitq deyerken onu qeyd etmek lazimdir ki, hemin natig oz chixishinin onun uchun ingilis diline tercume edilmish variantini kagizdan oxuyurdu. Teleffuz eleye bilmediyi sozlerle rastlashanda ise Ani Kalahyanin komeyinden istifade edirdi. Bu “nitgde” Ermenistan ve Turkiye problemine hesr olunmush chetin ki iki cumle tapilardi. Evezinde ise chixishdan indiyene qeder Azerbaycan haqqinda bilmediyim faktlardan xeber aldim. Sen deme, Birinci Dunya Muharibesinden qabaq Azerbaycan adli bir dovlet yoh idi, Ermanistan Azerbaycanin yox, Azerbaycan Ermanistanin erazisini zebt eleyib, 1918-1920-ci illerde heyat surmush Azerbaycan Demokratik Respublikasi Turkiyenin elaltisi idi, Shusha esrler boyu Artsahin paytaxti olub, ve s.
Hemin chihishdan sonra suallar uchun meydan achildi. Menden bashga simpoziumda Azerbaycanli olmadigindan Monosyanin danishiglari nagil oldugunu toplashanlara bildirmek vezifesini boynuma aldim. Elimi qaldirib so’z istedikde, ele birinci sual vermek imkanini mene verdiler, qalxib Monosyana muraciet ederek herfiyyen bunlari soyledim: “Size bir necha’ sual vermek iserdim, lakin qeyri obyektiv movqeyinizi nezere alarag, bunun hech bir menasi yohdur. Bele yalan satmagla siz burada toplashanlara hormetsizliyinizi numayish etdirdiniz. Demek istediyim bu idi.” Auditoriyadan movqeyimi izah etmek muracietinden sonra, dediklerimi esaslandirmaga bashladim. Lakin, Ani Kalahyan sozumu kesib, simpoziumun movzusu tamam bashga oldugunu bildirdi. “Mo’vzunun ne oldugunu natiqin yadina salmaq lazim idi” deyerek cavab verdim. Muzakireler davam ederken, Monosyan kiminse sualina cavab verende yene de yalana bashladi, bu defe sozunu axira chatdirmaga imkan vermeden ele yerimden (zalin lap arxasinda oturmushdum) “ozunuzden uydurmuyun, zehmete olmasa, ozunuzden uydurmuyun” chigiraraq onu lap chashdirdim, ele bu vaxti Ani Kalahyan yenede komeyine telesib veziyyeti sakitleshdirdi. Bundan sonra muzakire kifayet qeder mulayim shekilde davam etdi, Monosyan ise simpoziumun axirina qeder nedense daha sesini chixarmadi.
Abbas Guliyev,
Magistr, Fordham Huquq Mektebi
