Устаман

Дорогой друг Устаман ты правильно мыслишь как всегда ! Позволь лишь добавить что если эту тему поднимет никому неизвестный режиссер будет гораздо труднее чем если о той же теме за наши деньги снимет выдающийся ТАрантино с участием таких звезд например как Ван Дизель или Николь Кидман или Брюс Уиллис . ПРи этом я дополняю и обязательное участие наших артистов тоже! __________________________________________________________________________ Все именитые режиссёры когда то были неизвестные, друг мой, но они разграмили все баръеры перед собой и поднялись на вершину, как говорится. Вот, например, югославский режиссёр Эмир Кустурица! У его фильмах отсутствует голливудский шик, спецэффекты, “мясорубка”, нет знаменитые звёзды... А какие жизненные фильмы у него получается? Ты знаешь его? Я несколько его фильмов посмотрел, про югославских цыган, просто супер! Конечно, в интернациональном составе фильмы может и получились бы интереснее, но не думаю, что голливудские звёзды могут отражать нашего национального духа, нашего национального черты характера. По моему, даже не захотели бы! ...Вряд ли Брюс Уиллис согласился бы изображать типа, который носит в кармане мыло! Так что, дорогой, лучше искать на улицах Баку, в деревнях, и в горных селенях наших героев, и пытаться отражать реальные действительности общество! Так то будет чисто по нашему!

Mənim fikrimcə xarici siyasət qənaətbəxşdir, daxili siyasət isə yox!

Дорогой друг Аристократ! Лично я не могу ответит на поставленные тобою вопросам. Но могу сказать, что те режиссёры и фильмы получат высокие награды, которые объективно будут отражать реальности. Иначе Мировое общественность не примет его, если даже в конкретный фильм будут вложено 100 млн. долларов! ...Шәхсән мән режиссор олсајдым мәддаһлар һаггында филм чәкәрдим, мә`нәви рүшвәт верәнләр һаггында! Бир дә бу ҝүн Бакыда ат ојнадан "гызыл кәндчиләр" һаггында! Инандырырам сәни бүтүн сивил Дүнјаны бу филимләрлә һејрәтә ҝәтирмәк оларды!

Бизә һеч Һолливуд-зад лазым дејил! Спонсор олса елә филм чәкмәк олар ки, Һолливудун ағзы ачыг галар... Азәрбајҹанда елә типләр јатыр ки, ҝәл ҝөрәсән! Ушаглар үчүн дә јахшы нағыл-филмләр чәкмәк олар. ...Бир сөзлә халгыны севән хејријјәчиләр лазымдыр, јердә галаны дүзәлән шејдир.

Да, дорогой Аристократ, всё это по нашему, как говорится! Белә шејләри охујанда адам дәһшәтә ҝәлир вә истәр истәмәз белә инсанлара нифрәт едир! Шүкүрләр олсун ки, Азәрбајҹанда сәнин кими дүшүнән сағлам гүввәләр вардыр вә онлар һеч вахт белә абсурдла барышмајаҹаглар! ...Сталинин вахтында да ушаглара белә шејләр өјрәдирдиләр, ахыры неҹә олду һамыја мә`лумдур!

Салам, Аристократ! В поддержки твоих слов, добавлю, что люди в цивильных странах всегда стремятся держать себя на высоком интеллектуальном уровне, это норма, по этому они, можно сказать, всю жизни занимаются самообразованием! Иначе можно потерят многое! Их манеры диалога, общение должно принести приятное впечетление обществу, окружающим людям. Вот почему они читают, и читают! А у нас, друг мой, культура диалога и т. д. не очень то требуются! Главное он выглядел богатым, был вес в золоте, играл с ключами дорогих иномарок...! Вот у нас кто "человек"! Зачем ему читать? Он и так уважаемый человек, перед ним везде и всюду горит зелёный свет, и все большие и малые двери открыты! Увы!

Нә ҝөзәл сөзләрдир! 315-ҹи пост һаггында дејирәм, һөрмәтли Нобел! Лакин бунлар, чох тәәссүф олсун ки, сөз олараг галыблар, һәјата кечмәјибләр! Бизим мүсәлман гадынларынын әксәријјәтинин һәјаты ҹәһәннәм әзабына бәнзәјибдир вә бу кечмишдә дә, елә бә`зи јерләрдә, аиләләрдә инди дә беләдир! Бу һамысы вахты илә Ислам дининин дүзҝүн инсанлара тәблиғ олунмамасындан ирәли ҝәлиб. О вахтлар кишиләр бир-бирләрини тәһгир едәркән онун арвадына, ушағына сөјәрләрмиш, бир-бирләринин арвадына, јахын гадын гоһумуна саташарлармыш! Бәс неҹә, кишинин арвады, гадын гоһумлары онун шәрәфи, намусу һесаб олармыш! Одур ки, кишиләр өз гадынларыны ҝөз бәбәји кими горујарлармыш, - кимиси чох истәдији үчүн, кимиси исә намус һесаб етдији үчүн! Мәсәлән, ҝәнҹ оғлан евләнәндә арвадыны өз анасына, баҹысына тәһвил верәрмиш, оғлан анасынын бир вәзифәси дә бу имиш ки, оғлу евдә олмајанда ҝәлини башга кишиләрдән горусун! Елә буна ҝөрә дә гадынлары, гызлары дөрд дивар арасында сахлајарлармыш! Бу исә бүтөвлүкдә ҹәмијјәтин, халгын деградасијасына ҝәтириб чыхарты, бәс неҹә, гадынларын иштиракы олмајан ҹәмијјәт тәк ганадлы гуш кими олар! Мәһәммәд пејғәмбәр белә демәмишди! О, инсанлара бујурмушду ки, јалныз өз арвадларынызла севишә биләрсиниз, башга арвадлара јахын ҝетмәмәлисиниз! Мүсәлманлар онун бу гојдуғу гануну поздулар, кишиләр бир-бирләрини бу јолла тәһгир етдиләр вә нәтиҹәси дә чох аҹынаҹаглы олду, - мүсәлманлар үмумијјәтлә инкишафдан галдылар! Бу ҝүнкү мүсәлманлар Мәһәммәд пејғәмбәрин бу гојдуғу гануна хүсуси диггәт јетирмәлидирләр вә бир-бирләрини сексуал зәминдә тәһгир етмәјә сон гојмалыдырлар! Ејни заманда гадынлара мүәјјән азадлыг верилмәлидир. онлары башга кишиләрдән горумаға сон гојулмалыдыр! Садәҹә олараг инсанлар баша дүшмәлидирләр ки, башгасынын севҝи-мәһәббәтинә тохунмаг олмаз! Һәтта дүшмәнинин белә арвад-ушағыны мүгәддәс сајмалысан! Чох истәрдим ки, бу сөзләри һәр бир азәри, һәр бир мүсәлман охујајды вә әмәл едәјди! Бу белә олмаса чәтин ки, биз бир-биримизә һөрмәт едә биләк, бир халг кими уҹала биләк! ...Тәхминән 15 ил бундан әввәл әлимә тәсадүфән бир китаб кечмишди. Китабын ады вә мүәллифи јадымда галмајыб, анҹаг ону дејә биләрәм ки, бу китаб 1980-ҹи илләрдә Бакыда чап олунуб, бурда мусиги аләтләриндән, әсасән Тардан бәһс олунур, онун Азәрбајҹанда неҹә бөјүк әһәмијјәтә малик олдуғу вурғуланыр. ...Вә бурда мүәллиф шаир С. Ә. Ширванинин һансыса ханәндәјә јаздығы тәһгир долу ше`рини чап едиб! Бу ше`рдә шаир дејир ки, ај филанкәс, бәс сәнин арвадыны филан бәј ...?! Мән мәәтәл галдым бу ше`ри охујанда! Әввәла һеч инана билмәдим ки, шаир Ширвани белә сөз дејә! Икинҹиси, мәнә елә ҝәлди ки, мүәллиф санки биз азәриләрин неҹә бир инсанлар олдуғуну ҝөзә сохмаг истәјир! Бәли! Олсун ки, елә бу китаб бу сөзләри вурғуламаг наминә јазылыбмыш! Ким билир!? Анҹаг инсанларын беләҹә бир-бирләринин неҹә дә асанлыгла, оф демәдән тәһгир етмәји мәни дүшүндүрдү о заман! Онларын неҹә дә мүсәлман ола-ола Исламын үстүндән хәтт чәкдији мәни аҹы дүшүнҹәләрә далмаға вадар еләди! Бәли, һөрмәтли Нобел! Јахшы сөз демәјә нә вар ки!? Әсас ону јеринә јетирмәкдир, она әмәл еләмәкдир! Бу әмәл јохдурса, о сөзүн һеч гара гәпик гәдәр ҹәмијјәтә хејри јохдур! Сағ ол, елоғлу! Һөрмәтлә!

Чәтин ки, Б.Обаманын бу сијасәти објектив ола. Нәзәрә алын ки, һөрмәтли Нобел, АБШ президентләри һеч вахт мүстәгил олмајыблар вә әсасән ири капиталистләрин марагларына ујғун сијасәт јеридибләр. Президент кимдир? Президент садәҹә олараг бир инструментдир, аләтдир, ону бир мүддәт истифадә едәндән сонра кәнара гојурлар. Әҝәр о, ири капиталистләрин сөзүндән чыхса вә јахуд онларын марагларыны нәзәрә алмаса ону бу вә ја диҝәр ваистәләрлә һакимијјәтдән узаглашдыра биләрләр. Американын мүсәлман дөвләтләри илә әдаләтли мүнасибәтләр гурмасы ағлабатан дејил.

Һөрмәтли азәриләр, бағышлајын ки, бир гәдәр ҝеҹ мөвзуја гајыдырам. Бу вахт әрзиндә мән бә`зи деталлары арашдыра билдим вә демәк олар ки, бир даһа бу гәрара ҝәлдим ки, бәли биз азәриләр үчүн гејри-ади бир дөвр башлајыб вә о һачан гуртараҹаг мәлум дејил. Бу һагда данышмаг үчүн әввәлҹә диггәтинизи бир гәдәр ҝеосијаси проблемләрә ҹәлб еләмәк истәјирәм. Бәли, бу ҝүн Дүнјанын инкишаф етмиш өлкәләри малијјә бөһраны кечирирләр вә бу бөһран сона чатдыгдан сонра дәрһал “сојуг мүһарибә” дөврү бәрпа ола биләр. Фөвгалдөвләтләрин амбисијалары битиб-түкәнмәк билмир вә демәк олар ки, онларын мараглары һәр јердә кәскин шәкилдә тоггушур. Дүнјанын бир чох реҝионларында сијаси проблемләр јығылыб үст-үстә галыр, Гафгазда, Јахын Шәргдә исә бу проблемләрин сона јетәҹәјинә һеч үмид белә бәсләмәк олмур. Һамы чох јахшы баша дүшүр ки, бу реҝионларда сијаси ҝәрҝинлијин сәбәбләри әсасән енержи ресурслары илә бағлыдыр вә бу реҝионлары өз сијаси нәзарәти алтында сахламаг үчүн фөвгалдөвләтләрин һеч бири бир аддым да олсун ҝери чәкилмәјәҹәкдир. Вә һеч шүбһәниз олмасын ки, бу принсипиал гаршыдурмада гәбул олунан вә олунмајан методлар ишә салыныб вә салынаҹаг, халгларын, милләтләрин бә`зиләри чөкдүрүләҹәк, бә`зиләри исә әксинә, дәстәкләниб мобил дурума ҝәтириләҹәкдир. Бәс биз азәриләрин талеји неҹә олаҹаг? Азәрбајҹан һөкумәтинин јеритдији хариҹи сијасәтдән белә мә`лум олур ки, Азәрбајҹан јенә өз талејини Русија илә бағлајыр вә о, буну мәҹбурән дејил, көнүллү сурәтдә едир. Јох, Азәрбајҹан олсун ки, Гәрб јөнүмлү сијасәт дә јеридә биләрди, лакин Гәрб өлкәләри илә Азәрбајҹан лидерләрини һеч бир мә`нәви амилләр бағламыр вә бу факт өз һәлледиҹи ролуну ојнајыр. Һәгигәтән, Гәрб халгларынын мә`нәвијјаты, психолоҝијасы шәрг инсанларынын психолоҝијасындан дағлар гәдәр фәрглидир вә бу инсанларын интеграсијасы чәтин ки, мүмкүн ола. Лору дилиндә десәк, тајлы тајыны тапмаса, ҝүнү аһ-вајла кечәр. Диҝәр тәрәфдән Русија Азәрбајҹаны мәҹбурән дә өз сијаси нәзарәти алтына ала биләрди, лакин шүкүрләр олсун ки, буна еһтијаҹ олмады. Бәли, Русија һеч фикирләшмәдән Азәрбајҹана гаршы Ҝүрҹүстан вариантыны ишә сала биләрди, - виза режими, һәрби мүдахилә вә с. Вә чох тәәссүфләр олсун ки, Русија үчүн ҝүҹлү азәри арзуедилмәздир. Нијә бу беләдир? Она ҝөрәки: 1. Ҝүҹлү азәри Ираны парчалаја биләр, Русијанын стратежи мүттәфигини. 2. Түркијәјә мејл едә биләр, - һәр һалда ган чәкир. Түркијә һәм дә НАТО-нун үзвүдүр. 3. Шимали Гафгаздакы наразы гүввәләрә интеграсија едә биләр. Вә с. Ејни заманда ону да гејд еләмәк лазымдыр ки, Русија бизә гәтијјән ирги мүнасибәт бәсләмир, имкан дахилиндә һәр һансы ҝүзәштләрә ҝедир. Садәҹә олараг онун јеритдији сијасәт бизим мәнафејимизи ҝүдмүр. Нәзәрдән гачырмајаг ки, бу ҝүн Русијада 3 милјон азәрбајҹанлы јашајыр. Азәрбајҹанын мәнәви ҹәһәтдән ҝүҹләнмәси, онларын да ҝүҹләнмәси демәкдир. Лакин онларын да низам-интизамлы олмасы, нисбәтән бир идејаја гуллуг етмәси Русија һөкумәти үчүн лазым дејил. Она ҝөрә ки, диаспора дөвләт ичиндә дөвләт демәкдир. Бәли, Русија илә Азәрбајҹан арасында мүнасибәтләр бу ҝүн гәнаәтбәхшдир, бәс сабаһ неҹә олаҹаг? Вә әҝәр бу мүнасибәтләр һәр һансы сәбәбләр үзүндән позулса, аздиаспора өзүнү неҹә апараҹаг? Хариҹи гүввәләрин тә`сири алтда дүшмәјәҹәк ки? Тәкҹә Русија дејил, башга дөвләтләр дә өз дахилиндә олан һәр һансы диаспоранын мобил олмасыны истәмир, онун ассимлјасија олмасыны арзулајыр вә бунун белә олмасы үчүн мүвафиг дахили сијасәт јеридир. Одур ки, әзиз азәриләр, чәтин ки, бизә “ставка” едәләр, чәтин ки, бизә лидер јетишдирмәјә, хејријјәчи јетишдирмәјә имкан верәләр! Инди, нә гәдәр дә аҹы олса демәлијәм ки, бәли, бу ҝүн гејри-азәриләрин “бајрамыдыр” вә һәјатын бир чох мүһүм саһәләри онлара һәвалә олунаҹаг. Ола билсин ки, бизләрдән дә кимәсә һәр һансы вәзифә вә с. верилә. Лакин бу адам вәтәнпәрвәрликдән узаг олмалы, гул психолоҝијасыны гәбул етмәлидир. Башга мәнфи кејфијјәтләри дә олмалыдыр. Бу гәдәр, әзиз һәмвәтәнләр. Арзу едәк ки, бизә дә инсан кими јашамағы өјрәдәҹәкләр вә јахуд инсан кими јашамаға имкан верәҹәкләр!

Һеч шүбһә етмирәм ки, Азәрбајҹанда јашајан петухлар лә`нәтә ҝәлмиш инсанлардылар, онлар бурда һеч заман сакит, инсан кими јашаја билмәзләр вә даима тәһгирә, нифрәтә мәруз галаҹаглар! Сағлам ҹәмијјәт онларын мөвҹудлуғу илә һеч заман барышмајаҹаг! Киши дејилән кәс гадынлары, гызлары севмәлидир, онлары бир көрпә гузу кими даима гуҹағында бәсләмәлидир, онларын мадди вә мәнәви проблемләрини һәлл етмәлидир! ...Бунлар да ҝәлиб өзләрини сохублар орталыға ки, һә, бизи дә гајырын, үзр истәјирәм бу ифадәјә ҝөрә! Бунлар ҝиҹдиләр, дәлидиләр, нәдиләр?! Һәлә бу аз имиш кими дејирләр гој һамы петух олсун! ... Киши ол, мәрд ол, дөјүшчү ол, әлинә кечәндә бир дәнә тапанча ал гој ҹибинә, кефин јахшы оланда чыхарт беш-алты дәнә бурах ҝөјә! Өзбашыналыг едән полисләри һәдәлә, денән ки, сиз өлмәјәсиниз атарам сизи, ҹамаатнан ишиниз олмасын! ...Белә сөзләр данышмаг әвәзинә бунлар ҹамааты петухлух еләмәјә чағырырлар! Бунлар дүшмән дејил, бәс кимдир?! Әлгәрәз, ағыллы петух вахтында Азәрбајҹандан чыхыб ҝетмәлидир! Бундан башга, һамы билмәлидир ки, инсанларын фундаментализмә, фанатизмә мејл етмәсинин сәбәби мәһз сексуал азлыгларын мөвҹудлуғудур! Онлар олмасајды, бәлкә дә инсанлар белә күтләви шәкилдә динә мејл етмәздиләр! Бу ”азлыглар” нәинки Азәрбајҹана, бүтүн сивилизасијаја зидд олан бир үнсүрдүләр вә онлар јох олмалыдырлар!

Naila xanım, mən bu "petuxlar cəmiyyətində" çox böyük sosial bədbəxtlik görürəm! Bir azəri kimi, belə hesab edirəm ki, onlar tezliklə Azərbaycandan yox olmalıdılar! Onlara qarşı ən radikal metodlar tətbiq olunmalıdır!

Да, я немножко глуп... Увы...

Если мужчина веселился и выпил, обязань спать с женщиной! По моему, так будет лучше!

(Сону) Одунчу мешәдән базара гајыданда мејданда бир хејли адам топлашдығыны ҝөрүб тәҹҹүбләнди вә јахын ҝәлиб адамлардан нә баш вердијини сорушду. Адамлар севинә-севинә она дедиләр ки, падшаһ ҹәһәннәмә васил олубдур, тәзә һаким сечмәк лазымдыр. Одунчу буну ешидәндә апарыб јығдығы одуну базарда дәјәр-дәјмәзинә сатды вә гајыдыб мејдана ҝәлди. Мејдан артыг адамларла долмушду, алма атсајдылар јерә дүшмәзди. Һамы вәзир-вәкилин ҝәлиб нә дејәҹәјини ҝөзләјирди. Нәһајәт онлар һамысы гара палтарда ҹамаатын габағына чыхыб бир гәдәр ағламсындылар, сонра да баш вәзир адамлара мүраҹиәт едиб деди: - Ҹамаат, падшаһымыз өмрүнү бизә бағышлады вә јәгин ки, инди ҹәннәтә јола дүшүбдүр. Бу ҝүндән онун јеринә шәһзадә ханым әјләшәҹәкдир. Лакин о, чох ҝәнҹ олдуғу үчүн шәһәри идарә едә билмәз вә биз ҝәрәк о бөјүјәнә кими өзүмүзә һаким сечәк. Инди ким истәјир бујурсун, кимин бу вәзифәјә лајиг олдуғуну сөјләсин...! Баш вәзир буну дејиб сөзүнү гуртарды вә мејданда уғулту гопду. Адамлар бир-бириндән сорушмаға башладылар ки, ким бу вәзифәјә лајигдир? Кимиси бу вәзифәјә баш вәзирин тәјин олунмасыны дејир, диҝәри исә баш молланы бу вәзифәјә лајиг ҝөрүрдү. Лакин чохлуг бунларын һәр икисини рәдд едир, бәзиләри исә баш вәзирин едам олунмасыны тәләб едирди. Бүтүн бу сөһбәтләрин һамысыны мәләкләр инсанларын башынын үстүндә дуруб динләјир вә һадисәләрин нә илә гуртараҹағыны ҝөзләјирдиләр. Падшаһын гызы да гара ҝејиб пәнҹәрәдән бахырды вә адамларын кими һаким сечәҹәјини ҝөзләјирди. Одунчу вәзијјәти белә ҝөрәндә ҹамаатын габағына чыхды вә әлләрини јухары галдырыб онлары сакит олмаға чағырды. Ҹамаат сакит оландан сонра о, уҹадан деди: - Ај ҹамаат! Бизим шәһәри идарә еләмәк асан иш дејил! Одур ки, ҝәлин вәзир-вәкилләрин өзүндән сорушаг, ҝөрәк ким бу вәзифәдә ишләмәк истәјир! Бәлкә ким исә белә һесаб едир ки, о, бу чәтин ишин өһдәсиндән ҝәлә биләр, биз дә бундан сонра өз сөзүмүзү дејәк! Одунчунун бу сөзләри ҹамаатын хошуна ҝәлди вә онлар, “һә, гој өзләри десинләр” дејә гышгырмаға башладылар. Бир гәдәр кечдикдән сонра вәзирләрдән бири ҹамаатын габағына чыхыб бу вәзифәнин өһдәсиндән ҝәлә биләҹәјини сөјләди. Мејданда јенә сәс-күј гопду вә адамлар бу вәзирин ким олдуғуну мүзакирә етмәјә башладылар. Чох кечмәди ки, башга бир вәзир дә габаға чыхыб бу вәзифәни иҹра едә биләҹәјини сөјләди вә бундан сонра мүзакирәләр даһа да гызышды. Һава гаралана гәдәр мүзакирәләр давам еләди, лакин ҹамаат һеч бир гәрара ҝәлә билмәди. Ахырда бу гәрара ҝәлдиләр ки, һаким сечкиси сабаһа галсын. Ҹамаат дағылыб евләринә ҝетдикдән сонра мәлејкәләр учуб одунчунун дахмасына ҝәлдиләр вә Зејлалеј достуна деди: - Әзиз Мәдејшан, мән ҝәрәк һаким сечиләнә гәдәр көрпәнин јанында олам. Инди оғру-гулдурлар үчүн чох әлверишли бир вәзијјәт јараныб, ҝеҹәләр чох ҹинајәтләр баш верә биләр. Сән истәјирсән ҝет өзүн тәк шәһәрдә ҝәз, инсанларын сөһбәтинә гулаг ас. Анҹаг сәндән јенә хаһиш едирәм, һеч нәјә гарышма... - Јох, әзиз достум, мән һеч јана ҝедән дејиләм!- Мәдејшан дахманын дамына гонуб деди.- Јахшысы будур сәнинлә бурда отурум! Инсанларын јанына ҝетсәм горхурам ки, јенә дөзмәјәм, әлимдән хәта чыха.... Зејлалеј достуна тәшәккүр едиб онун јанында отурду вә онлар инди дә сәһәрә гәдәр бурда сөһбәт еләдиләр. Сәһәр ачылан кими одунчу дуруб гоншулары илә мејдана јолланды вә... вә сарајын орду тәрәфиндән мүһасирәјә алындығыны ҝөрүб тәҹҹүбләнди. Чох кечмәди ки, вәзир-вәкил мејданда ҝөрүндү вә баш вәзир ҹамаатын габағына чыхыб деди: - Ај ҹамаат! Бу ҝеҹә гулдурлар һаким олмаг истәјән вәзирләрин икисини дә гәтлә јетирибләр! Дарға гулдурлары ахтармаға башлајыб! Сиз дә кимдән шүбһәләнирсиниз она дејин! – Буну дејиб баш вәзир әлавә еләди, - өзүнүз дә еһтијатлы олун, ҝеҹәләр гулдурлар сизин дә евләринизә сохула биләрләр! Адамлар буну ешидәндә гәзәблә гулдурлара ләнәтләр јағдырмаға башладылар вә мејданда бир һај-күј гопду ки, ҝәл ҝөрәсән! Бир чохлары баш вәзирин бу ишдә әли олдуғуну сөјләдиләр вә онлар баш вәзирин үстүнә атылдылар. Баш вәзир буну ҝөзләјирмиш кими тез әсҝәрләрин архасында ҝизләнди вә сонра да ордан сараја гачды. Әсҝәрләр бир тәһәр гәзәбиндән ҹошмуш адамларын габағыны сахлаја билдиләр вә һәр ики тәрәфдән бир нечә нәфәр јараланды. Одунчу вәзијјәти белә ҝөрүб гоншуларына деди ки, күчәјә гајытсынлар вә орда кешик чәксинләр. - Дарға әҹлафын бирисидир! – одунчу гоншуларына деди. – О өзү гарышыглыгдан истифадә едиб евләрә сохула биләр! Ҹаванлардан бир нечәси гајыдыб күчәјә ҝетди, одунчу исә јенә ҹамаатын габағына чыхды вә онлары сакитләшдирмәјә башлады. Ҹамаат сакитләшәндән сонра о уҹадан деди: - Ҹамаат! Ҝөрүнүр кимсә һаким олмагдан өтрү ән алчаг ҹинајәтләрә әл атыр...! - Ким олаҹаг?! – адамлар гәзәблә гышгырмаға башладылар, - бу баш вәзирин ишидир! - Ола билсин онун ишидир бу! – одунчу сөзүнә давам еләди. – Анҹаг буну сүбут еләмәк лазымдыр! Ҝәлин өзүмүзә һаким сечәк, сонра ону мүһакимә едәрик! Биз инди биринҹи нөвбәдә шәһәрә һаким сечмәлијик ки, гајда- ганун олсун! Ҹамаат бир гәдәр сакитләшди вә јенә мүзакирәләр башланды. Бәзиләри тәләб еләдиләр ки, вәзирләрин һамысы нәинки сарајдан, һәтта шәһәрдән говсунлар. Сонра кимсә баш молланын да чыхыб сөз демәсини тәләб еләди. Баш молла буну ешидиб һеч нәдән горхмадан адамларын габағына чыхды вә онлар сакитләшәндән сонра сөзә башлады: - Ҹамаат! Тәзә пејғәмбәр дејиб ки, фил олмаг истәјән ҝәрәк бујнуз чыхарсын, өзү дә ҝедиб мешәдә јашасын, јохса ону мәһв едәрләр! Адам олмаг истәјән ҝәрәк башга адамлара һөрмәт еләсин! Мән сиздән нә ҝизләдим, әҝәр десәм ки, мән һаким ола биләрәм, сизин јанынызда јаланчы оларам! Мән бојнума алырам ки, мән һаким ола билмәрәм! Јох, мән һеч кимдән горхмурам, елә билмәјин ки, баш молла горхду ки, ону да өлдүрәрләр вә буна ҝөрә дә һаким олмаг истәмир! Мән ондан горхурам ки, шәһәри идарә едә билмәрәм, аләм гарышар бир-биринә, инсанлар әзијјәт чәкәр!- О, бир гәдәр фикирләшиб сөзүнә давам еләди. - Мәним борҹум тәзә пејғәмбәрин сөзүнү сизә чатдырмагдыр, бир дә әҝәр мүһарибә олса әлимә дәјәнәкдән-заддан ҝөтүрүб ҝедиб һамы кими дөјүшмәкдир! Аллаһ бу шәһәри горусун! Аллаһ мәләкләрини бу шәһәрин үстүндән әскик еләмәсин! Амин! Баш молланын бу сөзләри һамынын хошуна ҝәлди. Адамлар онун сәсинә сәс вериб, “Амин! Амин!”, дејә уҹадан дедиләр вә јенә дә мүзакирәләрә давам еләдиләр. Мәләкләр дә сәһәр ачыландан бурда идиләр, онлар да баш молланын бу сөзләрини бәјәндиләр. Мәдејшан достуна деди: - Бу молла да дејәсән ағыллы адамдыр... Зејлалеј достунун сөзләрини тәсдигләди: - Һә. О, јахшы баша дүшүр ки, бу адамлар нәјә гадирдиләр! – Зејлалеј буну дејиб нә исә фикирләшди вә достуна мүраҹиәт еләди: - Әзиз Мәдејшан, сән бурда ол, мән исә ҝедим бир көрпәјә баш чәким ҝөрүм вәзијјәти нә јердәдир! - Архајын ҝет, әзиз достум, мән дә бир шәһзадә ханыма баш чәкәрәм! Зејлалеј бир анын ичиндә учуб одунчунун дахмасынын јанына ҝәлди. Бурда һәр шеј өз гајдасында иди. Ҹаванлар әлләриндә дәјәнәк күчәнин кешијини чәкир, ушаглар исә бир-бирләри илә аналарынын јанында ојнајырдылар. Балаҹа лоғман исә евдә күчүклә әјләнирди. Зејлалеј тәһлүкәли бир шејин олмадығына әмин олуб учуб мејдана гајытды. Достуну бурда ҝөрмәјиб баша дүшдү ки, о, шәһзадә ханымын јанындадыр вә о, да учуб сараја ҝәлди. Мәдејшан пәнҹәрәдә отуруб гәм дәрјасына гәрг олан шәһзадә ханыма бахырды. Шәһзадә ханым да, кәнизләри дә һамысы гара ҝејмишдиләр. Зејлалеј достунун јанында гонуб ондан сорушду: - Нә фикирләширсән? - Фикирләширәм ки, бу шәһәрә һеч бир һаким лазым дејил, - Мәдејшан деди. – Бу гыз өзү һәр ишин өһдәсиндән ҝәлә биләҹәк... Әлбәттә, әҝәр сән она көмәк еләсән, әзиз достум! - Чалышарам ону һәр фитнә-фәсаддан горујум, Мәдејшан... - Билирсән, мән нә фикирләширәм, әзиз Зејлалеј, елә етмәк лазымдыр ки, адамлар бу гыза да сөз версинләр... - Ағыллы фикирдир, елә едәрик ки, о, елә инди чыхыб адамлара өз сөзүнү дејәр! - Ҝедәк одунчуја тәлгин едәк, гој адамлара десин ки, шәһзадә ханымы да динләмәк лазымдыр! Мәләкләр буну дејиб мејдана учуб ҝәлдиләр вә онлар одунчунун јанында јерә гондулар. О, јанындакы адамлара нә олурса-олсун тезликлә һаким сечмәјин ваҹиблијини сөјләјирди. -Оғру-гулдур билмәлидир ки, һакимијјәт вар, јохса онлар ганы су јеринә ахыдарлар, - о, дејирди. Зејлалеј јахын ҝәлиб әлини онун башына гојду вә деди: - Шәһзадә ханым да гој данышсын! Одунчу, әлбәттә бу сөзләри ешитмәди, анҹаг елә бил јухудан ојанан кими олду вә о, јанындакылара мүраҹиәт еләди: - Неҹә билирсиз, бәлкә шәһзадә ханыма да гулаг асаг? Ордакылар дәрһал онун фикрини бәјәндиләр вә одунчу ҹамаатын габағына чыхыб уҹадан деди: - Ҹамаат! Ҝәлин шәһзадә ханымы да динләјәк! Ҝөрәк о, нә дејир?! Ҹамаат онунла разылашды вә “Шәһзадә ханым ҝәлсин”, дејә гышгырмаға башладылар. Бу заман шәһзадә ханым пәнҹәрәдән адамлара бахырды. О, өз адыны ешидәндә дурухду вә һамынын она бахдығыны ҝөрүб пәнҹәрәдән ҝери чәкилди. О, нә фикирләшдисә кәнизләринә ҝөстәриш вермәјә башлады вә мејдана чыхмаға һазырлашды. Бу заман ҹамаатын габағына бир киши чыхды вә сөз истәди. Ҹамаат сакитләшәндән сонра о деди: - Ҹамаат! Шәһзадә ханыма гулаг асмаг евдәки ушаға гулаг асмаг кими бир шејдир! О, бизә ағыллы һеч нә дејә билмәз! Өзү дә бу ҝүн-сабаһ чыхыб башга шәһәрә, шаһ оғланларынын биринә әрә ҝедәҹәкдир, бизи дә унудаҹагдыр! Мән һеч инанмырам ки, о, бу шәһәр үчүн чалыша, ҹамаатын дәрдинә гала! Она һеч сөз вермәк дә дүзҝүн дејил! Сиз наһаг бу одунчунун сөзүнә гулаг асыб ону чағырырсыныз! Бәли, бу адам баш вәзирин адамы иди, өзү дә ҝеҹә һаким олмаг истәјән вәзирләрин гәтлиндә иштирак еләмишди. Баш вәзир сарајда отуруб мејданда баш верән һадисәләри изләјирди. О, шәһзадә ханымын адыны ешидән кими о дәгигә бу адамы мејдана ҝөндәриб тапшырды ки, шәһзадә ханымы ҹамаатын ҝөзүндән салсын. Ҹамаат бу кишини мејдандан говуб она гулаг асмадылар вә шәһзадә ханымы мејдана чағырмаға давам еләдиләр. Беләҹә бир хејли вахт кечди. Бирдән тәбилләр чалынмаға башлады, әсҝәрләр сыраја дүзүлдү вә сарајын дарвазалары тајбатај ачылды. Ҹарчылар уҹадан гышгырыб шәһзадә ханымын ҝәлдијини хәбәр вердиләр. Һамы нәзәрләрини сарајын дарвазаларына дикди вә шәһзадә ханым орда ҝөрүнәндә уҹадан гышгырмаға башладылар. Шәһзадә ханым башыны дик тутуб әсҝәрләрин әһатәсиндә ҝәлиб ҹамаатын габағына чыхды вә дајаныб ҹамаатын сусмағыны ҝөзләди. О, һамыны һејран гојмушду! Адамлар елә билирдиләр ки, инди онларын гаршысында нәрмәнәзик, аҹиз ҝөрүнүшлү бир ушаг дајанаҹагдыр! Онлар јанылмышдылар! Шәһзадә ханым башына дөјүшчү дәбилгәси гојмуш, белинә исә ири, гызыл дәстәкли бир хәнҹәр бағламышды! Әлиндә исә узун бир гамчы варды! Ону белә ҝөрәндә адамлар даһа да уҹадан гышгырмаға башладылар,- мејданда бир ҝурлту гопду ки, ҝәл ҝөрәсән! О, шах дајаныб инсанлара бахыр вә сәбрлә ҝөзләјирди ки, инсанлар сакит олсунлар! Нәһајәт ҹамаат ону алгышлајыб сакитләшди вә мејдана сүкут чөкдү. - Мән һеч ҝөзләмирдим ки, белә тезликлә падшаһ олам! – Шәһзадә ханым сөзә башлады. – Анҹаг Илаһи нәдәнсә тәләсди вә мәни падшаһ еләди, мәни мәним ојунҹагларымдан ајырды! Мән инди һәр шеји кәнара атыб шәһәри идарә етмәлијәм! Мән әлимдән ҝәләни едәҹәм! Оғруну, гулдуру бағышламајаҹағам! Јахшы адама тохунмајаҹағам! – О, буну дејиб бир гәдәр сусду вә сәсини даһа да уҹалдыб бу сөзләри деди: - Башга шәһәрә дә әрә ҝетмәјәҹәм, бу шәһәрин адамлары ән јахшы адамлардыр! – Ҹамаат бу сөзләри ешидәндә даһа уҹадан ону алгышламаға башладылар! Мејдан елә ҝурулдамаға башлады ки, аз гала сарај титрәјиб дағыла! Шәһзадә ханым башыны даһа да дик галдырды вә адамларын сусмағыны ҝөзләди. Адамлар сакитләшәндән сонра шәһзадә ханым сөзүнә давам еләди: - Башга шәһәрин кишиләри мәнә әрлик едә билмәзләр! Гој сизләрдән ән гочағы ҝәлиб мәни алсын!- Шәһзадә ханым буну дејиб чеврилиб сараја тәрәф ҝетмәк истәди. Лакин сәрдар вә вәзирләр ону сахлајыб онун гаршысында диз чөкдүләр вә башларыны ашағы әјдиләр! Шәһзадә ханым онларын гаршысындан кечиб ҹамаатын ҝурултулу алгышлары алтында сараја тәрәф јөнәлди! - Бу гыз лап ҹәнҝавәрди ки! - Зејлалеј сарајын диварлары үстүнә гонуб севинә-севинә деди. - Еләдир, әзизим! Шәһзадә ханым һамыны һејран гојду!- Мәдејшан онун јанына гонуб достунун сөзләрини тәсдигләди. – Сән даһа архајын ола биләрсән, бу шәһәрдә бир мүддәт әмин- аманлыг олаҹаг! Шәһзадә ханым ҝедәндән сонра баш молла ҹамаатын габағына чыхды вә онларын сакитләшмәјини ҝөзләди. Ҹамаат сакитләшәндән сонра о, деди: - Шүкүрләр олсун ки, Илаһи бизи башсыз гојмады, ај ҹамаат, бизә белә бир һөкмдар ҝөндәрди! Бизә даһа һаким лазым дејил, шәһзадә ханым өзү шәһәри идарә едәҹәкдир! Илаһијә алгышлар охујун! Гој О, өзү бизим падшаһымызы, шәһәримизи горусун! Амин! Архајын ҝедин евинизә, шәнләнин, бајрам един! Адамлар Илаһијә алгышлар охуја-охуја дағлышыб евләринә ҝетдиләр. Һамы сәһәрә гәдәр дејиб-ҝүлдү. Сәһәриси ҝүн ҹарчылар ҹар чәкиб баш вәзири, бир нечә вәкили вә дарғанын сарајдан говулдугларыны ҹамаата сөјләдиләр. Ҹамаат падшаһын бу тәзә әмрини үрәкдән бәјәнди. Чох кечмәди ки, онларын өлүм хәбәри дә шәһәрә јајылды. Бир нечә ҝүндән сонра исә шәһзадә ханым јухусунун давамыны ҝөрдү вә о, атынын јүјәнини чәкиб апаран адамын ким олдуғуну таныды,- бу одунчу иди! Шәһзадә ханым јухудан ојанан кими даһа гары нәнәни нараһат етмәди, чүнки она һәр шеј ајдын олмушду. О, адам ҝөндәриб одунчуну сараја чағыртдырды вә она сарај ҝөзәтчиләринә башчылыг етмәји тапшырды. Одунчу һәмин ҝүндән көчүб сарајда јашамаға башлады, дахмасыны исә гоншуларына бағышлады! - Һә, әзиз достум! - Мәдејшан одунчу сараја көчәндән сонра достунун бојнуну гуҹаглајыб деди, - мән сәнин горудуғун бу шәһәрдә јахшыҹа әјләндим! Чох сағ ол! Даһа мәнә ҝетмәк лазымдыр! Чох тәәссүфләр олсун ки, биз јенә ајрылмалыјыг! - Чох тәәссүфләр олсун, әзиз Мәдејшан! – Зејлалеј кәдәрлә деди. – Мән чалышаҹам ки, бош вахтым олан кими сәнә гонаг ҝәлим! Онлар бирликдә учуб ҝөрүшдүкләри тәпәнин үстүнә ҝәлдиләр вә бир хејли бурда сөһбәт еләдиләр. Сонра бир-биринә уғур диләјиб ајрылдылар. Мәдејшан парлаг бир улдуза дөнүб ҝөјә учду вә башга улдузлара гарышды, Зејлалеј исә учуб сараја гајытды.

(Давамы) Онлар сөһбәт едә-едә учуб падшаһын јатаг отағына ҝәлдиләр вә вәзирләрин сөһбәтинә гулаг асмаға башладылар. Дарға да бурда иди. О, баш вәзирлә кәнара чәкилиб сөһбәт едирди. - Мән елә бу ҝеҹә о күчәнин ҹамаатыны гылынҹдан кечирмәк истәјирәм, - дарға вәзирә дејирди.- Анҹаг мәнә 150 нәфәр јох, 200 нәфәр әсҝәр лазымдыр... - Јох, дарға, сән ҝөзлә! – Вәзир онунла разылашмырды. – Падшаһ сағалана кими биз ҝөзләмәлијик! Бирдән бүтүн ордуну ајаға галдырмаг лазым олар, сәрдар исә анҹаг падшаһын сөзүнә гулаг асыр! Һәм дә сән сәһвә јол верә биләрсән, сәни таныјарлар, ондан сонра ҝәрәк сәнин өзүнүн дәрини сојаг ки, ҹамаат сакит олсун... Баш молла исә јанындакылара пычылдајырды ки, лоғманларын чохусу фырылдагчыдырлар..., падшаһ јени пејғәмбәрин дуаларыны гәбул етсәјди, инди сағалыб ајаға дурарды... Һамы нәдәнсә данышырды, анҹаг һеч кимин ағлына белә ҝәлмирди ки, падшаһ тезликлә өлүб ҝедәҹәкдир вә ҹамаат јени падшаһ сечмәли олаҹагдыр. - Һә, достум, ҝедәк ҝөрәк ҹадуҝәр нә едир, – Мәдејшан бурда даһа мараглы бир һадисәнин олмадығыны ҝөрүб Зејлалејә деди.- О јарамазын ојнамағы јаман мәним кефими ачыр... Мәләкләр сарајдан учуб гајанын башына ҝәлдиләр. Ҹадуҝәр артыг бурда бөјүк бир тонгал јандырмышды вә дүнәнки кими онун әтрафында рәгс едирди. Мәләкләр гајанын башында отуруб сәһәрә кими онун неҹә рәгс еләмәсинә тамаша еләдиләр. Дан јери сөкүләндә ҹадуҝәр јенә мағараја ҝедиб јатды, мәләкләр исә шәһәрә гајытдылар. Зејлалеј дахмада, көрпәнин јанында галды, Мәдејшан исә сараја учуб ҝетди вә бир јенилијин олуб-олмадығыны өјрәнди. Бурда һәр шеј дүнәнки кими иди. Лоғманлар падшаһа отлардан, чичәкләрдән дүзәлтдикләри дәрманлардан верир, онун гарныны овхалајыр, вәзирләр исә падшаһын сәһһәтинин јахшылашмасыны ҝөзләјирдиләр. Лакин падшаһын вәзијјәти ҝетдикҹә ағырлашырды. Мәдејшан бир гәдәр онлары мүшаһидә етдикдән сонра шәһзадә ханымын јанына ҝетди, ону ағладығыны ҝөрүб ганы гаралды вә даһа сарајда галмајыб достунун јанына учуб ҝәлди. Һәмин ҝүн онлар ахшама гәдәр одунчунун дахмасынын јанында көрпәнин кешијини чәкдиләр, одунчу евә гајыдандан сонра исә бирликдә учуб сараја ҝәлдиләр. Падшаһ јатағында узаныб вәзирләрлә данышыр, онлары аҹизликдә ҝүнаһландырырды. - Бир гулдуру тута билмирсиниз, - дејирди. – О, сарајдадыр, һардаса ҝизләниб, сиз јахшы ахтармырсыныз... Мән өзүм өз әлләримлә ону едам етмәк истәјирәм... Сонра мәләкләр шәһзадә ханыма баш чәкдиләр вә онун кефсиз олдуғуну ҝөрүб даһа бурда галмадылар вә јенә дә учуб гајаларын башына, ҹадуҝәрин јанына ҝәлдиләр. О, артыг өз ишиндә иди, өзү дә бу ҝүн хүсуси еһтирасла өз әҹајиб рәгсини ифа едирди. Бу ҝеҹә “таҹирин руһу” бура ҝәлмәли вә она нә етмәк лазым олдуғуну өјрәтмәли иди. - Әзиз достум, - Мәдејшан гајанын үстүнә гонуб Зејлалејә деди, - бу ҹадуҝәрлә нә етмәк фикриндәсән? - Мән бу иши сәнә һәвалә едирәм, әзиз Мәдејшан, неҹә истәјирсән елә дә елә... - Чох сағ ол, достум, бу мәним үчүн бөјүк бир һәдијјәдир! – Мәдејшан севинҹәк деди. – Мән бунун үчүн мараглы бир сәһнә һазырламышам, гој дан јери сөкүләнә гәдәр ојнасын, сонра мән она “өјрәдәҹәм” неҹә падшаһы мәһв едиб һакимијјәти әлә кечирсин.... Ҹадуҝәр дан јери сөкүләнә гәдәр рәгс еләди. О, һәрдән отуруб динҹәлир, кәлләјә һәдә горху ҝәлир вә јенидән дуруб ојнајырды. Нәһајәт, дан јеринин ачылдығыны ҝөрән Мәдејшан ајаға дуруб түстүјә чеврилди вә ҝәлиб кәлләнин үстүндә дајанды. Ҹадуҝәр буну ҝөрән кими о дәгигә кәлләнин габағына ҝәлиб аҹыгла деди: - Јахшы ки, ҝәлдин! Ҝәлмәсәјдин мән сәни ода атыб јандыраҹагдым...! Тез елә мәнә сөјлә, падшаһы неҹә мәһв едим! - Мән сәни беш илдир ҝөзләјирдим, еј ҹадуҝәр! – Мәдејшан ҝур сәслә сөзә башлады. – Сән јеҝанә адамсан ки, падшаһы өлдүрә биләрсән! Инди сәнә дедикләрими јахшы јадында сахла вә онлара әмәл ет! Тезликлә сән бу шәһәрин падшаһы олаҹагсан! - Тез елә, сөјлә, мән нә етмәлијәм?! – ҹадуҝәр тәләсик сорушду. - Сөзүмү кәсмә!- Мәдејшан аҹыгла деди вә давам еләди. – Сән инди ҝедиб кәлләни јеринә басырарсан, сонра да гәбрин јанындакы отлардан јығыб кисәни долдурарсан. Ахшам һава гараланда дүз ҝедәрсән падшаһын сарајына. Падшаһ ағыр хәстәләнибдир, һеч кәс ону сағалда билмир. Дејәрсән ки, сән лоғмансан вә падшаһы сағалтмаға ҝәлмисән. Сәни ҝәтирәҹәкләр падшаһын јанына. Кисәдән отлары чыхарыб падшаһын јатағынын әтрафына сәпәрсән, сонра да бу отларын үстүндә рәгс едәрсән. Сәнин ојнамағын падшаһын чох хошуна ҝәләҹәкдир вә о, нә исә демәк истәјәҹәк, онда дәрһал атылыб чыхарсан падшаһын гарнынын үстүнә вә онун гарнынын үстүндә һоппаныб-дүшәрсән... Нә гәдәр јухары һоппансан вә падшаһын гарныны ҝүҹлү тәпикләсән бир о гәдәр јахшы олар. Падшаһын гарнына јекә бир илан ҝирибдир. Илан зәрбәләрин ағырлығына дөзмәјиб падшаһын ағзындан чыхыб гачмаг истәјәҹәк, сән тез тутуб ону өлдүрәрсән. Бундан сонра падшаһ сағалаҹаг вә сәни баш вәзир тәјин едәҹәкдир. Бир ајдан сонра падшаһ јенә гәфил хәстәләнәҹәк вә өләҹәкдир. Онда сәни онун јеринә тәјин едәҹәкләр... Анҹаг бах һа, һеч кәс билмәмәлидир ки, сән падшаһы неҹә мүалиҹә етмәк истәјирсән! Јохса онлар өзләри падшаһын гарнынын үстүнә чыхыб һоппанарлар, сәни исә сарајдан говарлар..! – Буну дејиб Мәдејшан јох олду вә бајагдан онун бу сөзләринә уҹадан ҝүлән достунун јанына гајытды. - Ај сәни, Мәдејшан, мәни јахшыҹа ҝүлдүрдүн... – Зејлалеј деди. - Сән бу бәдбәхти елә бу ҝүн ҹәһәннәмлик едәҹәксән, чәтин ки, ону бундан сонра сағ гојалар! - Мәним бүтүн ҹадуҝәрләрдән зәһләм ҝедир! – Мәдејшан деди вә онлар даһа бурда галмајыб учуб шәһәрә гајытдылар. Ҹадуҝәр исә севинә - севинә гәбирстанлыға ҝәлди. О, кәлләни јеринә басырыб гәбрин әтрафындакы отлардан јығыб кисәсини долдурду вә јолланды шәһәрә. О, ахшамадәк дахмасында отуруб ҝөзләди вә һава гараландан сонра дуруб бирбаша сараја ҝәлди. Ҹадуҝәр гапыда дуран ҝөзәтчиләрә лоғман олдуғуну деди вә ҝөзәтчиләрдән бири ону ҝөтүрүб падшаһ јатан отаға ҝәтирди. Падшаһын вәзијјәти даһа да ағырлашмышды. О, артыг зорла данышыр, тез-тез тәнҝинәфәс олурду. Ҝөзәтчи бурда јығылан вәзир-вәкилә јени лоғманын ҝәлдијини хәбәр верди. Баш вәзир буну падшаһа деди вә падшаһ бир гәдәр севиниб, гој ҝәлсин, деди. Ҹадуҝәр онун јанына ҝәлиб диз чөкдү вә чох маһир бир лоғман олдуғуну падшаһа сөјләди. - Сән мәни неҹә сағалдаҹагсан? – падшаһ ҹадуҝәрдән сорушду. - Падшаһ сағ олсун, мән ону инди сәнә дејә билмәрәм, анҹаг инан ки, мәним охудуғум китаблар ән гәдим китабларды, онларын Дүнјада мисли бәрабәри јохдур! Зати алиләри гој архајын олсун, мән сәни елә ҝүнү бү ҝүн сағалдыб ајаға галдыраҹам...! Мән елә бир лоғманам ки... – Ҹадуҝәр јенә нә исә демәк истәди, лакин падшаһ онун сөзүнү кәсиб ону данышмаға гојмады. - Јахшы, башла ҝөрәк сән нә едирсән...- о зорла деди. Ҹадуҝәр дуруб бура јығыланлара бир гәдәр кәнара чәкилмәји бујурду, сонра кисәсиндән таҹирин гәбринин јанындан јығдығы отлары чыхарыб падшаһын јатағынын әтрафына сәпәләди вә рәгс етмәјә башлады. О, гајанын башында ифа етдији әҹајиб һәрәкәтләри бурда да тәкрар етмәјә башлады. Падшаһ бир гәдәр онун бу һәрәкәтләринә бахыб баш вәзири әли илә јанына чағырыб сорушду: - Бу, сәј оғлу сәј, доғурданмы лоғмандыр...? Падшаһ елә буну демишди ки, бирдән ҹадуҝәр гышгырыб онун гарнынын үстүнә чыхды вә ону тәпикләмәјә башлады! О, Мәдејшанын дедији кими баҹардығы гәдәр јухары һоппаныр вә гүввәтлә тәпикләрини падшаһын гарнына илишдирирди! Ҹадуҝәрин бу ҝөзләнилмәз һәрәкәтиндән падшаһын ҝөзләри кәлләсинә чыхды, онун гарны даһа да бәркдән санҹды вә о, вар гүввәси илә бағырды: - Ҹәллааад!!! - О, буну дејиб баш вәзирин јахасындан әли илә јапышыб өзүнә тәрәф чәкди, - тутун буну,- деди, - мәни вуран бу иди! – Падшаһ даһа һеч нә дејә билмәди вә јарымҹан олду. Вәзир-вәкил төкүлүб ҹадуҝәри итәләјиб јерә салмаға башладылар. - Падшаһ инди сағалаҹагдыр, аз галыб, мане олмајын! - ҹадуҝәр деди вә онлары да тәпиклә вурду. О, јенә дә атылыб- дүшмәјә давам еләмәк истәјирди, лакин ону итәләјиб јерә салдылар вә тәпиклә дөјмәјә башладылар. Бир хејли ону дөјәндән сонра, ону ҹәллада вериб елә бу саат да едам еләмәји әмр етдиләр. Мәләкләр дә артыг бура ҝәлмишдиләр, онлар бу мәнзәрәјә бахыб хејли ҝүлдүкдән сонра падшаһа јахын ҝәлдиләр. Зејлалеј она нәзәр салыб Мәдејшана деди: - Һә, сән истәјинә наил олдун, әзиз достум! Сабаһ јәгин ки, буну апарыб басыраҹаглар! Сонра да башлајаҹаглар тәзә һаким сечмәјә! Ҝөрәрсән бурда нәләр олаҹаг! Мәләкләр сарајдан учуб одунчунун дахмасына ҝәлдиләр вә бир гәдәр дә бурда галдыгдан сонра учуб тәпәнин башына ҝетдиләр. Онлар сәһәрә кими бурда ҝөј отларын үстүндә узаныб улдузлары сејр едә-едә ширин сөһбәт етдиләр. Сәһәрси ҝүн ҹарчылар падшаһын өлүм хәбәрини ҹамаата јајдылар вә һамыны мејдана јығылмаға чағырдылар: - Ај ҹамаат, ҝәлин тәзә һаким сечин! – онлар гышгырыб дејирдиләр. – Падшаһын гызы чох ҝәнҹдир, о бөјүјәнә кими кимсә ҝәрәк шәһәри идарә еләсин! (Арды вар)

(Давамы) Вәзир-вәкил һеч нә баша дүшмәди, лакин ҹанфәшанлыгла ахтарыша башладылар. Онлар чарпајынын алтыны, пәрдәләрин архасыны јохлајыб һеч кәси тапмадылар вә падшаһа отагда һеч кәсин олмадығыны дедиләр. Буну ешидәндә падшаһ даһа да аҹыгланды: - Неҹә јәни јохдур!? Бәс сизҹә мән дәли олмушам?! Отагда кимсә вар! Пәнҹәрәләри дә јохлајын! Падшаһ сарајын башындакы отагларын бириндә јатырды. Бу отаглара пәнҹәрәдән ҝирмәк гејри-мүмкүн иди. Лакин вәзир-вәкил падшаһын бу сөзүнү ешидән кими пәнҹәрәләри дә ачыб јохладылар. Падшаһ өзү дә пәнҹәрәләрин бағлы олдуғуну ҝөрдү вә лап горхду. - Бәс ким иди мәни вуран?! – дејә о тәҹҹүблә сорушду. - Зати Алиләри бәлкә јуху ҝөрүбдүр? – баш вәзир деди. - Јох, јуху дејилди бу... – Падшаһ тәшвишлә деди вә бағырды, - Сәрдар!! Ордуја әмр елә сарајы мүһасирәјә алсын! Сарајдан һеч кәси бајыра бурахмајын!- Падшаһ елә чарпајыда отура-отура ҝөстәриш вермәјә башлады. - Сараја јахын ҝәләнләрә исә гырх гамчы вурун..., беш манат да ҹәримәләјин! Ҝүмүш пулла!! Нөкәрләри дә сарајын дамына чыхарын, гој ораны да јохласынлар... Бүтүн сарајда ахтарыша башлајын! – Буну дејиб падшаһ ҝөзәтчиләрә әмр еләди: - Апарын мәни чарһовуза...!- О, тамам тәрин ичндәјди. Ҝөзәтчиләр тез хәрәји ҝәтириб падшаһы онун үстүндә отуртдулар вә чарһовуза апарыб јујундурмаға башладылар. Бир нечә саатдан сонра о, гырмызы ҝејиб тахтына әјләшди вә вәзир-вәкилдән сорушду: - Гулдуру тута билдинизми? Баш вәзир габаға дуруб деди: - Ахтарыш давам едир, зати алиләри... Ҝүнү бу ҝүн ону тутуб ҹәзасыны верәҹәјик! - Онун дәрисини сојун! – падшаһ гәзәблә деди. – Мәни һәлә белә әлә салан олмамышды! Мәним гарным һәлә дә ағрыјыр...! Бу заман ҝөзәтчиләрдән бири әрз еләди ки, дарға ҝәлиб ону ҝөрмәк истәјир. - Гој ҝәлсин! – падшаһ иҹазә верди. Дарға ичәри дахил олан кими дизи үстә дүшдү вә имәкләјә-имәкләјә падшаһын һүзуруна ҝәлди. О, падшаһын ајағыны өпүб деди: - Зати алиләри, мән сәнин әмрини јеринә јетирә билмәдим, әмр ет мәни ҹәзаландырсынлар...! Бәли, падшаһ өзү әмр еләмишди ки, одунчуну шәрләјиб тутсунлар. Чүнки о, падшаһын јени гојдуғу верҝини өдәмәкдән бојун гачырмышды вә верҝи јығанлары базарда сөјүб говмушду. Одунчу әввәлләр ајда он ҝүмүш пул верҝи верирди, сонра падшаһ бу верҝини галдырыб ијирми ҝүмүш еләмәк истәди. Лакин одунчу буну ешидәндә гәзәблә он ҝүмүш пулу верҝи јығанларын үстүнә атыб демишди: - Падшаһа дејин ки, әҝәр верҝинин гијмәтини галдырса, ҝәлән дәфә һеч буну да она вермәјәҹәм...! Башга одунчулар да дәрһал она гошулмуш вә падшаһа хәбәр ҝөндәрмишдиләр ки, онлар да тәзә верҝини өдәмәјәҹәкләр. Одур ки, падшаһ бу дикбаш одунчуну бир бәһанә тапыб едам етмәк истәјирди. - Сәнә ким мане олду? – дејә падшаһ гәзәблә дарғадан сорушду. - Одунчунун гоншулары, зати алиләри! – Дарға башыны галдырыб деди. – Мән онун оғурладығы кечини онун төвләсиндә тапдым. Лакин онун гоншулары гојмадылар ки, мән кечини апарыб саһибинә гајтарым! Онлар мәнимлә ҝедән фәррашларын биринин вуруб башыны јардылар, о бирисинин исә голуну сындырдылар! Одур, онлар гапынын јанында дајаныблар, әмр ет, онлары ичәри бурахсынлар... Падшаһ ҝөзәтчиләрә әмр еләди ки, дарғанын адамларыны ичәри бурахсынлар. Ичәри һәгигәтән башы, голу сарыглы, үз-ҝөзү ҹырылмыш фәррашлар дахил олдулар вә падшаһа баш әјдиләр. Вәзир-вәкил онлары ҝөрүб башларыны буладылар вә одунчунун гоншуларыны мүтләг ҹәзаландырмағы дедиләр. - Одунчунун арвады исә дәјәнәклә вуруб мәним ајағымы әзди, мән инди јеријә билмирәм, зати алиләри, имәкләјә-имәкләјә галмышам...- Дарға шикајәтләнди. - Онлар һамысы гулдурдулар! – падшаһ гәзәблә гышгырды. – О күчәдә јашајанларын һамысыны едам етмәк лазымдыр! – О, буну дејиб Дарғадан сорушду: - нә гәдәр адам јашајыр о күчәдә? - Отуза јахын, зати алиләри...- Дарға ҹаваб верди. - Ҝет 150 нәфәр әсҝәр ҝөтүр, о күчәдә јашајанларын һамысыны һәбс елә! Сонра да әли-голу бағлы ҝәтир мејдана, елә ҝүнү бу ҝүн дә бојунларыны вурдур! – падшаһ бағыра-бағыра деди. Баш вәзир буну ешидәндә падшаһа јахынлашыб ону тәләсмәмәјә чағырды: - Зати алиләри, - о, деди, - әҝәр биз бу гулдурлары инди һәбс еләмәк истәсәк, башга күчәнин гулдурлары онлара көмәјә ҝәлә биләрләр..., онда бизә һеч 1500 әсҝәр дә көмәк едә билмәз! Јахшысы будур ҝеҹә, һамы јатанда онларын евләринә басгын едәк вә һамысыны гылынҹдан кечирәк... Баш вәзирин бу мәсләһәти бәзи вәзирләрин хошуна ҝәлди вә онлар “бәјәнилсин”, дејиб разылашдылар. - Бу гулдурлара һәлә бу да аздыр!- падшаһ да баш вәзирин тәдбирини бәјәнди.- Бу шәһәрин ҹамаатынын јарысыны едам етмәк лазымдыр! Јердә галанларыны исә зинданлара салыб орда чүрүтмәк лазымдыр! – Падшаһ јенә нә исә демәк истәди, лакин јенә онун гарны бәрк ағрыды, санки онун гарнына хәнҹәр сохдулар. О, әлини гарнынын үстүнә гојуб инләди. Вәзир-вәкил әл-ајаға дүшүб тез онун јанына ҝәлдиләр, онун үзүнә су чиләјиб јелпиләмәјә башладылар вә бир гәдәр сонра падшаһ өзүнә ҝәлди. - Зати алиләри нахошлајыб дејәсән, - баш вәзир падшаһа бахыб деди. - О гулдуру нә олур олсун тутун, - падшаһ тәнҝинәфәс һалда деди. – Мәндә әввәлләр белә шеј олмамышды... о, мәни вурандан сонра мән белә олдум... Вәзирләрдән бири диҝәринин гулағына пычылдады: - Падшаһ пис јуху ҝөрүб, она ҝөрә нахошлајыб. Мән өзүм дә сәһәр онун отағынын габағында ҝөзләјирдим, һеч бир оғру, гулдур отагда јох иди, ола да билмәзди! Бу заман баш молла ҹибиндән бүкүлү бир кағыз чыхарыб падшаһа узадыб деди: - Зати алиләри, бу тәзә пејғәмбәрин шәфа дуасыдыр, гој ҹибинә, һәр шеј кечиб ҝедәҹәк... - Сәнин тәзә пејғәмбәрин дә гулдурду! – падшаһ гәзәблә баш молланын вердији дуаны гајтарыб онун үстүнә атды.- Онун ганунлары инсанлары белә корлады! Вахты илә инсанлар гузу кими олублар, - сал гамчынын габағына, һара истәјирсән ора да гов! Лазым ҝәләндә дә чәк хәнҹәри башына, чыхар дәрисини боғазындан...! Бәс инди неҹә!? Инди инсанлар ширә-пәләнҝә дөнүбләр, Аллаһын одунчусуна сөз демәк олмур! – Буну дејиб падшаһ һамыја гышгырыб деди: - Бир дә бу сарајда һеч кәс тәзә пејғәмбәрин адыны чәкмәсин! Падшаһ бу дәфә дә сөзүнү јарымчыг гојмалы олду, јенә онун гарны санҹмаға башлады. О, даһа бурда отура билмәдијини ҝөрүб нөкәрләрә әмр еләди ки, ону апарыб јатағына узатсынлар. Нөкәрләр ону јатағына ҝәтирәндән сонра падшаһ истәди ки, бурда мүшавирәни давам етсин. Лакин гарнынын ағрысынын кәсмәдијини ҝөрүб о, лоғманлары чағырмағы әмр еләди. Мәдејшан бүтүн баш верән һадисәләри изләјиб достунун јанына учуб ҝәлди вә она падшаһын гәфилдән хәстәләндијини деди. Зејлалеј ҝүлүмсәјиб башыны булады вә достунун јенә дөзмәјиб нә исә төрәтдијини баша дүшдү. - Дејәсән сән она “көмәк” еләмисән? – Зејлалеј она деди. - Јох, әзиз достум, мән садәҹә олараг ону јухудан ојатдым... Она ҝөрә ки, билмәк истәјирдим ки, о, неҹә адамдыр, һансы ишләри ҝөрүр.... – Мәдејшан буну дејиб сарајда ҝөрдүкләрини достуна данышды. Сонра да әлавә еләди, - бу ҝеҹә бура басгын олаҹаг... - Чәтин ки, вәзирләр буна ҹүрәт едәләр... - Зјлалеј деди. - Әҝәр падшаһ белә хәстәләнибдирсә басгын тәхирә салынаҹаг, ҝөзләјәҹәкләр ки, о, сағалыб ајаға дурсун, сонра бәд әмәлләрини һәјата кечирсинләр... Онлар бир гәдәр сөһбәт еләдикдән сонра Мәдејшан сорушду: - Көрпә неҹәдир? - Јахшыдыр, бајагдан күчүклә ојнајыр... Ахшама јахын одунчу евә гајытды. О, базардан алдығы алманы, нохуду арвадына вериб ушагларла әјләнмәјә башлады, сонра улағын паланыны чыхарды вә ону отламаға бурахды. Арвады она сәһәр нә баш вердијини сөјләди. Одунчу буну ешидиб дарғаја бәрк гәзәбләнди вә гоншулугда јашајан гоҹа кишинин јанына ҝедиб она өз тәшәккүрүнү билдирди. Сонра онлар башга гоншуларын јанына ҝетдиләр вә одунчу онлара да тәшәккүр еләди. Артыг һәмин ҝүн ахшам бүтүн шәһәрә хәбәр јајылмышды ки, падшаһ гәфил хәстәләниб. Шәһәрин бүтүн лоғманлары сараја јығылыб ону сағалтмаг истәјирдиләр. Падшаһын гызы да атасынын хәстәләнмәјиндән бикеф олмушду, о, һәрдән ҝәлиб атасынын јанында отурур, онун вәзијјәтинин неҹә олдуғуну өјрәнирди. Һава тамам гараланда мәлејкәләр артыг тәһлүкәли бир шејин олмадығына әмин одулар вә учуб сараја ҝәлдиләр. Онлар падшаһын јатаг отғына ҝәлиб онун сәһһәтинин неҹә олдуғу илә марагландылар. Бурда бир хејли адам варды. Вәзир-вәкил, лоғманлар... онлар һамысы падшаһын јатағынын әтрафына јығылыб бикеф сөһбәт едирдиләр. Зејлалеј падшаһа бахан кими баша дүшдү ки, онун узағы бир һәфтә өмрү галыб. О, бир гәдәр јахын ҝәлиб падшаһын дедикләринә гулаг асмаға башлады. Падшаһ ону вуран гулдурун тутулмағыны тәләб едирди. - Бу нә дејир, ким ону вуруб? – Зејлалеј достундан сорушду. - Билирсән, әзиз достум, мән бура ҝәләндә бу ахмаг һәлә дә јатырды...- Мәдејшан изаһ еләмәјә башлады. – Мән тәнҝә ҝәлдим ону ҝөзләмәкдән, одур ки, она бир тәпик илишдирдим ки, ојансын... - Јахшы тәпик олуб дејәсән... - Белә дә... сән мәни бағышла... - Бәс инди ким падшаһ олҹаг? - Онун гызы, шәһзадә ханым! – Мәдејшан дәрһал ҹаваб верди. - Сән нә данышырсан, о ки, лап ушагдыр!- Зејлалеј досту илә разылашмады. - Јох, әзиз достум, мән бу ҝүн бир хејли пәнҹәрәдә отуруб она бахмышам, о гыз чох мәрһәмәтли, ағыллы бир гыздыр... – Мәдејшан достуну инандырмаға чалышды вә әлавә еләди, - ҝедәк бир өзүн дә бах... Онлар учуб шәһзадә ханымын отағына ҝәлдиләр. Шәһзадә ханым чох бикеф иди, кәнизләри она гәмли маһны охујурдулар. - Һә, неҹәдир?! – Мәдејшан достундан сорушду вә онун ҹавабыны ҝөзләмәјиб деди: - Бу гыз әсил һөкмдардыр, мәним достум! Өзү дә мәрһәмәтли, нәзакәтли... Һеч инанмаг олмур ки, бу гыз о ганичәнин гызыдыр! Зејлалеј башыны булајыб деди: - Чәтин ки, бу ҝөзәл о јыртыҹы вәзирләри өзүнә табе едә билә... - Сән көмәк етсән она, о, һәр кәсин өһдәсиндән ҝәләр, бурда нә вар ки?! - Әзиз достум, сән инсанларла јашамајыбсан, каш биләјдин бу нә гәдәр гејри-ади бир ишдир...- Зејлалеј деди. - Сәнин үчүн чәтин бир иш олмамалыдыр, - Мәдејшан достуну јола ҝәтирмәјә чалышды. – Сән јахшысы будур мәнә де ҝөрүм бу гызын анасы һардадыр..? - Бу гызын анасы үч ил бундан әввәл өзүнү сарајын гүлләсиндән атды... - Илаһи... нәләр олур...! – Мәдејшан буну ешидиб кәдәрләнди вә сорушду. – Нијә? - Падшаһын әлиндән ҹаныны гуртарды... Падшаһ она зүлм едирди... Дөзмәди, өзүнә әл галдырды... Анасынын өлүмү бу гыза чох тәсир еләди... - Јәгин бу гыз да елә анасына охшајыб?- Мәдејшан сорушду. - Еләдир... Мәдејшан буну ешидәндә шәһзадә ханыма һөрмәти даһа да артды вә достундан хаһиш еләди: - Әзиз достум, сән бу гыза көмәк етмәлисән, мәним хатиримә...! - Онда ҝәрәк одунчуну да сараја көчүрәк, мән һәм орда, һәм дә бурда ола билмәрәм...- Зејлалеј фикирли-фикирли деди. - Әла, әла мәним достум! Чох ҝөзәл фикирди бу! - Сән мәни ишә салдын, - Зејлалеј јенә башыны булајыб ҝүлүмсәди. (Арды вар)

(Давамы) Дарға адамлары илә ҝәлиб дахмаја чатды вә әлиндәки гамчы илә гапыны дөјүб гышгырды: - Ај ев јијәси, чых бајыра! Ана әлиндә дәјәнәк бајыра чыхды вә уҹадан сорушду: - Нә лазымдыр?! - Гышгырма! – дарға да сәсини галдырды. – Бу ҝеҹә филанкәсин кечисини оғурлајыблар, о, сәнин әриндән шүбһәләниб, дахманызы, төвләнизи јохламалыјам...! - Сән өзүн јәгин оғурламысан о кечини! – Ана гәзәблә дәјәнәји јухары галдырыб деди. – Бу шәһәрдә нә пис һадисә баш верир һамысыны сәни кими алчаглар төрәдир! - Аз даныш! - дарға онун үстүнә чығырды. – Сәни дә, әрини дә дар ағаҹындан асаҹағыг! Күчүк дә санки бу адамларын бәд нијјәтлә бура ҝәлдијини баша дүшмүшдү вә одур ки, о, һүрүб онларын үстүнә атылды. Дарға ону гамчы илә вуруб говмаг истәди, лакин ана дәјәнәклә дарғаны һәдәләди: - О күчүјә әлини вурсан бу дәјәнәклә вуруб сәнин башыны јараҹам! Гоншулар сәс-күјү ешидиб дәрһал һамысы күчәјә чыхдылар вә одунчунун дахмасына тәрәф ҝәлдиләр. Онларын да әлиндә дәјәнәк, јава... варды. Онлар гәзәблә ҝәлиб дарғаны вә онун адамларыны дөврәјә алдылар вә онларын арасындан саггаллы бир гоҹа киши чыхыб дарғаја јахын ҝәлди. О, одунчунун бары бир гоншусу иди вә дарғанын нә дедикләринин һамысыны ешитмишди. - Дарға, сән өзүн јахшы билирсән оғру кимдир! – гоҹа дик онун ҝөзләринә бахыб деди.- Нијә ҝедиб ону тутмурсан, ҝәлиб бурда шәрәфли адамларын арасында оғру ахтарысан?! Сән, дејәсән, истәјирсән ки, ганыны бизим үстүмүзә төкәсән!? Гоншулар һамысы гоҹанын сөзләринә гүввәт верәрәк уҹадан дарғаны вә онун адамларыны һәдәләмәјә башладылар. - Сакит олун! – Дарға бир гәдәр јумшалды.- Мән өз ишими ҝөрүрәм, мәнә дејибләр одунчунун дахмасыны јохла, мән дә јохлајырам! Әҝәр сиз инди мәни бурдан говсаныз падшаһ бура даһа чох адам ҝөндәрәҹәкдир...! Јахшысы будур мәнә мане олмајын! Гоншулардан бир нечәси артыг төвләјә ҝириб бурда башга кечинин олуб-олмадығыны јохлајырдылар. Онлардан бири уҹадан дарғаны чағырды: - Ҝәл бах, бу төвлә, бу да сән! Дарға ҝәлиб төвләјә ҝирди вә одунчунун кечисини ҝөрүб севинән кими олду: - Бәс бу нә кечидир белә? - Бу кечи артыг үч илдир бурдадыр! – Гоншулар буну дејиб дарғаны итәләјиб төвләдән бајыра чыхардылар. Дарға төвләдән чыхыб дахмаја јахын ҝәлди вә ичәри бојланды. - Мән дахманы да јохламалыјам, - деди. – Бәлкә одунчу елә ҝеҹәјнән оғурладығы кечини кәсиб, әтини дә сизә пајлајыб? - Сән чох намәрд адамсан! – гоҹа нифрәтлә она деди. – Кеч бах! Сәнин бәхтин онда ҝәтириб ки, одунчу евдә јохдур, јохса о сәни бурда шил-күт едәрди! Дарға дахмаја ҝирди вә онун архасынҹа гоншу гадынлардан бири вә одунчунун арвады да дахмаја ҝирдиләр. Дарғанын адамларындан да кимсә дахмаја ҝирмәк истәди, лакин гоншулар ону итәләјиб дахмаја ҝирмәјә гојмадылар. Дарға дахманы ҝөздән кечириб јерә салынан дәриләрин тәзә олуб-олмадығыны јохлады, бир дәлил-сүбут тапмајыб гапыја тәрәф јөнәлди вә бу заман ајағы илә вуруб ушгларын јемәјини дағтды. Буну ҝөрән гоншу гадын онун күрәјинә јумругла илишдириб гапыдан бајыра итәләди вә ону сөјүб тәһгир еләди: - Ешшәк оғлу, ешшәк! Ҝөзүн кордур, ушагларын јемәјини нијә вуруб дағытдын?! Дарға аз гала бура јығылан адамларын ајағы алтына јыхылмышды. Онун адамларындан бири тез әјилиб ону тутду вә јыхылмаға гојмады. - Сиз һамыныз чох гудурмусунуз, сизин һамынызы ҹәзаландырмаг лазымдыр! – Дарға аҹыгла деди. Бу заман одунчунун бөјүк оғлу онун далынҹа чыхыб јердән бир даш ҝөтүрдү вә дарғанын башыны тушлајыб атды. Јахшы ки, дарға башыны ашағы әјди, јохса даш онун башына дәјәҹәкди. Дарға адамларыны да архасынҹа чағырыб одунчунун һәјәтини тәрк еләди. Гоҹа онун архасынҹа гышгырыб деди: - Дарға, падшаһа де ки, биз истәјирик ки, бизим дарғамыз одунчу олсун! Әҝәр о, одунчуну дарға тәјин етмәсә биз она верҝи вермәјәҹәјик! Дарға бир гәдәр ордан араландыгдан сонра сөјүш сөјмәјә башлады вә архасына бахмадан чыхыб ҝетди. Онлар ҝедәндән сонра гоншулар да гәзәблә онлары сөјә-сөјә евләринә дағылышдылар. Ара сакитләшәндә Мәдејшан достуна деди: - Бу күчәнин адамлары нә јахшы адамлардыр!? - Бу шәһәрдә јашајанларын әксәријјәти беләдир... – Зејлалеј досту илә разылашды.- Бунлар чох мәрд инсанлардылар, онлар өзләрини фәда етмәјә гадирдиләр...! Бу инсанлар варлы адама јох, иҝид адама һөрмәт едирләр! - Кечән дәфә мән бура ҝәләндә бурда тамам башга адамлар јашајырдылар... - 150 ил бундан әввәл Илаһи бу адамлара јени пејғәмбәр ҝөндәрмишди, - Зејлалеј деди. – О, инсанлара јени ганунлар гојду вә онларын руһуну дәјишди. - Зәһмәти һәдәр ҝетмәјиб, мәрд инсанлар јарадыб, - Мәдејшан деди. Бу заман бајагкы гоншу гадын дахмасындан чыхыб әлиндә сахсы күпә одунчунун дахмасына тәрәф ҝәлди. О, күпәни одунчунун арвадына вериб деди: - Ал бу сүдү, ушаглара вер, гој аҹ галмасынлар... - Сағ ол, ај марал, ахшам кечини сағанда сәнин борҹуну верәрәм... Гоншулар бурда сөһбәт еләмәјә башладылар. Сонра башга гадынлар да бура ҝәлиб онлара гошулду. Онларын ушаглары да бура гачыб ҝәлдиләр вә бурда одунчунун ушаглары илә ојнамаға башладылар. - Бәлкә инди дә мәнә падшаһын сарајыны ҝөстәрәсән? – Мәдејшан гадынларын сөһбәтиндә мраглы бир шеј олмадығыны ҝөрүб достундан сорушду. - Мән бураны тәрк едә билмәрәм, әзиз достум! – Зејлалеј она деди. – Ҝүндүзләр даһа чох һадисәләр баш верир, нәинки ҝеҹәләр, көрпәни ҝөздән гојмаг олмаз. Сән истәсән мәнсиз ҝедиб сарајда ҝәзә биләрсән. Анҹаг сәндән чох хаһиш едирәм, һеч нәјә гарышма! Кечән дәфәки кими падшаһы горхудуб еләмә! Сән кечән дәфә бурдан ҝедәндән бир нечә ҝүн сонра падшаһ ҹәһәннәмә васил олду, бурда бир чахнашма дүшдү ки, ҝәл ҝөрәсән! - Әлбәттә, әзиз Зејлалеј! Чалышарам кор олум, кар олум, һеч нәји ҝөрмәјим... архајын ол! Мәдејшан буну дејиб достундан ајрылды вә учуб падшаһын сарајына ҝәлди. Падшаһ һәлә јухудан ојанмамышды, лакин онун гызы шәһзадә ханым артыг чохдан ојаныб өзүнә сығал верирди. Онун гырх кәнизи вар иди вә онлар һамысы шаһзадә ханымын гуллуғунда дајанмышдылар. Кәнизләрдән бир нечәси маһны чалыб охујур, бир нечәси шәһзадә ханымын узун сачларыны һөрүб она бәзәк вурур, бир нечәси исә онун бу ҝүн ҝејәҹәји дону тикиб һазырлајырды. Мәдејшан шәһзадә ханымын һәгигәтән ҝөзәл гыз олдуғуну ҝөрдү вә учуб пәнҹәрәјә гонуб она тамаша еләмәјә башлады. О, бу ҝөзәл гызын неҹә инсан олдуғуну өјрәнмәк истәјирди. Мәдејшан бир гәдәр бурда отуруб марагла бу мәнзәрәни мүшаһидә еләди. Бу заман кәнизләрдән бири бура ҝәлиб шәһзадә ханымын гулағына нә исә пычылдады. Шәһзадә ханым ону динләјиб башы илә разылыг верди вә әли илә маһны чалыб охујанлара ишарә еләди. Маһны чалан гызлар дајаныб ҝөзләдиләр, бајагкы кәниз исә ҝедиб гоҹа бир гары илә ҝери гајытды. Гары јахын ҝәлиб шәһзадә ханыма баш әјди вә ону тәрифләмәјә башлады: - Сән неҹәдә ҝөзәлсән, сән бүтүн аләмә ишыг сачырсан...! Ҝеҹә-ҝүндүз һамы сәндән данышыр, еј Дүнја ҝөзәли! Сән тез-тез чых бајыра, өзүнү инсанлара ҝөстәр! Гој хәстәләр сәнә бахыб шәфа тапсынлар! Гој гоҹалар сәнә бахыб ҹаванлашсынлар...! - Әјләш, гары нәнә, - шәһзадә ханым бу сөзләрдән хошланыб она дөшәкләрин үстүндә јер ҝөстәрди вә о, отурдугдан сонра сорушду:- Сән аҹ дејилсән ки? - Мән аҹ дејиләм, еј Дүнја ҝөзәли! Гары нәнәјә бир тикә чөрәк, бир гәдәр дә сүд һеч кәс әсирҝәмир... Кәнизләрдән бири ҝүмүш нимчәдә ҝәтириб онун габағына үзүм гојду. Гары нәнә бир гәдәр үзүмдән јејиб шәһзадә ханыма хејир-дуа охуду. - Гары нәнә, - шәһзадә ханым сөзә башлады,- мән бу ҝеҹә гәрибә бир јуху ҝөрмүшәм... - Бу ҝеҹә чох ајдын ҝеҹә олуб, еј ҝүлләрин ән ҝөзәли! – Гары нәнә деди. – Ај да, улдузлар да һамысы өз јериндә олублар... Сөјлә јухуну, дәрдин гары нәнәјә ҝәлсин, гој ҝөрәк бу Ајлы, улдузлу ҝеҹәдә Илаһи сәнә нә демәк истәјиб... - Гары нәнә, ҝөрдүм ки, мәни бир атын белинә миндирирләр, мән исә нәдәнсә ағлајырам, анҹаг һамы дејиб ҝүлүр, севинир... - Бу нә мараглы јухудур, ҝөјәрчиним мәним! – Гары нәнә севинҹәк олду вә сорушду. – Ат нә рәнҝли иди? - Ағ рәнҝли иди, гары нәнә! – шәһзадә ханым деди. - Өзү дә ону гәшәнҝ бәзәмишдиләр... Лакин ат јериндән тәрпәнмәди, мән истәјирдим ки, онунла һара исә ҝедәм, анҹаг о елә бил дашдан иди... Сонра һарданса бир ҹаван ҝәлди вә атын јүјәниндән тутуб ону архасынҹа чәкди, бундан сонра ат јеримәјә башлады... Сонра мән ајылдым, дуруб ҝөјә бахдым, ҝөјдә о гәдәр улдуз вар иди ки... Мән нәдәнсә чох һәјәҹанланмышдым... -Еј ҝөзәлләр ҝөзәли, бу јуху сәнин ҝәләҹәк һәјатын һаггындадыр...- гары нәнә деди. - Нәдәнсә Илаһи истәјир ки, сән гаршыдан ҝәлән һәјатыны бу ҝүн биләсән... Анҹаг бу јуху јарымчыгдыр, једди ҝүн, једди ҝеҹә кечәҹәк, сән бу јухунун давамыны да ҝөрәҹәксән, онда гары нәнән ҝәлиб сәнә һәр шеји данышар... - Једди ҝүн, једди ҝеҹә?! – Шәһзадә ханым бир гәдәр мәјус олду.- Бәс бу ҝүн һеч нә демәк олмаз? - Гары нәнәнин өмрү сәнин олсун, еј ҝөзәл, бир гәдәр сәбрли ол... Сән о аты чәкиб апаран адамы танымајыбсан, әҝәр танысајдын мән чалышардым сәнин јухуну јозам, – гары нәнә деди. – Ҝөрән о, ким олубдур, сәнин атыны чәкиб апармаг шәрәфинә наил олуб? Једди ҝүн, једди ҝеҹәдән сонра сән о адамын ким олдуғуну јухуда ҝөрүб таныјаҹагсан... Гары нәнән дә сәнә бу јухуну јозаҹаг... Шәһзадә ханым көнүлсүз олараг гары нәнә илә разылашды вә кәнизләрә бујурду ки, ону һөрмәтлә јола салсынлар. Шәһзадә ханым бајагдан она бахан Мәдејшанын чох хошуна ҝәлди вә о, нә фикирләшдисә учуб падшаһ јатан отаға ҝетди. Падшаһ һәлә дә јатырды. Мәдејшан сүрәтлә ашағы шығыјыб падшаһын шәраб чәлләјинә охшајан гарнына гоша тәпик илишдирди! Падшаһ бу зәрбәнин ағырлығындан бағырыб јухудан ојанды вә јанында һеч кәсин олмадығыны ҝөрүб тәшвишлә гышгырмаға башлады. Бу заман онун вәзир-вәкилләри јатаг отағынын гаршысында дуруб онун јухудан ојанмағыны ҝөзләјирдиләр. Онлар падшаһын бағыртысыны ешидиб сәксәндиләр вә тез гапыны ачыб отаға дахил олдулар. Падшаһ јатағында отуруб гышгырырды. О, вәзир-вәкилин ҝәлдијини ҝөрүб бир гәдәр сакитләшди вә аҹыгла онлара деди: - Сиз сарајы неҹә горујурсунуз?! Бура гулдур ҝириб! Тез еләјин ону тутун!

(Давамы) Мәләкләр бир гәдәр ҹадуҝәрин башынын үстү илә учуб ону изләдиләр. Онун мешәјә дахил олуб гајалара тәрәф јөнәлдијини ҝөрәндә Зејлалеј јанылмадығыны јәгин еләди. Онлар учуб гајаларын башына гондулар вә инди дә бурда ҹадуҝәри ҝөзләмәјә башладылар. Ҹадуҝәр ҝеҹ ҝәлди. О, мешәдән бир шәлә дә одун јығыб ҝәтирмишди. Бура чатыб о, гајаларын арасында дүзән бир јер тапды вә ҝәтирдији одунлары бурда үст-үстә јығыб чахмаг дашы илә од вуруб јандырды. Сонра кәлләни кисәсиндән чыхарыб тонгалын јахынлығындакы дашларын биринин үстүнә гојду вә ҹибиндән чыхардығы көмүр гырыгларыны кәлләнин ҝөзләринә сохуб онлары да јандырды. Ҹадуҝәр кәлләнин габағында јердә отуруб ҝөзләрини јумараг нә исә охуду. Бирдән о, гышгырыб јериндән дурду, тонгалын әтрафында овсун охуја-охуја рәгс еләмәјә башлады: Кәллә, кәллә, јатма, ојан, дилә ҝәл, Мән достунам, горхма, ојан, дилә ҝәл! Ојанмасан мән гәзәбдән партларам, Сәни атыб бу тонгалда јандыррам! - Бу нә әҹаиб ојнајыр! – Мәдејшан ҝөзүнү ҹадуҝәрдән чәкмәдән ҝүлә-ҝүлә деди. – Бу ки, әсил тамашадыр! – о, буну дејиб марагла ҹадуҝәрин неҹә ојнамасына бахмаға башлады. - Дүнән дә бир хејли шам ишығында бах беләҹә ојнајыб, - Зејлалеј деди.- О, ҹинләри, ифритләри өзүнә көмәјә чағырырды, һеч кәсин ҝәлмәдијини ҝөрүб ахырда бу гәрара ҝәлди ки, падшаһын өлдүрдүјү бу таҹирин руһуну көмәјә чағырсын... Ҹадуҝәр бир хејли тонгалын әтрафында ојнады. Мәләкләр ону ҝөздән гојмур вә һәрдән гәһгәһә чәкиб ҝүлүрдүләр. Нәһајәт о, јорулуб кәлләнин габағында дајанды вә тәрс-тәрс она бахыб гышгыра-гышгыра деди: - Сән ојанмасан мән сәни басырмајаҹам, елә бурда гојуб ҝедәҹәм! Гој сәни чаггаллар ҝәмирсин, гарғалар димдикләсин...! Сонра да јандырыб сәни күл едәҹәм! – Ҹадуҝәр буну дејиб јенә рәгс етмәјә давам еләди. Бир хејли ојнадыгдан сонра о, кәлләдән сәс чыхмадығыны ҝөрүб јахын ҝәлди вә јенә ону һәдәләди: - Сән мәнимлә данышмаг истәмирсән?! Мән даһа сәнә һеч нә демәјәҹәм! Ахырынҹы дәфә сәнә хәбәрдарлыг едирәм, ҹаваб вермәсән сәни мәһв едәҹәм! Ҹадуҝәр јенә бир гәдәр ҝөзүнү јумуб сүкута далдыгдан сонра ојнамаға башлады, өзү дә онун инди еләдији һәрәкәтләр даһа да әҹајиб иди. О, ҝаһ бир ајағынын үстүндә һоппаныр, ҝаһ јериндә мајаллаг ашыр, ҝаһ да архасы үстә узаныб ајагларыны јухары галдырараг онлары һавада јелләјирди... Беләҹә, бир хејли ојнадыгдан сонра, о, кәлләнин сусдуғуну ҝөрүб јердән ири бир даш ҝөтүрүб она јахынлашды вә гышгыра-гышгыра деди: - Бу дашы ҝөрүрсәнми?! Әҝәр данышмасан сәни бунунла вуруб парча-парча едәҹәм! Сән мәни јахшы танымырсан...! Сән билмирсән ки, мән неҹә бир гәддар инсанам...! Мән даһа сәнә һеч нә демәјәҹәм! – Ҹадуҝәр бу дәфә дә кәлләни һәдәләјиб дашы кәнара атды вә јенидән ојнамаға башлады. Мәдејшан бу мәнзәрәјә бахыб уғунб ҝетди, сонра да нә фикирләшдисә достуна деди: - Ҝәл елә едәк ки, о, сабаһ да бура ҝәлиб ојнасын, бу ҹадуҝәр јаман әҹаиб һәрәкәтләр едир...! - Сән мәним әзиз гонағымсан, Мәдејшан, мән чалышарам сәнин һәр бир истәјини јеринә јетирим... - Зејлалеј буну дејиб јериндән галхды вә түстүјә чеврилиб ҝәлиб кәлләнин үстүндә дајанды. - Сән үч ҝеҹә ојнамалысан! – о, һөкмлә деди. Ҹадуҝәр елә билди ки, бу данышан кәлләдир вә о, елә севинди ки, аз галды бағры чатласын. - Бах беләҹә горхарсан!! – Ҹадуҝәр уҹадан ҝүлә-ҝүлә деди. – Сән баша дүшдүн ки, мән аҹыгланмышам вә сәни мәһв едәрәм! – Сонра да сәсини јумшалдыб сөзүнә давам еләди. – Ај ичи бош кәллә, сән баша дүшмәлисән ки, мән сәнин дүшмәнини мәһв еләмәк истәјирәм, она ҝөрә дә мәним һәр сөзүмү јеринә јетирмәлисән! – буну дејиб ҹадуҝәр јериндән атылды вә севинҹиндән дан јери сөкүләнә гәдәр ојнады. Сонра о, кәлләни ҝөтүрүб кисәсиндә ҝизләтди вә даһа шәһәрә гајытмајыб бу үч ҝеҹәни елә бурда галмағы гәрара алды. О, бурдакы мағараларын биринә ҝириб кисәни башынын алтына гојуб јухуја ҝетди. Мәләкләр исә балаҹа лоғман јашајан дахманын јанына учуб ҝәлдиләр. Ата вә ана артыг јухудан ојанмышдылар. Ана төвләјә ҝедиб кечини сағмаға башлады, ата исә булаға јујунмаға ҝетди. О, булагдан гајыданда артыг сәһәр сүфрәси һазыр иди. Ата тәзә кечи сүдү илә арпа чөрәјиндән једикдән сонра, дуруб төвләјә ҝетди вә улағы ҝәтириб паланлады. Сонра кәндири вә балтаны да ҝөтүрүб мешәјә јолланды. О, одунчу иди вә һәр ҝүн мешәдән доғрајыб ҝәтирдији одуну базарда сатмагла аиләсини доландырырды. Ана һәр дәфә олдуғу кими инди дә әринә уғурлар арзулајыб дахмаја гајытды вә хәмир јоғуруб чөрәк биширмәјә һазырлашды. - Дејәсән бу киши чох мүдрик адамдыр, еләми? – Мәдејшан одунчунун архасынҹа баха-баха достундан сорушду. - Һә. Гоншулар, ону таныјанлар..., - һамысы она чох һөрмәт едирләр. - Арвады да дејәсән ону чох истәјир? - Бәли... Мәләкләр сөһбәт едә-едә гапыдан дахмаја дахил олдулар. Балаҹа лоғманын гардашы илә баҹысы да артыг јухудан ојанмышдылар вә онлар елә јатдыглары дәриләрин үстүндә отуруб бир-бирләри илә ојнајырдылар. Аналары онлара тәпиниб сакит ојнамағы деди вә јенә дә хәмир јоғурмаға давам еләди. Мәдејшан евин дирәкләринә нәзәр салыб деди: - Бу дирәкләри гурдлар ичиндән јејир, онлар чүрүјүб сына биләрләр... - Дүз дејирсән, ҝәрәк мән бу гурдлары мәһв едәм! – Зејлалеј деди. Бу заман бир сичовул дахманын күнҹүндә ҝөрүндү вә күчүк дәрһал һүрә-һүрә онун үстүнә атылды. Сичовул о дәгигә јох олду, лакин күчүјүн сәсинә балаҹа лоғман ојаныб ағламаға башлады. Бајагдан бир-бири илә ојнајан онун гардашы илә баҹысы онун јанына ҝәлдиләр вә ону сакитләшдирмәјә чалышдылар. Ана билмәди ки, күчүк сичовула һүрдү, одур ки, күчүјә дејинә-дејинә јериндән галхыб әлләринин әтәјинә силди вә балҹа лоғманы ҝөтүрүб гуҹағында әмиздирмәјә башлады. Балаҹа лоғман анасынын дөшүнү әмиб сакитләшди вә сонра башыны чевириб әлини гардашы илә баҹысы тәрәфә узатды. Ана көрпәни онларын јанында гојуб јенә хәмири јоғурмаға давам еләди. О, хәмири јоғуруб гуртардыгдан сонра үстүнү өртүб бир кәнара гојду вә сәһәнкдән су төкүб ушагларын әл-үзүнү јуду. Сонра ири бир нимчәјә кечинин сүдүндән төкүб ичинә чөрәк доғрады вә ушагларын габағына гојду. Һәмин чөрәкдән бир тикәсини исә сүдә батырыб дахмадан чыхды вә күчүјү архасынҹа чағырыб она верди. Ана дахмаја гајытмаг истәјирди ки, онун нәзәрләрини күчәнин башында ҝөрүнән әли силаһлы адамлар ҹәлб еләди вә о, бир гәдәр јериндә дајаныб бу адамлара бахдыгдан сонра гајыдыб дахмаја ҝирди вә гәзәблә, “әҹлафлар”, дејә онлары сөјдү. Мәләкләр онун бу сөјүшүндән баша дүшдүләр ки, ким исә бура ҝәлир вә бајыра чыхыб ҝәләнләрә тәрәф бахдылар. Мәдејшан бу әлисилаһлы адамлары ҝөрүб достундан сорушду: - Бунлар падшаһын адамларыдыр? - Һә, дарға илә фәррашлардыр, - Зејлалеј достунун сөзләрини тәсдигләди. - Гој ҝөрәк нә хәбәрлә ҝәлибләр... (Арды вар)

ИКИ МӘЛЕЈКӘ. Ҝеҹә иди. Мәлејкә Зејлалеј уҹа бир тәпәнин дөшүндә, јашыл отларын үстүндә узаныб ганадларыны ҝениш ачараг ҝөјдә сајрышан сајсыз-һесабсыз улдузлара бахырды. Бу онун ән севимли мәшғулијјәтләриндән бири иди вә о, һәр дәфә ҝөјдә јени бир улдуз тапырды. Тәпәдән ашағыда, дүзәнликдә бөјүк бир шәһәр јерләширди. Зејлалеј һәрдән ҝөзүнү улдузлардан чәкиб шәһәрә нәзәр салыр, евләрдән ишыг ҝәлиб-ҝәлмәдијини јохлајырды. Бу заман санки улдузлардан бири јериндән гопуб она доғру учмаға башлады вә сүрәтлә шығыјыб дүз онун башынын үстүндә дајанды. Зејлалеј бу “улдузу” ҝөрүб таныды вә севинҹлә јериндән дурду. Бу онун досту Мәдејшан адлы мәлејкә иди. О, башга галактикада јашајырды вә онлар мин, ики мин илдә бир дәфә ҝөрүшүрдүләр. Ахырынҹы дәфә онлар Мәдејшан јашајан планетдә ҝөрүшмүшдүләр, онда Зејлалеј ора гонаг ҝетмишди. Инди исә Мәдејшан ону јада салыб бура, достунун јанына гонаг ҝәлмишди. Онлар инсанлар кими ҝөрүшүб гуҹаглашдылар вә ширин сөһбәтә башладылар. - Нә јахшы ҝәлдин? – Зејлалеј деди. – Лап дарыхмышдым! - Шүкүрләр олсун ки, орда ишләрими ҝөрүб гуртара билдим, - Мәдејшан деди, - вә сәни јада салдым, дедим бир ҝедим достума баш чәким... - Чох шадам, әзиз достум, мәни јадына салдығын үчүн сәнә дәрин һөрмәтими билдирирәм!- Буну дејиб Зејлалеј јашыл отларын үстүндә отурду вә достуна да јанында әјләшмәји тәклиф етди. - Әјләш, сөјлә нә вар, нә јох... Мәдејшан достунун јанында әјләшиб шикајәтләнди: - Мән јаман әзијјәт чәкдим, әзиз достум, сизин вахтла 165 ил бундән әввәл биздә ҝүҹлү зәлзәлә олду, аз гала јерин алты үстүнә чевриләјди... - Нә данышырсан!? – Зејлалејин кефи позулду. – Јәгин Дашдуман гајасы да учуб дағылды, еләми? - Дашдуман гајасы бу ики мәлејкәнин ән чох севдији јер иди! Онлар тез-тез бу уҹа гајанын башында отуруб бурдан дөрд бир тәрәфә ачылан ҝөзәл мәнзәрәни сејр едир, гушларын неҹә учдуғуна бахыр, ҝеҹәләр исә сајрышан улдузлара тамаша едирдиләр. Уҹа дағларын әһатәсиндә јерләшән бу гајанын чох гејри-ади ҝөрнүшү варды. - Јох, әзиз достум, Дашдуман гајасыны мән тутуб сахлаја билдим, ону учуб-дағылмаға гојмадым! – Мәдејшан достуну сакитләшдирди. – Лакин, инди о ҝөрдүјүн дағлар учуб дағылыб онларын јериндә дүзәнлик пејда олуб! Инди бизим севимли мәскәнимиз дағларын әһатәсиндә дејил дүзәнликдә јерләшир... - Һејф о мәнзәрәдән! – Зејлалеј тәәссүфлә диләнди. - Чох һејф!- Мәдејшан да тәәссүфлә деди. – Сонра зәлзәлә јашыллығы мәһв етдији үчүн һејванларын бир чохунун көкү кәсилмәјә башлады, анҹаг шүкүрләр олсун ки, мән чох бөјүк чәтинликлә дә олса онларын бәзиләрини хилас едә билдим, - Мәдејшан буну дејиб достундан сорушду. – Бәс сән нә едирсән, јенә бу шәһәри горујурсан? - Һә...- Зејлалејин кефи бир гәдәр позулмушду. - Јәгин горудуғун инсан да вар? - Вар, ики ил бундан әввәл бир оғлан доғулуб, Илаһи ону горумағы мәнә тапшырыб. О, бөјүјәндә лоғман олаҹаг, бир чох хәстәликләрин шәфасыны тапыб инсанлара верәҹәкдир... Бу лоғман Дүнјадан көчәндән сонра онун әлјазмаларыны горујуб сахламалыјам, 250 илдән сонра башга бир алим доғулаҹагдыр, елә етмәлијәм ки, бу әлјазмалары онун әлинә кечсин... - О оғланы мәнә ҝөстәрәрсәнми? – Мәдејшан достундан сорушду. - Әлбәттә ҝөстәрәрәм... – Зејлалеј достуна етираз еләмәди вә ајаға дурду. Онлар бирҝә тәпәнин башындан учуб оғлан јашајан дахманын үстүнә ҝәлдиләр вә баҹадан ичәри дахил олдулар. Дахмада гојун дәриләринин үстүндә, аталарынын јанында ики ушаг јатмышды. Бир гәдәр аралыда исә балаҹа бир оғлан анасынын гуҹағына сығыныб ширин јухуја ҝетмишди. Елә бурдаҹа, онларын јанында ағ рәнҝли бир күчүк башыны пәнҹәләринин үстүнә гојуб јатырды. Мәлејкәләрин ҝәлишини бирҹә о һисс еләди, - күчүк башыны галдырыб гонаглара бахды вә Зејлалеји ҝөрәндә архајын олуб јенә јухуја ҝетди. Бәли, бу мәлејкәләри јалныз һејванлар ҝөрә билирдиләр. - Бу балаҹа оғланы демәли горујурсан, һә? – Мәдејшан анасынын јанында јатан көрпәјә бахыб сорушду. - Һә, әзиз Мәдејшан... - Инсанларла јашамаг чох мараглыдыр... – Мәдејшан көрпәјә баха-баха деди. – Бизә исә һәлә инсанлары ҝәтирмирләр, елә һејванларла башымы гатырам... Каш бизә дә тезликлә инсанлары ҝәтирәјдиләр... - Дүз дејирсән, - Зејлалеј достунун сөзләрини тәсдигләди.- Инсанларла јашамагдан мараглы һеч нә јохдур. Мәлејкәләр бир гәдәр бурда сөһбәт етдикдән сонра јенә баҹадан учуб бајыра чыхдылар вә тәпәнин башына гајытмаг истәдиләр. Бу заман күчәдә оғрун-оғрун гара палтарлы бир адамын һара исә ҝетдијини ҝөрдүләр. - Бу кимдир белә? – Мәдејшан достундан сорушду. - Ҹадуҝәрдир, шәһәрин о башында јашајыр, - Зејлалеј диггәтлә бу адама бахыб деди. - Бу ҹадуҝәр көрпәни оғурламаг истәјир? - Јох, о гәбирстанлыға ҝедир... - Гәбирстанлыға!? - Һә. - Нә үчүн? - Падшаһ беш ил бундан әввәл бир таҹирин вар-дөвләтинә тамаһ салыб ону өлдүрмүшдү. Бу ҹадуҝәр инди ҝедиб һәмин таҹирин кәлләсини газыб гәбирдән чыхармаг истәјир! О, бу кәлләнин көмәји илә истәјир ки, таҹирин руһуну чағырсын вә сонра да һәмин руһун көмәји илә падшаһы гәтлә јетирсин... Дүнән о, бүтүн ҝеҹәни јатмајыб фикирләшиб ки, неҹә етсин ки, падшаһы мәһв етсин... - Неҹә дә мараглыдыр!! – Мәдејшан севинҹлә деди. – Ҝәл ону ҝүдәк, ҝөрәк таҹирин руһуну неҹә чағыраҹагдыр? - Нә дејирәм, ҝәл ҝүдәк... - Бәс нијә о падшаһы өлдүрмәк истәјир? - Онун гызына ашиг олуб, - Зејлалеј деди. – Һәм дә өзү падшаһ олмаг истәјир! - Сән бурда кефдәсән, әзиз достум!- Мәдејшан јенә дә достуна һәсәд апардығыны ҝизләтмәди.- Каш бизим планетә дә тезликлә инсанлары ҝәтирәјдиләр... - Ҝедәк гәбирстанлыға, ону орда ҝөзләјәк, - Зејлалеј деди вә онлар учуб таҹирин гәбринин јанына ҝәлдиләр. - Падшаһ алчаг адамдыр јәгин, еләми? – Мәдејшан сорушду. - Һә. - Бәлкә ҹадуҝәрә көмәк едәк ону мәһв еләсин? - Бу ҹадуҝәр дә алчағын бирисидир. - Онда ҝәл елә едәк ки, онлар бир-бирини мәһв етсин,- Мәдејшан деди.- Сонра да бир јахшы адамы тапыб падшаһ гојарыг... - Инди бу шәһәрдә елә бир адам јохдур ки, падшаһ ола билсин... Пис дә олса һакимијјәт олмалыдыр, јохса инсанлар мәһв олар. Онда мән Илаһијә нә ҹаваб верәрәм, әзиз Мәдејшан? Сән өзүн билирсән ки, О, бу инсанлары неҹә горујур... – Зејлалеј буну дејиб достуна бахды. Мәдејшан дејәсән мәјус олмушду. О, һәр дәфә бура гонаг ҝәләндә һәр һансы бир маҹаранын шаһиди олмаг истәјирди. - Амма сәнин үчүн мараглы бир һадисә јаратмаг олар, - достунун мәјус олдуғуну ҝөрүб Зејлалеј деди. Мәдејшан достунун бу сөзләринә севинди вә сорушду: - Нә һадисә? - Фикирләшәрик, ҝөрәк нә етмәк олар... Ҝәл әввәлҹә бу јарамазы изләјәк, ҝөрәк таҹирин руһуну неҹә чағырмаг истәјир... Чох кечмәди ки, ҹадуҝәр ҝәлиб таҹирин гәбри олан јерә чатды вә ҝәтирдији бел илә мәлејкәләрин ҝөзүнүн габағында гәбри газмаға башлады. Нәһајәт ки, о гәбирдән таҹирин кәлләсини тапыб чыхарды вә ону кисәсинә гојду. Сонра газдығы торпағы јенидән гәбирә долдуруб мешәјә тәрәф јолланды. - Бәс инди о, һара ҝедир? – дејә Мәдејшан сорушду. Зејлалеј ҹадуҝәрин ҝетдији сәмтә бахды вә достуна деди: - Дејәсән, бах, о гајаларын үстүнә чыхыб орда ҹаду едәҹәкдир...- О, әли илә мешәнин ичиндәки һүндүр гајалары ҝөстәрди. Ај ишығында бу гајалар чох горхунҹ ҝөрүнүрдүләр, онлар бујнузлу бир ифритәнин башыны хатырладырдылар. (Арды вар)

(Сону) Телефон зәнҝи Расими јухудан ојаданда о, јениҹә душ гәбул едиб јатмышды. О, башынын үстүндәки ҝеҹә лампасыны јандырыб саата бахды, саат беш олурду. Ким ола? – дејә о, тәҹҹүбләнди вә дәстәји галдырды. - Ало.. - Расим, мәнәм Кәримди! Бәрк дур, гардаш, бәдбәхтлик үз вериб! Бу оғрашлар Һәмзәни вурдулар... - Ким вурду ә, нә данышырсан сән?!! – Расимин о дәгигә јухусу гачды. - Заман оғраш! Сиз ҝедәндән сонра Ваһабнан евә сохулуб ломнан вуруб Һәмзәнин башыны јарыблар... Дохдур дејир ки, вәзијјәти чох ағырды... - Сән јуху-зад ҝөрмәјибсән ки, Кәрим?! – Расим ешитдикләринә инанмады. - Каш јуху олајды...- Кәрим дә өзүнү сахлаја билмәди. – Дајанма, дур өзүвү јетир балнисијә... Расим палтарыны тәләм-тәләсик ҝејиб күчәјә чыхды. О, такси тутуб бирбаша хәстәханаја јолланды. Рәшидлә Кәрим икиси дә хәстә гәбулу шөбәсинин гаршысында дајаныб ағлајырдылар. Онлар Расими ҝөрәндә сәсләрини даһа да уҹалтдылар. Расим онлары сакитләшдирмәјә чалышды, лакин һисс еләди ки, артыг гәһәр ону да боғур. О, өзүнү әлә алыб һадисәнин неҹә олдуғуну сорушду. Үст-башы ган ичиндә олан Рәшид нә баш вердијини она сөјләди. Расим ағыр сөјүшләрлә Заманла Ваһабы сөјдүкдән сонра ҹибиндән мәнзилин ачарыны чыхарыб Кәримә узатды: - Кәрим, сән апар Рәшиди бизә, ордан да тәрпән Меһманын далынҹа, ојат ону, јолла бура, сонра да гајыт Рәшидин јанына! Сизә бурда галмаг олмаз, милис јәгин инди бура ҝәләҹәк! Расим Кәримлә Рәшиди јола салыб шөбәјә дахил олду вә бурда нөвбә чәкән ејнәкли јашлы тибб баҹысына јахынлашды. О, салам вериб Һәмзәнин јахын досту олдуғуну деди вә ону мүалиҹә едән һәкимләрлә ҝөрүшмәк истәдијини билдирди. - Һәкимләр артыг әмәлијјата башлајыблар, ҹаван оғлан, - тибб баҹысы она деди. – Өзү дә дејәсән әмәлијјат узун чәкәҹәк... - Ора ҝетмәк олармы? - Јох, ора башга адамларын ҝетмәси гадағандыр!- Тибб баҹысы Расимә гәти етираз еләди. - Бәс онун вәзијјәти неҹәдир? - Кәллә сүмүјү парчаланыб... өзү дә чохлу ган итириб... Расим бу сөзләри ешидәндә лап ганы гаралды. - Анаҹан, бәс сән неҹә, һәкимин јанына ҝедә биләрсәнми? - Нәјә ҝөрә? – тибб баҹысы ону баша дүшмәди. - Ҝет һәкимә де ки, о, нечә истәсә верәҹәјик, гој һеч нә әсирҝәмәсин... - Аллаһ хатиринә! – тибб баҹысы наразылыгла она деди. – Ҹәрраһ өзү бунсуз да әлиндән ҝәләни едәҹәкдир... Расим даһа она бир сөз демәјиб орда вар-ҝәл еләмәјә башлады вә нә едәҹәјини дүшүндү. О, бир гәдәр бурда галдыгдан сонра чыхыб хәстәхананын ҝириш гапысына јолланды вә бурда ҝөзәтчинин јанында отуруб Меһманы ҝөзләмәјә башлады. Меһман јарым саатдан сонра ҝәлиб чыхды. Онун машыны гапынын габағында ҝөрүнән кими Расим ҝәлиб онун машынында отурду . - Ҝөр бу әҹлафлар бизим башымыза нә ојун ачды?!- Расим машына отуран кими гәзәблә деди. - Һә, Кәрим мәнә һамысыны сөјләди, - Меһман да ағыр сөјүш сөјдү. - Оғрашлары елә јахшы едиб Рәшид ҝүлләләјиб! – О, буну дејиб сорушду,- Һәмзәнин вәзијјәти неҹәдир? - Артыг апрес олунур, тибб баҹысы деди ки, узун чәкәҹәк... – Расим кәдәрлә ҹаваб верди. - Һәкимләри ҝөрә билмәдин? - Јох. Елә бирҹә тибб баҹысы илә сөһбәт едә билдим... Һәмзәнин башы бир нечә јердән јарылыб, өзү дә чохлу ган итириб... - Сәнин дә Замана јазығын ҝәлирди...- Меһман аҹы-аҹы деди. - Мән нә биләјдим бу әҹлафын башына белә мурдар фикир ҝәлиб!? – Расим нифрәтлә деди. – Билсәјдим, ону елә ордаҹа боғуб өлдүрәрдим! Мән елә билирдим бу һејван јүклү КАМАЗ-ы оғурлајыб гачмаг истәјир... Ким дејәрди бу белә алчаг һәрәкәтә әл ата биләр...? - Биз сәһв еләдик, - Меһман деди. – Ҝәрәк һеч олмазса биримиз онларын јанында галајдыг... - Нә биләјдик ? – Расим кәдәрлә деди. – Биз чох сәһвә јол вердик! Нә гапынын мөһкәмлијини јохладыг, нә пәнҹәрәни... - Һеч өзләри дә јохламадылар... Јазыг Һәмзә, севинҹиндән ҝөјлә ҝедирди! Расим бир аздан нә фикирләшдисә ҝөзәтчинин јанындан Абазын ев телефонуна зәнҝ еләди вә нә баш вердијини она гыса сөјләди. Абаз бу вахт јухудан ојанмышды вә идманла мәшғул олурду. О, да ешитдикләринә инана билмәди вә “орда ҝөзлә, бу саат ҝәлирәм” дејиб дәстәји асды. Бу вахт, сары рәнҝли бир УАЗ сүрәтлә ҝәлиб хәстәхананын гаршысында дајанды вә сигнал вермәјә башлады. Ҝөзәтчи гапыны ачан кими о хәстәхананын һәјәтинә дахил олуб гәбул шөбәсинә тәрәф јөнәлди. Расим гајыдыб машында отурду вә Меһмана деди: - Милис дејәсән ахтарыша башлајыб. Меһман милисин нәзәрини ҹәлб еләмәсинләр дејә, мотору ишә салыб хәсәтәханадан бир гәдәр араланды вә јолун кәнарында машыны сахлады. Чох кечмәди ки, Абаз ҝәлиб чыхды вә о, узагдан Меһманын машыныны ҝөрүб сүрәтлә ҝәлиб онун јанында дајанды. Онлар һәр үчү машындан дүшүб әл вериб ҝөрүшдүләр. Абаз Һәмзәнин вәзијјәтинин неҹә олдуғуну өјрәнәндән сонра һадисәнин неҹә баш вердијини сорушду. Расим она Рәшидлә Кәримдән ешитдикләрини сөјләди. Абаз ешидәндә ки, Рәшид басгын едәнләрин икисини дә ҝүллә или вуруб о, гәтијјәтлә деди: - Лап јахшы еләјиб вуруб! Әсил кишиди о! – Сонра да сорушду, - бәс тапанча һаны? - Һадисә јериндә галыб...- Расим ҹаваб верди. Абаз бир гәдәр фикирләшиб деди: - Милис рәисинин мүавини мәним достумдур, ады да Володјадыр, елә бу дәгигә ону тапмаг лазымдыр! Меһман, сән гајыт хәстәханаја орда ҝөзлә, Расим, сән отур машына, мәнимлә ҝедәк! Расим Абазын нә етмәк истәдијини баша дүшмәди вә машына отуранда она деди: - Бәлкә сән гарышмајасан, сәни дә тутарлалар... - Гәләт едәр мәни тутан! – Абаз уҹадан деди. – Мән бир телефон зәнҝимә шәһәрин тән јарысыны ајаға галдырарам! Сән архајын ол, бу дәгигә һер шеји јолуна гојарыг... Рәшидин ҝүнаһы јохдур бурда, о, өзүнү мүдафиә едиб! Ону бирҹә ганунсуз олараг силаһ сахладығы үчүн мәсулијјәтә ҹәлб едә биләрләр! Инди ҝедәк Володјаны тапаг, хаһиш едәк, гој ону буна ҝөрә бағышласын... Тапанчаны да о әҹлафларын үстүнә јазсын... Буну дејиб Абаз голтуг ҹибиндән ҝөј рәнҝли бир блокнот чыхарды вә машыны телефон будкаларынын биринин јахынлығында сахлады. О, лазым олан нөмрәни тапыб машындан дүшдү вә ҹибиндән икигәпиклик чыхарыб атомат телефондан һара исә зәнҝ еләди. Бир гәдәр телефонда данышдыгдан сонра о, ҝери гајыдыб деди: - Володјаны бу ҝүн саат бешдә ишә чағырыблар, јәгин бу һадисә илә әлагәдәр ону раһат јатмаға гојмајыблар...- Буну дејиб Абаз да Заманла Ваһаба ағыр сөјүшләр сөјдү вә машыны бирбаша милис идарәсинә сүрдү. О, машыны бурда сахлајыб Расимә ҝөзләмәји тапшырды вә өзү исә дүшүб милис идарәсинә ҝетди. Тәхминән јарым саатдан сонра о гајыдыб машына отурду вә ҝүмраһ сәслә деди: - Һәр шеј гајдасындадыр, архајын ол! – Буну дејиб Абаз мотору ишә салды вә машыны сүрә-сүрә сөзә башлады. – Демәли белә, Расим, Рәшиди тапыб бура ҝәтирмәк лазымдыр, гој өзү-өз ајағы илә ҝәлиб һәр шеји данышсын... Һардадыр о? - Мән ону бизә јолладым... - Һә, ҝедәк ону ҝәтирәк бура, - Абаз деди вә сөзүнә давам еләди. – Мән Володјаја 3 мин манат пул вердим, өзүнә дә дедим ки, тапанчаны мән вермишәм Рәшидә... Ҝөрдүм дүзүнү демәсәк бунлар Рәшиди инҹидәҹәкләр, мәҹбур едиб тапанчаны һардан алдығыны өјрәнәҹәкләр... Инди гој о, десин ки, биздә чох пул олдуғуна ҝөрә мән еһтијат еләдим вә Абаз Михајловичә дедим ки, тапанчасыны биз бурдан ҝедәнә кими бизә версин... Анҹаг протокола башга әфсанә јазылаҹаг, протокола јазылаҹаг ки, ҝуја тапанча о әҹлафларын олуб, Рәшид онларын әлиндән алыб өзләрини өлдүрүб... Јери ҝәлмишкән, онларын икиси дә ҹәһәннәмә васил олублар! - Әҹлафлар! – Расим гәзәблә деди. – Ҝәрәк сағ галајдылар, ҝедиб он-он беш ил дә түрмәдә јатајдылар... Ҝөр бизим башымыза нә ојун ҝәтирдиләр...?! Јазыг Һәмзә... – Буну дејиб Расим сорушду: - Бәс демәк олмаздымы ки, тапанча һәгигәтән о әҹлафларынды? - Инанмаздылар, - Абаз деди. – Тапанчанын үстүндә јәгин ки, әл изләри галыб, ону јохлајыб биләрдиләр ки, кимин олуб тапанча. Она ҝөрә мән Волдјаја һәр шеји олдуғу кими дедим. О, мәндән сорушду ки, бәс сәндә һарданды тапанча? Дедим ки, мәним кечән ил бир достум автомобил гәзасына дүшүб һәлак олмушду, онун иди, ондан јадиҝар галымышды... - Инанды сәнә? - Һә, - Абаз ҝүлүмсәјиб деди. – 3 мини ҝөрән кими онда шәкк-шүбһә галмады... - Ҝөр бу әҹлафларын уҹбатындан нә гәдәр дә пул итиририк...- Расим әсблә башыны булады. – Абаз, сәнин бүтүн хәрҹләринә шәхсән мән дә шәрик олаҹам... - Һеч нә лазым, дејил! – Абаз онун бу фикри илә разы олмады.- Сән мәнә Азәрбајҹанла әлагә јаратсан, о мәнә бәсдир... Абаз машыны Расим галдығы евин габағында сахлајан кими онлар икиси дә дүшүб дөрдүнҹү мәртәбәјә галхдылар. Расим гапынын зәнҝини басды вә чох кечмәди ки, Кәрим гапыда ҝөрүндү. Абазла Расим мәнзилә дахил олдулар вә Абаз онларла әл вериб ҝөрүшдү. - Һә, иҝид, неҹәсән? – о, ҝүмраһ сәслә Рәшиддән сорушду. Рәшид бу бир нечә саат әрзиндә елә бил хејли арыгламышды. О, Абазла Расими ҝөрәндә бир гәдәр өзүнә ҝәлди вә илк сөзү бу олду: - Һәмзәдән бир хәбәр вармы? - Биз ҝәләндә апрес олунурду, – Расим она деди. - Сән өзүнү әлә ал, Рәшид, горхма, вурмусан, лап јахшы еләмисән, белә әҹлафлара һәлә о да аздыр! - Абаз онун һәлә дә дәһшәт ичиндә олдуғуну ҝөрүб она үрәк-дирәк вермәјә башлады. – Кишинин башына иш ҝәләр! – Буну дејиб о, Володја илә олан сөһбәти она сөјләди вә ахырда деди, - горхма, сәни тутмајаҹаглар! Сән өзүнү мүдафиә едибсән, мәҹбурән о әҹлафлары вурмусан! Рәшид миннәтдарлыгла онун үзүнә бахды. - Сағ ол, Абаз, - о, сакит сәслә деди. – Мән сәнә өмрүм боју јахшылыг едәҹәм... – О, бир гәдәр сусуб әлавә еләди, - мәним јенә бәхтим ҝәтирди, сағ галдым... сиз Һәмзәни хилас един... - Архајын ол, ҝедиб инди һәкимләрлә дә неҹә лазымдырса данышаҹағыг...- Абаз ону сакитләшдирди. Сонра да она мүстәнтигләрә нә дејәҹәјини өјрәтмәјә башлады. – Дур ҝедәк инди өзүнү милисә тәслим елә, һәр шеји олдуғу кими даныш. Тапанчаны да денән ки, о әҹлафларын әлиндән алмысан, денән мәни вурмаг истәдиләр амма тапанча ачылмады, мән дә тез әлләриндән алыб онларын өзүнү вурдум... Горхма, сән нә десән, протокола елә дә јазаҹаглар. Рәшид бир сөз демәјиб милисә ҝетмәјә һазырлашды вә голтуғундан әл мәһрәбасына бүкүлү пулу чыхарыб Расимә верди. - Ал, - деди, - мән сәнин телефонундан Азәрбајҹана зәнҝ едиб Нүсрәтә һәр шеји данышдым, бәлкә онлар төклүшүб бура ҝәлдиләр, буну верәрсән Һәмзәнин ушагларына... Абазла Расим Рәшиди милис идарәсинә апардылар. Абаз өзү Рәшиди апарыб Волдјаја тәһвил верди вә онлар даһа бурда галмајыб бирбаша хәстәханаја јолландылар. Кәрим исә базара ҝетди. Расим она тапшырды ки, ушаглары базара чыхмаға гојмасын, гој бир нечә ҝүн ҝөзләсинләр. Һадисәнин икинҹи ҝүнү хәстәхананын гаршысында бир хејли адам топлашмышды. Бунларын чоху Һәмзә илә Рәшидин јахын гоһумлары иди. Һәмзәнин һәјат јолдашы Ирадә,- о, һәм дә Рәшидин баҹысы иди,- онларын бөјүк гызы, Һәмзәнин гардашы вә Нүсрәт тәјјарә илә учуб өзләрини бура јетирмишдиләр. Кәрим, Тағы киши, Меһман вә башгалары да бурда идиләр. Онлар дәрин үзүнтү кечирир, Заманла Ваһаба ләнәтләр јағдырыр, Ирадә исә гызы илә ағлајырдылар. Һәкимләр Һәмзәни реанимасија шөбәсиндә јерләшдирмишдиләр. Онун вәзијјәтинин ағыр олдуғуну, сағалаҹағына үмидин аз олдуғуну демишдиләр. Һәмзәнин гоһумлары онун јанына ҝетмәк истәмишдиләрсә, ону апрес едән ҹәрраһ буна гәти етиразыны билдирмишди. Расим исә бурда јох иди вә онун бурда олмамасынын сәбәби Ирадәнин ҝөзләнилмәдән онун үстүнә атылыб ону бу ишдә сучлу һесаб етмәси иди. Расим Меһманла онлары аеропортда гаршыламаға ҝетмишдиләр. Елә бурдаҹа, аеропортун ҝөзләмә залында Ирадә онун јахасындан јапышыб ағлаја-ағлаја ону ҝүнаһкар һесаб етмиш, бүтүн аҹығыны ону үстүнә төкмүшдү. - Мәним әримлә гардашым сәнин јанына ҝәлмишдиләр, сән онлары ҝүдаза вермисән! - демишди. – Бизим ҝүнаһымыз нә иди?! Нә гәдәр адама зүлм еләмәк олар?! Бир дәфә бура ҝәлиб ҝетдиләр, тәзә машын алмышдылар, ону сатыб борҹларыны вердиләр..! Инди дә ҝәлдиләр, бирини вуруб балнисијә салдыныз, о бирисини түрмәјә! Ҝөрүм сизи ләнәтә ҝәләсиниз!! Гујулара газыб долдурсунлар бурда сизин һамынызы! – Ирадә буну дејиб Расими һәдәләмишди, - бу дәгигә бурдан ҝедәҹәм милисијә! Сизин һамынызы бурда тутдураҹам! Аеропортдакы адамлар һамысы јығылыб һејрәтлә бу мәнзәрәјә бахыр, нә баш вердијини анламаға чалышырдылар. Һәмзәнин гардашы илә Нүсрәт Ирадәни зорла сакитләшдирә билдиләр. Бурдакы милисләр јахын ҝәлиб нә олдуғуну сорушанда, Ирадә онлара, тутун бунлары, бунларын һамысы гулдурдулар, демишди. Нүсрәт милис ишчиләринә бәдбәхтлик үз вердијини, Ирадәнин исә аҹығындан белә дедијини сөјләмишди. Расимин ҝөзләри јашармыш, Ирадәнин шок вәзијјәтдә олдуғу үчүн белә дедијини баша дүшмүшдү. “- Ај баҹым, өзүнү әлә ал, сакит ол, мән Һәмзәни өз бөјүк гардашым һесаб едирәм, мәним һаггымда белә фикирләшмә”, - демишди. Одур ки, Расим бура јығыланларын арасында јох иди. О, бир мүддәт гәзәбиндән алышыб јанан бу гадынын ҝөзүнә ҝөрүнмәк истәмирди. Һәмзәнин гоһумларыны Меһман аеропортдан хәстәханаја апарасы олду. Расим исә тәкҹә шәһәрә гајытды. Сонра о, Меһманла ҝөрүшәндә Меһман кәдәрлә она деди: - Јазыг Ирадә, Һәмзә сағалыб ајаға дурмаса о, дәли олаҹагдыр... - Бир ҝеҹәнин ичиндә һәм гардашыны, һәм әрини итирәсән, бундан ағыр дәрд олармы? – Расим деди, сонра да әлавә еләди, - чох һејф ки, бу әҹлафлар өлүб әлимиздән чыхдылар...! – Буну дејиб Расим гәзәблә јумруғуну дүјүнләди. Алты ајдан сонра мәһкәмә олду. Мәһкәмә Рәшидә бәраәт газандырыб ону мәсулијјәтдән азад еләди. Һәмзә дә мәһкәмәдә иштирак еләди, о, артыг сағалыб ајаға дурмушду, һәкимләр онун һәјатыны хилас едә билмишдиләр. Анҹаг, һәкимләр она сәнәтини дәјишмәји, јүнҝүл ишдә ишләмәји мәсләһәт ҝөрдүләр. Ирадә исә Расими бир мүддәт ҝүнаһкар һесаб етди. Сонра она баша салдылар ки, Расим Рәшиддә тапанча олдуғуну билирди вә о, буну билә-билә о әҹлафлары Рәшидҝилин үстүнә ҝөндәрмәзди. Һәмзә хәстәханадан чыхандан бир нечә ҝүн сонра јахын достларыны гонаг чағырды вә Ирадә илә Расими бурда барышдырды. Абаз исә Расимлә Меһманы өз јанында ишә дүзәлтмишди вә онлары тез-тез Азәрбајҹана ҝөндәрирди. Рәшид јенә бу шәһәрә мал дашымаға башлады, Һәмзәни исә онун оғлу әвәз еләди. Јенә, һәјат әввәлки ахарына дүшдү вә инсанлары өз билдији истигамәтә апарды. Беләҹә, бу бәдбәхт һадисә инсанларын јаддашында аҹы хатирә гојуб совушуб ҝетди. Базар да ки, елә һәмин базар иди, бир јенилик јох иди, бирҹә азәрбајҹанлыларын сајы бурда дурмадан артырды.

(Давамы) - Һәмзә, бизи биабыр еләмә! Һеч нә лазым дејил!– Расим миннәтарлыгла онун бу тәклифиндән бојун гачырды. – Биз дә мал ҝөтүрмүшүк, иншаллаһ ону сатыб өз пулумузу газанаҹағыг... Һәмзә онун бу сөзләринә әһәмијјәт вермәјиб столун үстүндән 500 манат ҝөтүрүб Расимин ҹибинә басмаға чалышды. Расим исә гәтијјәтлә онун бу һәдијјәсиндән бојун гачырыб она тәшәккүр еләдикдән сонра деди: - Сиз бура тез-тез ҝәлсәниз, бу бизим бәсимиздир... Сағ ол, гардаш! Евин саһиби һәлә дүнән евин һачарларыны Кәримә вериб он ҝүнлүјә мүһарибә илләриндән таныдығы достунун јанына ҝетмишди, евдә јалныз өзләри идиләр. Һәмјерлиләр ҝеҹә саат үчә кими гызғын сөһбәт етдикдән сонра Расимлә Меһман Һәмзәҝиллә сабаһ јенә дә ҝөрүшәҹәкләри һагда вәдәләшдиләр вә худафизләшиб евләринә ҝетдиләр. Онлар ҝедәндән сонра Һәмзә Рәшидлә Кәримә деди: - Алвер белә олар еј! Јохса кечән дәфә ҝетдијимиз јердәки кими јох! Алверчиләрин бири јаландан нәнәсини өлдүрүб арадан чыхды, бири јаландан бабасыны өлдүрүб арадан чыхды... ...бири деди ки, малы гој бурда, ҝет, бир аја малывы сатыб пулуну да ҝөтүрүб ҝәтирәҹәм евинә! ...Һәлә дә о алверин борҹуну вериб гуртара билмәмишик... – О, буну дејиб Расими тәрифләмәјә башлады. – Афәрин она! Неҹә сөз вермишди һамысыны јеринә јетирди, бир сөзү дә јалан чыхмады...! Евә ҝедим бир јағлы еркәк алыб апарыб онун атасынын гапысына бағлајаҹам...! - Расим индијә кими нә дејиб һамысыны јеринә јетириб, - Кәрим онунла разылашды. – Мән һәлә онун бош сөһбәт еләдијини ешитмәмишәм... Бир аздан Кәрим дә гонаглара, ҝеҹәниз хејрә галсын, дејиб һәјәтин о башындакы ајрыҹа тикилмиш балаҹа, биротаглы евә јатмаға ҝетди. Һәмзәҝил исә бурдакы отагларда јерләшиб јатдылар. Заман нечә ҝүн иди ки, Кәримин малыны сатырды, Кәрим исә она һәр дәфә беш-үч манат ҹибхәрҹи верирди. Сәбирсизликлә Һәмзәҝилин ҝәлмәсини ҝөзләјән Заман, базарда даһа әввәлки кими һеч кәсә гајнајыб гарышмыр, сөз сорушан оланда исә дилуҹу ҹаваб верирди. Һамы елә билирди ки, о, пулсуз галдығы үчүн белә дәјишибдир, даһа демирдиләр ки, бу әҹлафын фикирләри ҝеҹә-ҝүндүз план ҹызыр, Һәмзәҝили неҹә чапыб-атмағы дүшүнүрдү. Она елә ҝәлирди ки, бу ҹинајәти төрәтмәк онлар үчүн һеч дә чәтин олмајаҹаг вә онлар пулу ҝөтүрүб бирдәфәлик бу шәһәри тәрк едәҹәкләр. Лакин о, Һәмзә илә Рәшиди ҝөрәндә бир гәдәр ганы гаралды вә баша дүшдү ки, әҝәр сүпүрләшәси олсалар чәтин ки, бу јекәпәр кишиләрин өһдәсиндән ҝәләләр. О, базардан чыхыб Ваһабын јанына ҝәлди вә ҝөрдүкләринин һамысыны она данышды. - Јаман зырпы кишиләрди, - деди, - онлары горхутмаг чәтин олаҹаг... - Мән дедијим кими еләсәк јахшы олар, - Ваһаб башыны гашыја-гашыја өз планыны сөјләди. – Ҝөзләјәк онлар нә вахт јола чыхсалар далларынҹа ҝедәк, һарда дајансалар вураг ашыраг... Бурда вурсаг сәс-күј чыха биләр... - Нә илә онларын далынҹа ҝедәҹәксән? –Заман истеһза илә ондан сорушду. - Машын гачырарыг бир дәнә... - Бәс ГАИ јолда сахлајанда нә ҹаваб верәҹәксән? - Онлар јәгин ки, ҝеҹә бурдан чыхарлар... Ҝеҹәләр јолда гаишникләр аз олур... - Сән лап ушаг кими данышырсан! – Заман аҹыгла деди. – Нә билирсән ҝеҹә чыхаҹаглар? - Кимә ушаг дејирсән?! – Ваһаб да она аҹыгланды. – Мәним кими бурда сизин һеч бириниз алвер едә билмирдиниз! – О, өзүнү тәрифләди. - Јох, сәнин дедијиндән белә чыхыр ки, сән артыг билирсән онлар беш-он ҝүндән сонра нә едәҹәкләр, нә вахт јола дүшәҹәкләр... Фалчы-зад дејилсән ки?! - Заман бир гәдәр сәсини алчалдыб она изаһ еләмәјә башлады. Лакин о, гәти гәрара ҝәлди ки, пул әлләринә кечән кими бу һәрифи да вуруб ашырсын. Одур ки, мүбаһисәни узатмаг фикриндән дашынды.- Баша дүш, онлар беш-он ҝүнә о пулу бурда хәрҹләјә биләрләр, - о деди, - ја да, бурдан мал ҝөтүрүб Азәрбајҹана апара биләрләр... Заманын бу сөзләри Ваһабын ағлына батды. О, даһа мүбаһисә еләмәјиб Заманын нә дејәҹәјини ҝөзләди. - Мән әввәлләр бир нечә ај Кәрим галан евдә галмышам,- Заман сөзүнә давам еләди. – Евин ҝиришинә-чыхышына бәләдәм... бир чәтинлик олмајаҹаг, орасы да јахшыдыр ки, мал ҝәтирәнләр ев јијәсинин јанында галырлар, - евин гапы-пәнҹәрәси көһнә шејди, бир тәпик вурсан төкүлүб дағылаҹаг.... - Нә билдин ев јијәсинин јанында галырлар? – Ваһаб сорушду. - О ҝүн Кәрим шикајәтләнирди ки, ев јијәси евин он ҝүнүнә 50 манат истәјир...- Заман ҹаваб верди вә бир гәдәр сусуб сөзүнә давам еләди. – Ҝеҹә гәфил ҝирәрик ичәри, ломнан чијинләриндән-заддан вурарыг, пулу ҝөтүрүб әкиләрик дүз вағзала... Елә биринҹи гатарла һара ҝәлди ҝедәрик... - Ев јијәсисни дә ҝәрәк ашыраг...- Ваһаб деди. Заман билмирди ки, ев саһиби он ҝүнлүјә башга јерә ҝедибдир. Кәрим бу барәдә сөһбәт ачмамышды. О, елә билирди ки, гоҹа отагларын бириндә, гонаглар исә диҝәриндә галырлар. - Ев јијәси гоҹа кишиди, ону ашыртмаг чәтин дејил, -о деди. - Бәс Кәрим һарда јатыр? - Онун галдығы ев һәјәтин о бири башындадыр, - Заман архајынлыгла изаһ еләди. – Кәрим ојаныб ҝәләнә кими биз арадан чыхарыг, ...һәм дә онун галдығы евин гапысыны әввәлҹәдән бағламаг да олар ки, һәјәтә чыха билмәсин... - Ики дәнә лом тапмаг лазымдыр...-Ваһаб буну дејиб јериндән дурду. – Арвад әлинә кечән дәмир-дүмүрү јығыб атыр һәјәтин күнҹүнә, - деди.- Ҝедәк ҝөрәк орда нә тапырыг... Онлар икиси дә ҝәлиб көһнә тикинти материалларынын арасында күт аләт ахтармаға башладылар. Заман паслы бир арматуру ҝөтүрүб деди: - Буну ики јерә бөлсәк бизә бәс едәр... Бунунла лап өкүзү дә вуруб ашырмаг олар... - Дәмиркәсән лазымдыр...- Ваһаб деди. - Бу да дәмиркәсән...! – Заман буну дејиб ҹибиндән хәткеш кими назик, узун дәмиркәсән мишары чыхарды. О, бура ҝәләндә тәссәррүфат мағазасындан буну алмышды. Елә бил үрәјинә даммышды ки, лазым ола биләр. Онлар галдыглары отаға гајыдыб арматуру ортадан јары кәсдиләр вә ҝеҹәнин дүшмәсини ҝөзләдиләр. Һәмзәҝил ҝеҹ јатдыглары үчүн дәрһал јухуја ҝетдиләр. Бајагдан күчәнин тининдә дајаныб Расимҝилин ҝетмәјини ҝөзләјән Заманла Ваһаб, онлар ҝедән кими евә јахынлашдылар вә ишыгларын сөндүрүлмәсини ҝөзләдиләр. Заман һасарын тахталарынын арасындан Кәримин неҹә өз галдығы евә тәрәф ҝетдијини ҝөрдү. Јарым саат да ҝөзләдикдән сонра онлар илан кими сүрүнүб һасары ашдылар вә Һәмзәҝил јатан евә јахынлашдылар. Заман Ваһабы бурда гојуб Кәримин галдығы евин јанына ҝетди. О, ахшамдан һазырладығы мәфтили гапынын гыфыл тахылан јеринә сохуб бир нечә дәфә бурдугдан сонра ҝери гајытды. - Башлаја биләрик... – Буну дејиб о, евин гапысына јахынлашды вә вар гүввәси илә гапыны тәпиклә вуруб ачды. Тәпијин ағырлығына гапы таб ҝәтирмәди вә архадан бағландығы јердән сыныб ачылды. Онлар әлләриндә арматур ичәри сохулуб ишығы јандырдылар вә гәфил сәсдән ајылмыш Һәмзәнин башынын үстүнү алдылар. Заман она чатан кими арматуру онун башына ендирди вә јериндән галхмаг истәјән Һәмзә гышгырыб јерә јыхылды. Заман вәһшиҹәсинә онун башына бир нечә дәфә дә зәрбә ендирди. Ваһаб исә о бири сүрүҹүнүн бурда олмадығыны ҝөрүб чаш-баш галмышды. Онун јериндә дуруб бахдығыны ҝөрән Заман ону үстүнә гышгырды: - Нә дуруб ҝөзүнү дөјүрсән, тез елә о бири отағы јохла! Бу вахт гоншу отагдан Рәшид әлиндә тапанча һөвланк бура ҝәлди. О, јад адамларын Һәмзәјә неҹә зәрбәләр ендирдијини ҝөрүб дәһшәтлә бағырды: - Сиз нә едирсиниз, сизин ананызы .........! - О, буну дејиб тапанчадан атәш ачмаға башлады... Әввлҹә бир нечә ҝүллә илә Заманы, сонра да гачмаг истәјән Ваһабын далынҹа гачыб ону ҝүллә илә вурду вә онларын јыхылдығыны ҝөрүб тез Һәмзәнин јанына ҝәлди. Һәмзәнин сифәти ал-ган ичиндә иди. Рәшид ону бир нечә дәфә уҹадан “Һәмзә, Һәмзә...” дејә чағырды, лакин Һәмзә ҝөзләрини ачмады. Рәшид нә едәҹәјини билмәјиб уҹадан ағламаға башлады вә ону чијинләриндән тутуб диванын үстүнә сүрүдү. Онун илк ағлына ҝәлән бу олду ки, Кәрими чағырсын вә евдән чыхыб онун галдығы евә тәләсди. Кәрим артыг ҝүллә сәләринә ојанмышды, лакин гапы бағлы олдуғундан бајыра чыха билмирди. О, гапыны нә гәдәр итәләјиб ачмаг истәдисә хејри олмады вә киминсә уҹадан ағлаја-ағлаја ҝәлдијини ешидиб дајанды. - Кәрим!- Рәшид гапыја јахынлашыб ону чағырды. - Нәдир, Рәшид, о нә сәс-күјдүр?! – Кәрим тез она ҝаваб верди. - Һәмзәни вурдулар... тез елә бизә ҝәл! - Бу гапыны ача билмирәм, ҝөр она нә олуб...! - буну дејиб Кәрим ағыр сөјүш сөјдү. Рәшид әли илә гапыны јохлады вә онун мәфтиллә бағландығыны ҝөрдү. - Оғрашлар гапыны мәфтиллә бағлајыблар, - деди вә мәфтили ачыб кәнара атды. Рәшид даһа Кәрими ҝөзләмәјиб тез евә, Һәмзәнин јанына гајытды. Кәрим исә пал-палтарыны ҝөтүрүб өзүнү бајыра атды вә Рәшидин далынҹа гачды.О, ичәри ҝирәндә ҝөрдүјү мәнзәрәдән дәһшәтә ҝәлди, - јаралы Заманла Ваһаб јыхылдыглары јердә башы кәсилмиш илан кими гыврылыр, онларын ганы дөшәмәјә ахырды. Сифәти ган ичиндә олан Һәмзә исә јатағында һушсуз вәзијјәтдә зарыјырды. - Тез елә Кәрим, тез ҝет “скору” чағыр! - Рәшид гышгырыб она деди. О, мәләфәни ҹырыб Һәмзәнин башыны сарыјырды. Кәрим аз гала һушуну итирмишди, о, дивардан тута-тута Ваһабын үстүндән адлајыб бајыра чыхды вә күчә гапысыны ачыб тиндәки автомат телефона тәрәф јөнәлди. Артыг гоншуларын бәзиләри атәш сәсләрини ешидиб јухудан ојанмышдылар, онларын ишыглары јанырды, лакин һеч кәс күчәјә чыхмамышды. Кәрим телефон будкасына неҹә ҝәлиб чатдығыны өзү дә билмәди вә гапыны ачыб дәрһал 03-ү јығды. Чох кечмәди ки, хәттин о башында нөвбәтчи һәкимин јухулу сәси ешидилди. - Ало, ај гыз!- Кәрим рус дилиндә голуну-будағыны гыра-гыра изаһ етмәјә башлады. – Тез “скору” ҝөндәрин, адам вурублар... башындан...! Нөвбәтчи һәким зәнҝ едәнин аксентлә данышдығыны ешидәндә әсәблә сөјләнмәјә башлады вә үнваны сорушду. Кәрим үнваны дејиб гуртаран кими нөвбәтчи һәким, “ҝөзләјин”, дејиб дәстәји асды. Кәрим ҝери гајытмаг истәјирди ки, бир гәдәр аралыда јашыл ишығы јанан такси машыныны ҝөрдү вә нә фикирләшдисә тез онун јанына ҝәлди. Сүрүҹү сүкан архасында јухуја ҝетмишди. Кәрим шүшәни дөјәҹләјиб ону јухудан ојатды. - Гардаш, орда мәним достуму вурублар, бизи тез хәстәханаја апармаг лазымдыр, тез! Нә истәсән верәҹәм! – Кәрим она деди. - Јаваш дөј шүшәни, сындырма! – сүрүҹү јухудан ојаныб бир гәдәр аҹыгла деди вә әлини отураҹагларын арасында ҝизләтдији ири бычаға узатды. О, нәдәнсә Кәримин хулиган олдуғуну зәнн етди. Лакин бу гафгазлы кишинин һәгигәтән дә һәјәҹанлы олдуғуну ҝөрүб сорушду, – кими вурублар? - Мәним достуму, ағыр јаралыдыр...! Сүрүҹү бир гәдәр тәрәддүд едиб башы илә она ишарә еләди. - Ҝәл отур...- О, буну дејиб мотору ишә салды. Кәрим кечиб габагда әјләшди вә јолу она ҝөстәрди. Такси ҝәлиб гапыја чатан кими о, таксидән дүшдү вә тез евә ҝетди. - Рәшид, мән такси ҝәтирдим, ҝәл Һәмзәни өзүмүз таксијнән балнисијә апараг, “скору” бирдән ҝеҹ ҝәләр..!- О, буну дејиб јахын ҝәлди вә јердә јыхылыб галмыш Заманын јанындан кечәндә ағыр сөјүш сөјүб вар ҝүҹү илә онун башына бир тәпик илишдирди. Сонра да кечиб Һәмзәнин ајагларындан јапышды. - Јорғанла бир јердә ҝөтүр... - Рәшид ағлаја-ағлаја деди. (Арды вар)

(Давамы) Заман онун разы олдуғуну ҝөрүб үрәкләнди. Онлар јенә стәканларыны тоггушдуруб бу дәфә сағлыг демәдән самагону башларына чәкдиләр. - Балта да пис дејил, ја лом! – Заман бир гәдәр консервдән јејиб сөһбәтә давам еләди.- Ҝеҹә онлар јатанда гәфил ҝирәрик ичәри, бирини о дәгигә ломнан вуруб ашырарыг, о бирисини дә горхударыг! Пул да јәгин ки, јатдыглары јердә олар... Ҝөтүрүб арадан чыхарыг! Бу заман һәјәтдән саһибәнин сәси ешидилди. Заман өзү дуруб гапыја чыхды. Саһибә она јатмаг үчүн јығма чарпајы ҝәтирмишди. - Ал, һәләлик бунда јатарсан, бир шеј тапана кими, - о, деди. – Ҝедәк, сәнә јорған - дөшәк дә һазырламышам, онлары да ҝөтүр... Заман саһибә илә ҝедиб јорған – дөшәји ондан алды вә ҝәтириб ону јығма чарпајынын үстүнә атды. - Мән дә бурда сәнинлә галаҹам, бајаг арвада ҝәлән ајын пулуну да вердим ки, сәс-күј салмасын. Ахшам ҝедиб мәним пал-палтарымы галдығым јердән ҝәтирәрик... – О, столун архасында әјләшиб јенә стәканлары долдурду. - Һә, сөзүмүз нә јердә галды? - Мән биләни, галдыглары јердә онлары сојмаг чәтин олаҹаг, - Ваһаб деди. – Онлары Азәрбајҹана гајыданда јолда тутмаг лазымдыр... - Нијә чәтин олур ки? - Туфан онунла разылашмады. - ...Кәрим, - бир, онун хозејни, - ики, ики нәфәр дә мал ҝәтирәнләр... Сәс-күј чыха биләр. Анҹаг јолда үстләринә дүшсәк сәсләрини чыхара билмәзләр... – Ваһаб тәләсмәдән фикирләрини сөјләди. - Јахшы, орасына бахарыг, һарда онларын ишинә бахаг... Гој ҝәлиб чыхсынлар...- Заман нөвбәти дәфә стәканлары долдуруб деди. Онлар бир хејли өз хаин планларыны ҝөтүр-гој еләдиләр, ахшам исә ҝедиб Заманын пал-палтарларыны әввәл галдығы јердән ҝәтирдиләр. Һәмин ахшам Расимлә Абаз “Космос” ресторанында гызларла ресторан бағланана кими әјләндиләр. Онлар конјак вурур, гызлар исә шампанскијә ҝиришмишдиләр. Абаз елә һеј гызларла зарафат едирди, онлара өз ушаглыг арзуларындан данышырды: - Билирсиз, гызлар, сизи нијә бу ресторана дәвәт еләмишәм? Она ҝөрә ки, мән ушаг оланда арзум бу иди ки, бөјүјәндә косманавт олум... Лакин Аллаһ мәни ҝәтириб база мүдири еләди... Јох, бунунчүн мән Ондан гәтијјән инҹимирәм...нә олар, база мүдири дә пис вәзифә дејил... - Гызлар онун зарафатларына гәшш едир вә өзләрини даһа да сәрбәст апарырдылар. - Расим, бәс сән балҹа оланда ким олмағы арзу едирдин? – дејә Јелена шән һалда ондан сорушду. - Мән дә косманавт олмаг истәјирдим, әзизим! – Расим она ҹаваб верди. – Лакин ракет алмаға пулум чатмады...- Онун бу ҹавабы да һамыны үрәкдән ҝүлдүрдү. Онлар беләҹә дејиб- шәнләндиләр вә хошларына ҝәлән маһныларын һамысында дуруб рәгс еләдиләр. Ресторандан чыханда артыг һамысы әмәлли-башлы кефләнмишдиләр. Расим Јеленаны, Абаз исә Светлананы ҝөтүрүб ајрылдылар. Абаз онларын һамысыны өз дачасына апармаг истәјирди, лакин Расим зәнҝ ҝөзләдији үчүн евләринә ҝетмәли олду. -Јахшы, - Абаз таксијә отуранда деди.- Онда сабаһ ҝүнорта сизи дачада ҝөзләјирәм...Мән сизә елә бир кабаб биширәҹәм ки, сиз һәлә өмрүнүздә белә шеј јемәмисиниз... Такси Расимлә Јеленаны Расим галдығы јерә ҝәтирәндән сонра Абазла Светлананы дачаја апарды. Ҝеҹә Һәмзә зәнҝ едиб Расимдән ишләрин нә јердә олдуғуну сорушду. - Архајын ҝәлә биләрсән, Һәмзә, - Расим ону әмин еләди. – Истәјирсән өзүнлә беш-он башга машын да ҝәтир, һамынызы бурда јербәјер едәҹәјик! - о, јары зарафат, јарыҹидди деди. Конјак онун кефини әмәлли-башлы ачмышды. - Расим, гадасы, бах мән онда сәнә архајын олуб бурдан чыхырам һа, биз ора ҝәләндән сонра бизи ордан әлибош гајтарма! - Мән сәнә дедим ҝәл, демәли ҝәл! Сәнә киши сөзү верирәм! – Расим гәтијјәтлә деди.- Малын сәнәдләрини дә ҝөтүр, өзүн дә нә гәдәр тез ҝәлсән, бир о гәдәр јахшыдыр! - Онда мән беш-алты ҝүнә јанындајам... - Ҝөзләјирәм... Онлар сағоллашыб ајрылдылар. Һәмзә елә сәһәриси ҝүн машыны јүкләмәјә башлады. Расим Меһманла евдә отуруб Һәмзәнин зәнҝини ҝөзләјирди. Һәмзә јола дүшән ҝүнү дә Расимә зәнҝ вуруб демишди ки, биз артыг јола дүшүрүк. О, ҝәлиб шәһәрә чатанда Расимҝилә зәнҝ еләмәли иди, Расимҝил дә ону гаршылајыб Абазын тәдарүк базасына апармалы идиләр. Малын јарысыны бурда бошалтдыгдан сонра јердә галаныны базара апараҹагдылар. Һәмзәҝил нәдәнсә ләнҝијирдиләр. Онлар һәлә сәһәр ҝәлиб бу шәһәрә чатмалы идиләр, лакин артыг саат үч олурду, онлардан исә хәбәр-әтәр јох иди. Нәһајәт саат дөрдә ишләјәндә Һәмзә зәнҝ еләди. О, артыг шәһәрин ҝирәҹәјиндә олдуғуну деди. Расим Абаза зәнҝ едиб Һәмзәҝилин ҝәлиб чыхдығыны она хәбәр верди вә дуруб Меһманын машыны илә гонаглары гаршыламаға ҝетди. Расимҝил Һәмзәнин машыныны тез тапдылар. Онлар ҝөрүшүб бир даһа таныш олдулар. Һәмзә орта бојлу, долу бәдәнли бир киши иди. Гара енли бығлары, чал дүшмүш гыврым сачлары варды. Бахмајараг о, бир нечә ҝүн иди ки, гајны илә јол ҝәлирди чох ҝүмраһ ҝөрүнүрдү. Гајнынын ады исә Рәшид иди. Һәмзәдән јашҹа кичик олан Рәшид дә јекәпәр адам иди вә башыны кечәл гырхдырмышды. Расим һал-әһвал тутандан сонра онлардан нијә белә ҝеҹ ҝәлдиләрини сорушду. - Ә, беш саат заправкада дајаныб нөвбә ҝөзләмишик! Дүз беш саат!- Һәмзә әсәблә деди.- Һөкумәт дејил еј, Һәсәнсохду дәрманыды! - Шәһәрә дә аз галмыш јенә тәкәр партлады... – Рәшид әлавә еләди. - Ону да дәјишәнә кими бир хејли вахтымыз ҝетди. - Аллаһа шүкүр ки, артыг ҝәлиб чыхмысыныз..., узаг јол әзијјәтли олур, – Расим деди. - Сүрүн архамызҹа, бизи артыг ҝөзләјирләр. Бир саатдан сонра алма долу КАМАЗ тәдарүк базасынын амбарларынын биринин гаршысында архасыны платформаја вериб дајанмышды. Расим Һәмзәҝили Абазла таныш етдикдән сонра онлар кузовун гапысыны ачыб бир нечә јешик ордан дүшүрдүләр. Абаз јүкчүләрә ҝөстәриш верди ки, алмалары јешикдән бошалтсынлар. О, алмаларын бабат олдуғуна әмин олдугдан сонра зарфатла Һәмзәдән сорушду: - Һамысы беләдир, јохса башга јешикләрдәки харабды? Бах, јохлајаҹам һа, һамысыны! - Дөрд дәнә балам вар, онларын ҹанына анд верирәм, һамысы беләдир! Һансы јешији истәјирсән төк, бах! – О, буну дејиб ҹиб бычағы илә алмаларын бирини сојуб Абаза узатды. - Сән һәлә бунун бирини је, тамына да бах! Хошуна ҝәлмәсә, ҝөтүрмә! Расимҝил дә, јүкчүләр дә артыг адама бир дәнә алмадан ҝөтүрүб јејирдиләр. - Пис алма дејил, - Абаз алмадан дишләјиб деди. – Дохсан гәпикдән гој бошалтсынлар... - Нә дејирәм, Абаз, сән ки, Расимин достусан, гурбанды сәнә! Аллаһ хејир версин! - Һәмзә, сән бизим јерләрә тез-тез ҝәл, - Абаз она деди. – Расим сәнә јәгин дејиб, мән ајда он- он беш машын гәбул едә биләрәм... Әлинизә кечәни ҝәтирин, пул газанын... - Даһа сиздән һара әл чәкирәм ејј! – Һәмзә әрклә деди. – Сизин јаханыздан дөрдәлли јапышаҹам, сиз һәлә мәни јахшы танымырсыныз! Һәмзәнин бу сөзләринә һамы ҝүлүшдү. Абаз она “киши адамсан”, дејиб ири амбар тәрәзисинин архасына кечди вә алмалары гәбул еләмәјә башлады. Тәхминән машынын јарысы бошаланда о, јаздығы чәкиләри бир дә һесабдар чөткәсиндә һесаблады вә јүкчүләрә “бәсдир”, дејиб бурдакы јазы столунун архасында кечиб әјләшди. О, дипломаты столун үстүнә гојуб ачды вә ордан бир дәстә пул чыхарыб сајмаға башлады. Рәшид дипломатдакы тапанчны ҝөрәндә марагла Расимин үзүнә бахды. - Гардаш топлу-түфәнҝли ҝәзир, - деди. - Сатдыгды, беш јүзә верир... – Расим она деди. – Имканыныз варса алын, сиз јолларда олурсунуз, һәмишә риск едирсиниз... Абаз пулу сајыб Һәмзәнин габағына гојду. - Бурда дөрд миндир,-деди. – Галаныны исә ики-үч ҝүндән сонра ҝәлиб апара биләрсиниз... Гој Расим сабаһ мәнә зәнҝ еләсин, мән дәгиг вахтыны она дејәрәм... Һәмзә она миннәтдарлыг едиб пулу ҝөтүрдү вә шалварынын ҹибинә гојду. - Әҝәр базарда малы сата билмәсәниз, ҝәтирин мәнә, јердә галанларыны да ҝөтүрәрәм... Абаз буну дејиб јериндән дурмаг истәјәндә Рәшид она деди: - Абаз, олар тапанчаја бахым? - Нијә олмур, - Абаз тапанчаны дипломатдан ҝөтүрүб она верди. Рәшид тапанчаны ондан алыб дарағыны чыхарды вә јенидән јеринә салыб предохранителини чәкди. - Дејәсән башын чыхыр тапанчадан, һә?- Абаз марагла сорушду. - Һә,- Рәшид ҹаваб верди. - Мән он ил ордуда гуллуг еләмишәм, прапоршик идим... - ...Онда сән әсил иҝидсән ки! –Абаз шән һалда деди. – Сәнинлә еһтијатлы давранмаг лазымдыр...! - Һәмзә, ҝәл буну алаг...- Рәшид језнәсинә мүраҹиәт етди. - Ајә, сән бизи тутдураҹагсан, гој отураг отурдуғумуз јердә...- Һәмзә етираз еләди. - Тутмазлар, архајын ол... – Рәшид тәслим олмады. - ...Јолларда ит-гурд сахлајыб машыны јохлајыр, үстүмүздән чыхса ҝәрәк бир әтәк пул верәк ҹанымызы гуртараг...- Һәмзә тәрәддүд етмәјә башлады. - ...Мән ону елә јердә ҝизләдәрәм ки, јүз ил дә ахтарсалар тапа билмәзләр... – Рәшид әл чәкмәди. – Сән атанын ҝору, атказ еләмә...! - Абаз, буну да јаз бизим ајағымыза...- Һәмзә көнүлсүз она мүраҹиәт еләди. - Дүз едирсиз,- Абаз деди. – Силаһсыз инди јола чыхмаг чох тәһлүкәлидир... 500 манат бир шеј дејил, ән ваҹиби һәјатымыздыр, ону горумаг лазымдыр... Онлар бир хејли бурда сөһбәт едиб ҝәләҹәк планларындан данышдылар. Абаз бир даһа Һәмзәҝилә тез-тез бура ҝәлмәји мәсләһәт еләди. Ахшам саат једди иди артыг онлар ајрыланда. Расимлә Меһман јенә Һәмзәҝилин габағына дүшүб ону Кәримин јанына апардылар, онлары бурда јербәјер етдикдән сонра сабаһ сәһәр саат алтыда ҝөрүшәҹәкләрини вәдәләшиб ајрылдылар. Сәһәр ачылан кими Расим ҝәлиб өзү Һәмзәнин јанында отурду вә КАМАЗ-ы сүрдүрүб базарын ичинә ҝәтиртди. Ҹамаат артыг чохдан онлары ҝөзләјирдиләр. Машынын архасы ачылан кими Меһманла Рәшид кузова чыхыб алма јешикләрини пајламаға башладылар, - онлар кимин нә гәдәр мал ҝөтүрдүкләрини гејд едиб һесаблајыр, Һәмзә исә пуллары јығырды. Башга базарлардан да ешидиб ҝәләнләр варды. Артыг саат бир иди, машында ҹәми јарым тон мал галмышды. Һәмзә севинҹиндән ҝөјлә ҝедирди. О, ишләрин белә низамла ҝедәҹәјини һеч тәсәввүрүнә белә ҝәтирмирди вә тез-тез Расимлә Меһмана тәшәккүр едирди. Сонра базар саһә мүвәккили дә ҝәлиб чыхды. Һәмзәҝилин сәнәдләрини “јохлајандан” сонра, о да Абаз кими онларын тез-тез ҝәлмәкләрини мәсләһәт еләди. Бүтүн бурда баш верән һадисәләрин һамысыны Заман кәнардан изләјирди. Лакин о, Һәмзәҝил ону танымасынлар дејә машына јахын ҝәлмир, елә узагдан хаин-хаин онлары мүшаһидә едирди, онларын неҹә адамлар олдугларыны өјрәнмәјә чалышырды. Нәһајәт, о, малын сатылыб гуртардығына әмин олдугдан сонра чыхыб Ваһабла галдығы евә ҝетди. Расимҝил исә базар бағланан кими бош КАМАЗ-ы сүрүб апарыб Абазын базасына салдылар вә јенә гајыдыб Кәримҝилә јығышдылар. Ахшам, шам јемәјиндән сонра Һәмзә јығдыглары пулларын һамысын ҝәтириб столун үстүнә төкдү вә әрклә Расимлә Меһмана деди: - Бу пулдан нә гәдәр истәјирсиз ҝөтүрүн! Сиз олмасајдыныз биз бу алвери едә билмәздик! (Арды вар)

(Давамы) Расимҝил Абазын јанындан чыхыб базара гајытдылар. Јолда Расим Меһмана деди: - Бәлкә үзүмүн һамысыны өзүмүз ҝәтүрәк? - Мән Колјаны таныјырам, онун үзүмү о гәдәр дә јахшы олмур... - 2 манат әлли гәпикдән ону ушаглара вермәк олмаз..? - Онда ушаглар ону ҝәрәк үч манатдан сатсынлар... үч маната исә о чәтин сатылар... Базардакы кафедә ушаглар јығылыб нәрд ојнајырдылар. Расимҝил ичәри дахил олуб столларын биринин архасында әјләшдиләр. - Нә гәрара ҝәлдиниз, а Расим? – Тағы киши ону ҝөрән кими уҹадан сорушду. - Абаз шәрик олур... - Олаҹаг да... Абаз һәриф дејил ки, бу иши әлиндән верә... Бизимкиләр дә гој һәлә јатсынлар... - Сән һазырлаш, Тағы киши, елә өзүмүз дејәсән бу иши дүзүб-гошаҹағыг, малын јарысы бизимдир...- Расим буну дејиб ашбаза мүраҹиәт еләди. – Бизә бир дәнә минерал су вер, Ҝүләли... Хашы јаман дузлу еләмисән бу ҝүн... - Абаз нә гәдәр ҝөтүрәҹәкдир? – Тағы киши ҝәлиб Расимҝилин столунун архасында әјләшди. - 7 тонуну... Һамысыны да ҝөтүрмәјә һазыр иди... - Кишинин пулу вар ејј! Һалалды! – Тағы киши деди вә сорушду: - Бәс бизим неҹә, пулумуз дүзәлирми? - Дүзәлмәлидир... - Тәки дүзәлсин... Кәрим деди ки, мән дә шәрик олаҹам... Мин манат, деди, дүзәлдәҹәм... - Олсун дә, биз нә дејирик ки? – Расим Ҝүләли ҝәтирдији минерал сују стәканлара сүзә-сүзә деди. – Мал ҝәлиб чыхар, өзүвүз ҝедиб мал ҝәтирәнлә алверивизи едәрсиниз... Мән о адама бу ҝеҹә “дабро” верәҹәм... – О, стәканы галдырыб башына чәкди. – Үзүм сатмаг истәјирсәнми, Тағы киши? – Расим стәканы бошалтдыгдан сонра сорушду. Расимин бу сөзләрини ешидәндә нәрд ојнајанлар да, онларын башына јығыланлар да һамысы чеврилиб она бахдылар. - Нијә сатмырам, а Расим!? Бәс ишимин ады нәдир!? Нә үзүмдү елә? – Тағы киши марагланды. - Болгар үзүмү, ики маната... - Нә гәдәрди? - Бир тон... - Холодилник үзүмү олар јәгин ки?- Тағы киши сорушду. - Инди тәзә үзүм һардадыр... - Ики јүз кило ҝөтүрәрәм... Сән сатырсан? - Јох, Абаза сабаһ ҝәтирәсидирләр... Саат доггузда ҝедиб ҝөтүрә биләрсән... Нағды пулнан ҝедәрсән, нисјә вермәјәҹәк... Ким истәјир ҝедиб ҝөтүрсүн... – Расим һамыја мүраҹиәт еләди. - Бу јахшы олду, - Тағы киши севинди. – Јенә бир-ики ҝүн башымызы гатарыг. Ҝедим Кәримә дә дејим... – Буну дејиб о, столун архасындан дуруб бајыра чыхды. Расимҝил бир гәдәр бурда отурдугдан сонра онлар да дуруб бајыра чыхдылар. Расим ҹибиндән ики јүз манат чыхарыб Меһмана узатды вә деди: - Апар буну вер о гурумсаға, - о, Замана тәрәф ишарә етди, - денән гој о да ҝедиб үзүм ҝөтүрсүн... Сатыб гуртарандан сонра гајтарар... - Сән ону гудурдаҹагсан,- Меһман көнүлсүз олараг пулу ондан алды вә Заман ишләдији ҹәрҝәјә тәрәфә јөнәлди, Расим исә Кәримин јанына ҝетди. О, бурда Тағы киши илә сөһбәт едирди. - Расим, - Кәрим она мүраҹиәт еләди, - мән дә шәрик олурам, гаға, мин манат мән дүзәлдәҹәм. Сән анҹаг даһа һеч кәси шәрик еләмә... - Дүз дејир, - Тағы киши онун сөзүнә гүввәт верди. - 7 тон малы биз сатана кими, о, хараб олар, Кәрим, – Расим деди.- Нә гәдәр тез сатсаг о гәдәр јахшыдыр. - Малы алаг, мән гоншуларыма дејәрәм, онлар бизә көмәк едәрләр, - Кәримин гоншулуғунда бир нечә пенсионер гадын варды, онлар да һәрдән базарда алвер едирдиләр.- Ҝүнләринә он-он беш манат версән, сағ ол, дејәҹәкләр... Бизимкиләр өз хејирләрини баша дүшмүрләр... - Етибар јохду дә, бир-биримизә, - Расим тәссүфлә деди. – Елә билирләр мән о малы 30 гәпијә алыб, бир маната бунлара сатмаг истәјирәм... Гој о адамлар ҝәлиб чыхсынлар, онда өзләри ҝедиб данышарлар... Онлар бурда бир гәдәр сөһбәт етдиләр. Сонра Меһман да ҝәлиб онлара гошулду. Расимлә Меһман бир аз да онларла сөһбәт етдикдән сонра базардан чыхдылар. Меһман Расимин пулуну өзүнә гајтарыб деди: - О һејван пулу ҝөтүрмәди... ал пулуну гој ҹибинә... белә адамлара јахшылыг јохдур! - Нә дејиб ҝөтүрмәди? – Расим марагланды вә пулу ондан алды. - Дејир мәнә сизин пулунуз лазым дејил... Аҹыг еләјиб... Меһман машыны илә Расими јашадығы евин јанына ҝәтирди вә онлар худафизләшиб ајрылдылар. Заман ҝүнортадан сонра бир гәдәр кафедә нәрд ојнадыгдан сонра Ваһаб адлы бир һәмјерлисини ахтармаға ҝетди. Ҝетмәмишдән габаг о, Кәримә вәд етди ки, сабаһ онун үзүмүнү сатмаға көмәк едәҹәкдир, Кәрим дә ики јүз кило үзүм ҝөтүрмәк фикриндә иди. Заман трамвајдан дүшүб Ваһабын кирајәдә галдығы евә ҝәлди. О, гапыны ачыб һәјәтә дахил олду вә бурдакы балаҹа евә јахынлашыб онун гапысыны дөјдү. Ваһаб ҝеҹәни күчәләрдә вејилләндији үчүн һәлә дә јатырды. Гапынын дөјүлдүјүнү ешидәндә о, еһтијатла дуруб отағын балаҹа пәнҹәрәсинә јахынлашды вә ордан ҝәләнин ким олдуғуну өјрәнди. Ваһаб чох јарамаз адам иди вә әввәлләр о да бу базарда ишләмишди. Лакин о, тез-тез әлиәјриликдә сучландығы үчүн бурда гала билмәмиш вә башга базара ишләмәјә ҝетмишди. Тәмиз пул газанмағы өзүнә ар билән Ваһаб даима кәләк ҝәлмәји, кимисә алдатмағы хошлајырды. Бу исә ону хошаҝәлмәз вә аҹынаҹаглы маҹараларла үзбәүз гојурду. Она ҝөрә дә о, даима бир јердә гала билмир вә тез-тез иш јерини дәјишмәли олурду. Бу јахынларда јенә дә һәмјерлиләри илә дава салмыш вә нечә ҝүн иди ки, јени иш јери ахтармагла мәшғул иди. - Ҝәл, - о, гапыны ачыб Заманы ичәри бурахды вә јенә дә гапыны бағлады. Сон дәрәҹә натәмиз олан бу отагда һәр шеј көһнә иди, - стол, стул, чарпајы... Дөшәмә ахырынҹы дәфә һачан сүпрүлмүшдү, ону бир Аллаһ билирди. Ичәридә чәкилән сигаретин түстүсү чиркдән бозармыш јорған-дөшәјә һопмуш вә диврларын, таванын рәнҝини саралтмышды... Заман она әл вериб саламлашды вә кечиб чарпајынын үстүндә отурду. - Неҹәсән? - Белә дә... – Ваһаб ҹаваб верди.-Сән неҹәсән? - Елә әввәлки кими... Онлар јениҹә һал-әһвал тутмушдулар ки, гапыны јенә кимсә дөјдү. Ваһаб нәдәнсә әсәбләшиб сөјүш сөјдү вә ҝедиб гапыны ачды. Гапы ачылан кими ичәри јашлы бир гадын дахил олду. Бу Ваһабын саһибәси иди. Әјниндә тохунма жакет олан, бу сарышын гадын саламсыз-кәламсыз дәрһал аҹыгла сөзә башлады: - Сән нә вахт евин кирајә пулуну верәҹәксән?! - Нијә гышгырысан!?- Ваһаб лап әсәбләшди. – Сәнә демишәм верәҹәм, демәли верәҹәм! – О, буну дејиб азәрбајҹан дилиндә арвада сөјүш јағдырмаға башлады. - Мән сәнә демишәм ки, бура һеч кәси ҝәтирмәјәсән, сән јенә бура башга адам ҝәтирирсән...! Сәнә ахырынҹы дәфә хбәрдарлыг едирәм, әҝәр ики ҝүнә кирајә пулуну вермәсән мән милис чағыраҹам! - Чағыр! – Ваһаб онун һәдәсинә әһмијјәт вермәди.- Мән дә она дејәҹәм ки, сән бурда самагон дүзәлдиб сатырсан...! -Сән чох алчаг адамсан! – Саһибә Ваһабын бу сөзләринә лап аҹыгланды. – Сән ики ҝүнә еви бошалтмасан мән сәни тутураҹам...! - Дајан ҝөрүм, Ваһаб,- Заман јериндән галхды. - Әсәбләшмәк нәјә лазым... нәнәҹан, - о саһибәјә мүраҹиәт еләди. – Ваһаб сәнә нә гәдәр борҹлудур? - Өзү билир! - Заман, она пул-зад вермә, гәләт еләјир! - Ваһаб әлини ҹибинә салан Замана мане олмаға чалышды. Саһибә ишин белә ҝәтирәҹәјини һеч ҝөзләмирди. О, бу норка папаглы оғланын Ваһабын борҹуну өдәмәк истәдијини ҝөрәндә бир гәдәр јумшалды. - Ал бу гырх манаты! – Заман дөрд дәнә онлуг чыхарыб саһибәјә узатды. - Ә, отуз манат бәсидир...- Ваһаб деди. - Отуз манаты кирә пулу, он манатына исә бизә бир шүшә самагон вер..- Заман саһибәјә деди. - Бах, сән јахшы адамсан, сәнин бу јерлин исә чох ахмаг адамдыр!- Саһибә разы һалда Замана деди. – Мән буну бурдан говаҹам, истәјирсән ҝәл өзүн јаша бурда! - Пулуну алдын, ди рәдд ол бурдан!- Ваһаб онун үстүнә гышгырды. - Бу әҹлаф ҝөр анасы јашында гадына нә дејир?! Тфу, сәнин үзүнә....! - Чых бајыра, ҝиҹ гызы, ҝиҹ! Ҝет самагонуву дүзәлт! Заман саһибәнин голуна ҝириб бајыра чыхарды вә ширин дилини ишә салды: - Сән әсәбләшмә, нәнәҹан, инди базарларда алвер јохдур, Ваһабын да пулу гуртарыб... Бир аздан јенә базарлары ҝәтириб мал илә долдураҹаглар... Ваһаб ишләјиб пул газанаҹаг... Әсәбләшмә! - Әҝәр пулу јохдурса гој инсан кими десин ки, сонра верәҹәкдир!- саһибә деди. – Бу исә мәни сөјүб тәһгир едир... Өзүнү елә апарыр ки, санки ев саһиби одур...! Заман ону бир тәһәр евинә өтүрүб ҝери гајытды. - Сән наһаг она пул вердин, гәләт едир, мән она һеч нә верәси дејилдим...- Ваһаб наразы һалда она деди. - Ејби јох, бош шејдир...- Заман ону да сакитләшдирмәјә чалышды...- Гој сәсини кәссин, ҝедиб шикајәт-зад еләмәсин... Заман отағы ҝөздән кечирди вә јемәјә бир шејин олмадығына әмин олдугдан сонра Ваһаба деди: - Ҝејин әјниви, ҝедәк мағазаја... Мән јаман аҹмышам! Ваһаб бир сөз демәдән палтарыны ҝејиб дивардан асылан ҝүзҝү парчасында сачларыны әли илә дүзәлтди вә онлар бирликдә јахынлыгдакы әрзәг мағазасына јолландылар. Заман бир нечә банка балыг консерви, чөрәк, чај, гәнд... алдыгдан сонра онлар ҝери гајытдылар. Евә гајыдан кими о, саһибәнин јанына ҝетди вә самагону ондан истәди. Саһибә самагону ҝәтирәндә Заман нә фикирләшдисә ҹибиндән 30 манат да чыхарыб она узатды. - Ал, буну да гој ҹибинә,- деди, - мән ҝәлән ајын да пулуну верирәм сәнә, өзүм дә бурда Ваһабла галмаг истәјирәм... Сән о отаға бир дәнә дә чарпајы гој! - Һардан мән сәнә чарпајы алым!? – Саһибә пулу алыб севинә-севинә деди. – Һеч олмазса мәнә бир-ики ҝүн вахт вер, бәлкә гоншулардан сәнә бир шеј тапам...- О, бу сөзләри дејиб нәдәнсә дурухду вә Замана бахды. Заманын бирдән-бирә онун евиндә галмаг истәмәси ону шүбһәләндирди. – Сәнин һеч олмазса паспортун вармы? - Әлбәттә вар, нәнәҹан, сән мәнә инанмырсан? Ха-ха! Елә билирсән гулдурам? – О, әлини ҹибинә салыб паспортуну чыхартды вә саһибәјә узатды. Саһибә ејнәјини тахыб онун паспортуну нәзәрдән кечирди. - Пис дөвран јетишиб, оғул, адамлар чох пис олублар... еһтијатлы олмаг лазымдыр...- Саһибә Заманын адыны, фамилјасыны јазыб паспорту она гајтарды. – Чалышын чох сәс-күј салмајын, мән сакитлији хошлајырам, - деди. - Биз јахшы адамларыг, нәнәҹан! Сән биздән горхма, биз сәнә дә бурда көмәк едәрик! Заман самагон долу шүшәни ҝөтүрүб Ваһабын јанына гајытды. О, артыг консерв банкаларыны ачыб јерлисини ҝөзләјирди. Заман папағыны, палтосуну чыхарыб дивара вурулмуш мисмардан асды вә кечиб столун архасында әјләшди. - Һәә, белә - белә ишләр! – дејиб самагон шүшәсини ачды вә стәканлара сүздү. - Ҝөтүр, гардаш, ҝөтүр буну вураг өз сағлығымыза! Елә биринҹи стәканы ичиб гуртаран кими Заман нә фикирлә онун јанына ҝәлдијини сөјләмәјә башлады. - Ваһаб јахшы бир иш вар, истәјирәм сәни о ишә шәрик едәм... - Нә ишдир? – Ваһаб марагла сорушду. - Беш-он ҝүнә Азәрбајҹандан 14 тон алма ҝәтирәҹәкләр... Истәјирәм мәнә көмәк едәсән мал ҝәтирәнләри атаг! - Нәтәри атмаг истәјирсән? – Ваһабын сифәти ҹиддиләшди вә диггәтлә Замана бахды. - Онлар малы бурда бир манатдан бир јердән верәҹәкләр... Артыг разылашыблар. Бу 14 мин манат пул еләјир... Пулу онлар аландан сонра фикирләшәрик, ону неҹә әлә кечирәк... Мал ҝәтирәнләр, дејәсән, Кәрим галан јерә дүшәҹәкләр, ики нәфәрдиләр... Ҝеҹә галдыглары отаға ҝириб, балта илә горхударыг пулу әлләриндән аларыг... Јарысы сәниндир....- Буну дејиб Заман јенә стәканлара самагон сүздү. - Тапанчамыз олсајды, лап јахшы оларды...- Ваһаб өз стәканыны ҝөтүрүб деди. (Арды вар)

(Давамы) Абаз гәбул отағына дахил оланда гызлар һөрмәтлә ајаға дурдулар. - Салам гызлар, неҹәсиз?- Абаз ҹидди шәкилдә сорушду. - Сағ олун, һәр шеј гајдасындадыр...- Светлана дилләнди. - Светлана, бу гәшәнҝ гыз кимдир? - Мән Јеленанын һаггында сизә данышмышдым, Абаз Михајлович! – Светлана рәфигәсини тәгдим еләди вә бу сөзләри дә әлавә етди, - Јеленанын чох сәлигәли әл габилијјәти вар... - Буну тәҹили јохламаг лазымдыр! – Абаз деди вә бу сөзләр дә һамыны ҝүлдүрдү. О, јенә Светланаја мүраҹиәт етди: - Јахшы, Светлана, сән өзүн һәләлик Јелена илә мәшғул ол, онун сәнәдләрини һазырла, мән Расимҝиллә бир гәдәр сөһбәт едәҹәм, сонра әтрафлы таныш оларыг. Бизә зәһмәт омаса кофе дә сүз ҝәтир... Буну дејиб Абаз кабинетин гапысыны ачды вә Расимҝили архасынҹа сәсләди. О, дублјонкасыны вә папғыны бурдакы диванын үстүнә атыб кечиб столун архасында әјләшди вә “дипломаты” столун үстүнә гојуб ону ачды. - Белә шејләр сизә лазым дејил?- Абаз дипломатдан “Макаров” маркалы бир тапанча чыхарыб Расимә тәрәф узатды. – Мәним бир дәлиганлы достум вар, о, сатыр, 500 маната. Ики дәнәдир, бирини мән өзүмә ҝөтүрәҹәм. - Абаз, мән ики ил ордуда гуллуг еләдим, ҹәми беш-он дәнә ҝүллә атдым, ону да автоматдан, - Расим тапанчаны ҝөтүрүб баха-баха деди. – Стројбатда гуллуг едәнин башы ломдан, лапаткадан чыхар... тапанчаны, сөзүн дүзү, мән биринҹи дәфәдир белә јахындан ҝөрүрәм... – О, тапанчаны Меһмана узатды. - Мәним силаһдан чох хошум ҝәлир, - Абаз Меһман тапанчаја бахыб гуртардыгдан сонра ону ҝөтүрүб јенидән дипломата гојду вә столун үстүндән јығышдырды. – Аллаһ еләсин бу “ојунҹаг” мәнә лазым олмасын, анҹаг ким билир сабаһ адамын башына нә иш ҝәләҹәк... – О, буну дејиб мәтләбә кечди. – Һә, сөјләјин ҝөрәк нә вар, нә јох? - Абаз, - Расим нә мәгсәдлә ҝәлдијини сөјләмәјә башлады, – бир јахын адам вар, Азәрбајҹандан 14 тон алма ҝәтирмәк истәјир. Јарысыны биз ҝөтүрәҹәјик, јарысына да сән шәрик ол... - Нијә олмурам ки? – Абаз деди. – Јахшы алмадырса, мүнасиб гијмәтәдирсә мүтләг ҝөтүрәрәм... - Гијмәти јахшыдыр, 1 маната дејир, кејфијјәтинә исә бахарыг... Ҝеҹә о адам мәнә зәнҝ еләмишди, дејир ки, пис мал дејил... - Гој ҝәтирсин... малы бошалтсын, узағы 3 ҝүнә пулуну верәрәм. Анҹаг малын сәнәди дә гој олсун... Сәнәдсиз ону сатмаг бир гәдәр чәтин олур... - О асан ишдир, сәнәд дүзәләр, - Расим деди. – Узағы он ҝүнә мал ҝәләсидир... - Бир гәдәр уҹуз вермәз?- Абаз сорушду. Бу заман Светлана әлиндә поднос кабинетә дахил олду. О, кофе сүзүлмүш баһалы фарфор финҹанлары столун үстүнә дүзүб ҝери гајытды. Расимҝил дә, Абаз да она өз тәшәккүрләрини билдирдиләр. - Мәнҹә, бир он гәпик дә кечәр, - Расим деди. – Ҝәлсин өзүн данышарсан... - Лап јахшы олду ки, бу алмалар ортаја чыхды, габагдан 8 Март ҝәлир мәним исә амбарларым бомбошдур... - Һә, инди јахшы мал јохдур, - Расим онунла разылашды. – Ушаглар дүнән кәндләрә ҝетмишдиләр, демәк олар ки, әлибош гајыдыблар... -Сизә бир иш тәклиф етмәк истәјирәм, - Абаз кофедән бир гәдәр ичиб ишҝүзарлыгла деди.- Анҹаг, әввәлҹә сизә бу ҝеҹә ҝөрдүјүм јухуму данышмаг истәјирәм... Мән бу ҝеҹә рәһмәтлик анамы јухуда ҝөрмүшәм.... - Аллаһ анана рәһмәт еләсин! – Расимҝил бир ағыздан онун анасына рәһмәт охудулар вә марагла онун нә дејәҹәјини ҝөзләдиләр. - Сағ олун, Аллаһ сизин дә өләнринизи ҹәннәтлик еләсин... – Абаз онлара тәшәккүр едиб јухсуну данышмаға башлады. – Ҝөрдүм ки, Сухумидәјәм, - мәним анам оралыдыр ахы, гәбри дә ордадыр...- Евләрин арасында ҝәзирдим, бир дә ҝөрдүм ки, бир гадын чох әтирли чөрәк биширир, јахын ҝәләндә бахырам ки, бу чөрәк биширән мәним анамдыр... Мән анмын јанында отуруб чөрәкдән бирини ҝөтүрәндә о, деди ки, бәс сәнин тәзә достларын һаны? Бу чөрәкдән апар онлара да вер... Инанырсынызмы, мән јухудан елә бир руһ јүксәклији илә ојандым ки, санки бир аслан идим, инсан дејилдим! Ону да дејим сизә, анам мәним јухума ҝирәндә мәним бүтүн проблемләрим өз-өзүнә һәлл олурлар..., әлимә дә о гәдәр пул ҝәлир ки, сајыб гуртара билмирәм... - Чох јахшы јуху ҝөрмүсән сән, Абаз! – Расим дилләнди. – Ана, чөрәк... бунлар мүгәддәс варлыглардыр... - ...Инди фикирләширәм ки, ҝөрәсән мәним тәзә достларым кимләрди?- Абаз бир гәдәр сусуб јенә сөзүнә давам еләди. – Дејәсән ахы мәним тәзә достларым сизсиниз?! - Бәлкә дә бизик, Абаз, - Расим разылыгла деди. – Киши адамын јолунда биз һәр шејә һазырыг! Сән бизи өзүвә дост һесаб едирсәнсә, биз дә сәни өзүмүзә гардаш һесаб едәрик... – Расим буну дејиб сорушду: - Сәнин Сухумидә гоһумларын галыбмы? - Һә, бөјүк баҹым ордадыр... - Она хәбәр ҝөндәр, гој ҝедиб ананын гәбрини зијарәт еләсин... - Буну сән јахшы мәним јадыма салдын, мән елә ҝүнү бу ҝүн она зәнҝ едәҹәм! – Абаз буну дејиб кәдәрләнди. – Каш биләјдиниз мәним анам неҹә јахшы гадын иди? Нә исә... Инди бејнимә белә бир фикир ҝәлди, Расим, өзү дә бах инди сизинлә сөһбәт едәндә ҝәлди, анам јәгин буну мәнә јоллады! Дејирәм бәлкә сәни Азәрбајҹана ҝөндәрим, ҝедиб орда адамларла данышасан, гој мәнә ајда он-он беш машын мал ҝәтирсинләр, мән дә һәр машындан сәнин пулуну ајырым верим! Гардаш, бурда отуруб нә едирсиз, мал јох, алвер јох... Амбарларымыз бомбош... Әлләринә нә кечир гој ҝәтирсинләр, анҹаг, гој әввәлҹә зәнҝ едиб гијмәтини разылашдырсынлар... Белә олармы? - Нә дејирәм, Абаз, адама бөјүк гардашы сөз дејәндә, баш үстә, дејәр! – Расим һөрмәтлә деди.- Мән һазыр! Даһа доғрусу, биз һазыр! Меһман да бизим гардашымыздыр, о да гој бизә гошулсун, ҝедәк ҝөрәк Азәрбајҹанда нә вар, нә јох... - Чох шеј вар Азәрбајҹанда! – Абаз деди. – Одур, Нижнидәки базаја һәр ај Азәрбајҹандан једди-сәккиз машын мал ҝәтирирләр! Сиз дә ҝедин данышын, гој бура да ҝәтирсинләр... Пул нә гәдәр лазымдыр гардашыныз бурахар... - Олду, Абаз! Бу иши дүзүб гошмаг бизим бојнумуза! – Расим инамла деди. – Гој онда бу адамы гаршылајаг јола салаг, алма ҝәтирәни дејирәм, сонра да өзүмүз учаг Азәрбајҹана... бу ҝүн о, мәнә зәнҝ едәсидир, мән ону тәләсдирәрәм, сонра да сән дејән ишин үстүнә дүшәрик... Расимин сөзүнү телефон зәнҝи кәсди. Абаз телефонун дәстәјини ҝөтүрүб гулағына апарды, лакин сәсини чыхармады. О, бир гәдәр зәнҝ едән адама гулаг асдыгдан сонра ҹаваб верди: - Бәли, мәнәм, Абазды... Сағ ол јахшыјам... өзүм јахшыјам, амма ишләр ҝетмир, Колја, һеч ҝетмир, амбарлар бошдур... Бәс нијә елә аз, ҹаван оғлан? ...Сизин мүдир чох хәсис адамдыр... Јахшы, јахшы, мән буну јадымдан чыхармарам... Онун да мәнә бир ҝүн иши дүшәр... Һә, саат сәккиздә биз артыг һамымыз јеримиздәјик... Бәли, бизим коллектив чох низам-интизамлы коллективдир, өзүмүз дә сосиализм јарышынын галибләријик... Бириси ҝүн сәһәр пулуну аларсан... Сән мәни белә тәләсдирмә... Јахшы, онда саат үчдә ҝәлиб кассирдән пулуну аларсан... Һәләлик... Абаз дәстәји јеринә гојуб тәәссүфлә деди: - Сабаһ бир тон болгар үзүмү ҝәтирәҹәкләр, ҹәми бир тон... вәссалам! Буну һеч олмазса беш тон еләмирләр... – О, буну дејиб Расимҝилә мүраҹиәт еләди. - Ушаглара дејин, гој сабаһ саат доггузда ҝәлиб килосуну ики манатдан апарсынлар... гој нәгд пулнан ҝәлсинләр. Ҝәрәк елә сабаһ да пулуну өдәјәм... - Дејәрик... – Расим деди. - Демәли мәним тәклифими бәјәнирсиниз, еләми? – Абаз бајагкы сөһбәтә гајытды. - Ҹанла-башла, неҹә десән елә дә едәрик! – Расим бир дә онун тәклифинә разы олдуғуну билдирди. Онлар бир гәдәр бу һагда сөһбәт етдикдән сонра Абаз јенә өз ишиләриндән данышды. - Расим, мәним 30 тон кәләмим батыр, јаман тез хараб олду кәләм бу ил...- Абаз шикајәтлә деди. - Әҝәр бир аја ону рәдд едә билмәсәм ҝәрәк акт јазыб донуз фермасына ҝөндәрәм... Ушаглара денән ону да ҝәлиб апарсынлар... нә сатарлар, сатарлар... - Базарда кәләм вар, Абаз, өзү дә чох ағыр сатылыр,- Меһман деди.- Анҹаг, рајонларда һеч нә јохдур... Дүнән мән Набережнијә ҝетмишдим, базарда һеч нә јох иди... Истәјирсән бир машын долдур вер апарым ора... Бәлкә сатыла... - Һәрби һиссәләрә тәклиф еләмәк олмаз ону? – Расим сорушду. Абаз бу сөзләри ешидәндә елә бил јухудан ајылды. - Сәнин башына нә јахшы фикирләр ҝәлир , Расим!- Абаз севинҹлә дилләнди. – Нијә олмур, әмәлли башлы кәләмдир, бир гәдәр јарпаглары саралыб, вәссалам! Мәним һәрби комиссарлыгда јахшы достум вар, о, јүксәк вәзифәдә ишләјир, мән онунла сөһбәт едәрәм... Сән дә сабаһ ҝәл, Меһман, “Газонларын” бирини долдур апар рајонлара, ҝөр сата биләрсәнми? Ордакы мејвә-тәрәвәз дүканларына да тәклиф елә! - Абазын кефи лап көкәлди. – Мән һавајы јерә анамы јухуда ҝөрмәмишәм ки! О, мәним ишләримин һамысыны гајдасына салаҹаг!- Абаз буну дејиб Расимҝилдән сорушду: - Бу ҝүн ахшам нә ишлә мәшғулсунуз? Истәјирәм гызлары ҝөтүрүб ресторана апарам, мәнә көмәк едәрсиз? - Мәним бу ахшам ишим вар, - Меһман ҝүлүмсәјиб гонаглыгдан бојун гачырды.- Азәрбајҹандан гоһумум ҝәлиб, јахшы дејил ону тәк гојмаг... - Гоһумуну да ҝөтүр ҝәл, ону да бир лабарантла таныш едәрик... – Абаз зарафатла деди. - Јашлы адамдыр, Абаз, о, мүалиҹәјә ҝәлиб... - Сән нә дејирсән, Расим? - Гадынларын гајғысына галмаг саваб ишдир... – Расим зарфатла дилләнди. - Онда ахшам ҝәл “Космоса”, ҝәл борҹуну вер, - Абаз да зарафатла деди. – Саат сәккиздә мән орда олаҹам.... (Арды вар)

Хаһиш едирәм мәни үзүрлү һесаб едәсиз. Мән бура фајл јерләшдирмәк истәдим. нәдәнсә алынмады.