Hanbali

NAMAZIN A?ILI? DUALARI Pey??mb?r – s?llallahu aleyhi v? alihi v?s?ll?m – namazda qira?ti ?oxsayl? v? m?xt?lif dualar oxumaqla ba?layard?. Budualarda o, Allaha ??k?r v? t?rif dey?rdi, h?md ed?rdi. Buna g?r? d? « namaz?n?d?zg?n q?lmayan»a ?mr ed?r?k demi?dir: « H?r hans? bir ??xsin namaz? yaln?zt?kbir, B?y?k v? Qadir Allaha h?md (?l-Fatih?) v? bacard??? Quran ay?sinioxumaqla bitir» (?bu Davud, ?l-Hakim v? ?z-Z?h?bi. S?hih h?disdir). M?xt?lif dualar oxuyard?. Dey?rdi: 1 – «Allahumm? b?,id beyni va beyn?xatay?y? k?m? b?,adt? beyn?-l-m??riqi va-l-m??ribi, Allahumm? n?qqini minxatay?y? k?m? yun?qqa-s-saubu-l-aby?du min?-d-d?n?si, Allahumm?-?silni minxatay?y? bi-s-s?lci va-l-m?,i va-l-b?radi” (Allah?m! G?ndo?anla g?nbatan?uzaqla?d?rd???n kimi m?ni d? g?nahlar?mdan (x?talar?mdan) uzaqla?d?r. Allah?m!M?ni g?nahlar?mdan t?mizl?, nec? ki, a? paltar kird?n t?mizl?nir. Allah?m! M?niqarla, su il?, dolu il? g?nahlar?mdan yu) (?l-Buxar?, M?slim v? ?bn ?bu ?eyb?).Bunu f?rzd? dey?rdi. 2 -- «Vacc?htu vachiy? lill?zi f?tara–s-s?m?vati va-l-ard? h?nif?n va m? ?n? min?-l-mu?rikin, inn? sal?ti, vanusuki, va m?hy?y?, va m?m?ti lill?hi rabbi-l-al?min, l? ??rik? l?hu vabiz?lik? umirtu va ?n? min?-l-muslimin. Allahumm? ?nt?-l-m?liku l? il?h? ill??nt, ?nt? rabbi va ?n? abduk?, zal?mtu n?fsi va,taraftu biz?nbi, f??fir lizunubi c?mian, inn?hu l? ya?firu-z-zunub? ill? ?nt, vahdini li ?hs?ni-l-?xl?qi,l? y?hdi li?hs?nih? ill? ?nt, vasr?f anni seyyi?h?, l? yasr?fu anni seyyi?h?ill? ?nt. L?bbeyk? va s?,deyk, va-l-xeyru kulluhu biy?deyk?, va-?-??rru leys?ileyk, ?n? bik? va ileyk?, t?b?rakt? va tealeyt, asta?firuk? va ?tubu ileyk” (?z?m? s?malar?n v? yerin Yaradan?na ?evirdim. H?nif?m v? Ona ??rik qo?anlardandeyil?m. Namaz?m, ibad?tim, h?yat?m, ?l?m?m al?ml?rin R?bbi olan Allah ???nd?r.Onun ??riki yoxdur. Bunlar m?n? ?mr olundu v? m?n m?s?lmanlardanam. Allah?m!Malik, H?kmdar S?ns?n, S?nd?n ba?qa ibad?t? v? ita?t? layiq haqq m?bud yoxdur.S?n R?bbims?n, m?n S?nin qulunam. N?fsim? z?lm etdim. G?nah?m? etiraf edir?m.B?t?n g?nahlar?m? ba???la. ??bh?siz ki, g?nahlar? ba???layan ancaq S?ns?n. M?ni?xlaq?n ?n g?z?li il? hiday?tl?ndir, ondan yax??s?yla S?nd?n ba?qa he? k?shiday?tl?ndirm?z. Pis ?xlaqdan m?ni uzaqla?d?r, ??nki yaln?z S?nuzaqla?d?ransan. Budur, S?nin qar??ndayam. Xeyir yaln?z S?nin ?lind?dir v? ??rS?nd?n deyil. M?ni S?n yaratd?n v? S?nin h?zuruna qay?daca?am. M?bar?k v?Ucasan. S?nd?n g?nahlar?m?n ba???lanmas?n? dil?yir v? S?n? t?vb? edir?m)(M?slim, ?bu Uvan?, ?bu Davud, ?n-N?sai, ?bn Hibban, ?hm?d, ??-?afii v??t-T?b?rani). Bunu f?rz v? nafil?d? dey?rdi. 3 -- A?a??dak? ifad?l?r istisna olunmaqlaeyni duan? oxuyard?: «?nt? Rabbi va ?n? abduk?” (S?n m?num R?bbims?n, m?n S?ninqulunam». Buzaman «Allahumm? ?nt? ?l-M?liku, l? il?h? ill? ?nt?, subhan?k? v? bih?mdik”(Allah?m! S?n H?kmdarsan (M?lik). S?nd?n ba?qa ilah (tanr?) yoxdur. S?n pak v?n?qsans?zsan, h?md S?n?dir) ifad?sini ?lav? ed?rdi (?n-N?sai. S?hih h?disdir). 4 -- «va ?n? ?vv?lul – muslimin” (M?n ilkm?s?lman kimi) ifad?sin? q?d?r eyni duan? oxuyard? v? bunlar? ?lav? ed?rdi: «Allahumm? ihdini li ?hs?nil ?xlaqi va?hs?nil-?,am?li, l? y?hdi li ?hs?nih? ill? ?nt?, va qini seyyi?l-?xlaqival-?,am?li, l? yiqa seyyi?h? ill? ?nt?” (Ey Allah?m! M?ni ?n yax?? ?xlaq v? ?nyax?? ?m?ll? hiday?tl?ndir. Onun ?n yax??s? il?. S?nd?n ba?qa he? k?shiday?tl?ndirm?z. M?ni pis ?xlaq v? ?m?ld?n qoru. Pislikl?rd?n qoruyan yaln?zS?ns?n) (?n-N?sai v? ?d-D?raqutni. S?hih h?disdir). 5 – «Subhan?k?-l-lahumm? va bih?mdik, vat?b?rak? ismuk, va t?al? c?dduk, va l? il?h? ?eyruk” ( N?qsans?z v? H?md sahibiolan Allah?m! Ad?n m?bar?k, v? ?z?m?tin ucad?r, S?nd?n ba?qa ibad?t? v? ita?t?layiq haqq m?bud yoxdur) (?bu Davud, ?l-Hakim v? ?z-Z?h?bi. S?hih h?disdir). Pey??mb?r –s?llallahu aleyhi v? laihi v?s?ll?m- demi?dir: «B?nd?nin Allaha ?n ?ox xo? g?l?n s?zl?ri bunlard?r:«Subhan?k?-l-lahumm?…” (?bn M?nd?, ?n-N?sai v? ?bn K?sir. S?hih h?disdir). 6 -- Eyni duan? gec? namaz?nda daoxuyard?. ?lav? olaraq bunlar? dey?rdi: «L? il?h? ill?llah” (?? d?f?), «Allahu?kb?r k?biran” (?? d?f?) (?bu Davud v? ?t-T?havi. Etibarl? h?disdir). 7 -- «Allahu ?kb?ru k?biran, va-l-h?mdulill?hi k?siran, va subhan?-l-lahi bukrat?n v? as?l?n” (Allah h?r ?eyd?n?st?nd?r, b?y?kd?r; Allah?n h?mdi h?dsizdir, ?oxdur; s?h?rl?r v? ax?amlarAllah? t?sbih edirik). ?shab?l?rd?n biri bu s?zl?ri dey?rk?nbunu e?id?n Pey??mb?r – s?llallahu aleyhi v? alihi v? s?ll?m- t??cc?bl? demi?dir:«N? g?z?l dedin. Bununla s?ma qap?lar? a??l?r» ( M?slim,?bu Uvan?, ?t-Tirmiziv? ?bu N?im. S?hih h?disdir). 8 -- Ba?qa birisinin namazda: « ?lh?mdulill?hi h?md?n k?siran, tayyib?n, m?bar?k?n fihi” (Allaha h?md h?dsiz ?oxdur,onda yax??l?q v? xeyir-dua vard?r) – dediyini e?itdikd? deyir: « M?n on ikim?l?k g?rd?m. Bu s?zl?ri s?maya qald?rmaq ???n onlar yar??a girmi?dil?r»(M?slim v? ?bu Uvan?). 9 -- «Allahumm? l?k?-l-h?mdu ?nt?nuru-s-s?m?vati va-l-ard va m?n fihinn?, va l?k?-l-h?mdu ?nt?qayyimu-s-s?m?vati va-l-ard va m? fihinn?, (va l?k?-l-h?mdu ?nt?rabbu-s-s?m?vati va-l-ard? va m?n fihinn?) (va l?k?-l-h?mdu l?k?mulku-s-s?m?vati va-l-ard va m?n fihinn?) (va l?k?-l-h?mdu ?nt?m?liku-s-s?m?vati va-l-ard?) (va l?k?-l-h?mdu) (?nt?-l-haqq, va va,duk?-l-haqq,va qauluk?-l-haqq, liqauk?-l-haqq, va-l-c?nn?tu haqq, va-n-n?ru haqq,va-n-n?biyyun? haqq, va Muhamm?d (s.a.v.) haqq, va-s-s?,atu haqq) (Allahumm?l?k? ?sl?mtu, va aleyk? t?vakk?ltu, va bik?-?m?ntu, va ileyk? ?n?btu, va bik?xasamtu, va ileyk? hak?mtu, f??fir li m? qadd?mtu, va m? ?xx?rtu, va m? ?sartu,va m? ?,l?ntu) (?nt?-l-muqaddimu, va ?nt?-l-mu?xxiru l? il?h? ill? ?nt) (?nt?il?h? l? il?h? ill? ?nt)” (Allah?m! H?md S?n? m?xsusdur. S?n s?malar?n, yerinv? onlar?n aras?nda olanlar?n Nurusan. H?md S?n? m?xsusdur. S?n s?malar?n,yerin v? onlar?n aras?nda olanlar?n N?zar?t?isis?n. (H?md S?n? m?xsusdur. S?ns?malar?n, yerin v? onlar?n aras?nda olan h?r ?eyin R?bbis?n) (H?md S?n?m?xsusdur. S?n s?malar?n, yerin v? onlar?n aras?nda olan h?r h?r ?eyin ixtiyarSahibis?n) (H?md S?n? m?xsusdur. S?n s?malar?n, yerin v? onlar?n aras?nda olanh?r ?eyin H?kmdar?san) (H?md S?n? m?xsusdur) (S?n haqsan, v?din d? haqd?r.B?t?n dedikl?rin haqd?r, V? S?n? d?n?? haqd?r, C?nn?t d?, C?h?nn?m d? haqd?r,pey??mb?rl?rin d? haqd?r, M?h?mm?d (s.a.v.) haqd?r v? Qiyam?t d? haqd?r)(Allah?m! S?n? ?z?m? t?slim etdim, S?n? arxaland?m, S?n? iman g?tirdim, g?nahi?l?tdiyim ???n S?nin qar??nda pe?manam, insanlarla S?nin ad?n? tutub m?bahis?edir?m, S?nin h?km?n? g?v?nir?m. ?vv?lki v? sonrak?, gizli v? a?kar g?nahlar?m?ba???la) ( Hadis?l?ri ?vv?l? v? ax?ra ??km?k haqq? S?nindir, S?nd?n ba?qaibad?t? v? ita?t? layiq haqq m?bud yoxdur) ( S?n m?nim haqq M?budumsan. S?nd?nba?qa ibad?t? v? ita?t? layiq haqq m?bud yoxdur) (?l-Buxar?, ?bu Uvan?, ?buDavud, ?bn N?sr v? ?d-Darimi). 10 – Gec? namaz?nda Pey??mb?r –s?llallahu aleyhi v? alihi v? s?ll?m- a?a??dak? dualar? oxuyard?: «Allahumm? rabb? cibrail?, va mik?il?, vaisrafil? fat?ra-s-s?m?vati va-l-ard? alim?-l-?eybi va-?-??had?ti, ?nt? t?hkumubeyn? ib?dik? fim? k?nu fihi y?xt?lifun. ?hdini lim?-xtulif? fihi min?-l-haqqibi iznik? inn?k? t?hdi m?n t???,u il? s?rat?n must?qim” (C?bray?l?n, Mikay?l?n,?srafilin R?bbi! S?malar?n v? Yerin yaradan?, qeybi v? a?kar? bil?n Allah?m!Qullar?n?n aras?ndak? ixtilafda ?dal?tli h?km ver?n S?ns?n. ?xtilafa d??s?m,m?ni haqqa y?n?lt. H?qiq?t?n S?n ist?diyini do?ru yola y?n?ldirs?n). (M?slim v??bu Uvan?). 11 – On d?f? «Allahu ?kb?r”, on d?f? «?lh?mdulill?h”,on d?f? «Subhan?llah”, on d?f? «L? il?h? ill?llah” dey?rdi, on d?f? isti?far (ba???lanma??n?) dil?y?rdi «Allahumm?-?firli” v? dey?rdi: «Allahumm?-?firli,vahdini, varzuqni, vaafini” (Allah?m! M?ni ba???la, m?ni do?ru yola y?n?lt,m?n? ruzi ver, m?n? afiy?t (sa?laml?q) b?x? et). H?m?inin on d?f? dey?rdi: «Allahumm? inni?uzu bik? min?d-d?yqi yaum?l-hisab” (Allah?m! Hesab g?n?n?n ??tinliyind?n S?n?s???n?ram!) (?hm?d, ?bn ?bu ?eyb?, ?bu Davud v? ?t-T?b?rani. S?hih v? ya yax??h?disdir). 12 – O dey?rdi: ( 3 d?f?) «Allahu ?kb?r”sonra: «Zil – m?l?kuti, val-kibriy?i, val-azam?ti” (S?lt?n?t, q?dr?t, ?lviyy?tv? ?z?m?t sahibi Allah b?y?kd?r) (?t-T?yal?si v? ?bu Davud. S?hih h?disdir).

m?n he? n?d?n qa?m?ram.H?m nec? olur ki qumu bitir?nl?r alim olur M?din?d? t?hsil alan is? "haran?sa oxuyub g?l?n"?))X?lif?l?r? dil uzatma!S?n kims?n ki,Allah?n pey??mb?rinin(s.?.s.) c?nn?tl? m?jd?l?diyi v? ?n yax?n?nda olan 4 s?hab?ni b?htanlar at?r v? h?rm?tsizlik ed?s?n.Onlar?n f?zil?tini bil sonra dan??!Pey??mb?rimizin (s.?.s.) ?traf?nda h?rm?tsiz adam olmay?b.Bunu unutma.Amma s?nin s?zl?rin t??cc?bl? deyil..Quran d?yi?dirilib n? bilim onda m?caz var dey?n ?qid? sahibi ancaq bunu dey? bil?rdi.H? cavaba g?linc? m?n ?z ismar?c?mda m?nb?ni g?st?rdim s?n hans? na??llar? oxumusan bilmir?m.Get a? kitablar? bir d? oxu b?lk? Allah hiday?t verdi.

Imam ?bu Davudun“S?n?n” ?s?rind? r?vay?t etdiyi h?disl?rin d?r?c?si: ?bu Davudun “S?n?n”?s?rind? olan h?disl?rin d?r?c?sin? g?linc?, o bu haqda demi?dir: “Bu kitab?mdas?hih, s?hih? b?nz?y?n v? buna yax?n olan h?disl?ri n?ql etmi??m. Z?ifliyi(?r?bc? vahn – red.) ?idd?tli olan r?vay?tl?ri is? b?yan etmi??m. ?g?r h?dis haqq?ndahe? bir ?ey qeyd etm?mi??ms? dem?li o, yararl?d?r (?r?bc? saleh – red.).H?m?inin h?disl?rin b?zil?ri dig?rl?rind?n daha s?hihdir.” ?bu Davudun “?g?rh?dis haqq?nda he? bir ?ey qeyd etm?mi??ms? dem?li o, yararl?d?r” s?zl?ri haqdaaliml?r m?xt?lif fikirl?r s?yl?mi?dir. Bel?ki, bu s?z onun susdu?u h?disl?rinisnadlar?n?n s?hih yoxsa h?s?n (y?ni, s?hihd?n bir pill? a?a?? ?m?l ???nyararl? r?vay?t – red.) olmas?na d?lal?t edir? Ibn Salah, N?v?vi v? ba?qalar?s?hihl? h?s?n h?disin f?rqini bil?n aliml?rd?n he? k?s bu r?vay?tl?rin s?hiholmas?n? dem?yirs?, bel? h?disl?rin h?s?n h?km?nd? olmas? r?yinid?st?kl?yirl?r. Aliml?r “S?n?n”?s?rini diqq?tl? g?zd?n ke?irmi? v? ?bu Davudun haqq?nda susdu?u h?disl?rind?r?c?l?rinin m?xt?lif oldu?unu g?rm??l?r. Bel? h?disl?rd?n b?zil?ri s?hihdirv? onlar Buxari v? M?slimin “S?hih” adl? ?s?rind? d? m?vcuddur. Bir ba?qalar?is?, s?hih olsa da Buxari v? M?slimin “S?hih” ?s?rind? m?vcud deyill?r.B?zil?ri d? h?s?ndir. Dig?rl?ri is? ?ox ?idd?tli olmayan d?r?c?d? z?ifdir.Lakin ?m?l edilm?si ???n yararl?d?r. Bununla ayd?n olur ki,?bu Davudun hans?sa h?dis? yararl?d?r (?r?bc? saleh – red.) s?z?n? dem?kd?m?qs?di, s?hih, h?s?n v? yararl? v? ya dig?r isnadla g?cl?ndirilmi? az z?ifliyiolan h?disl?ri ?hat? ed?n ?mumi m?nad?r. ?bu Davud, ?hm?d, N?sai v? sair? bukimi ?oxsayl? aliml?r? g?r? az d?r?c?d? z?ifliyi olan h?disl?r ?m?l edilm?si???n yararl?d?r v? insanlar?n r?yl?rind?n ?st?nd?r. ?g?r biz, ?bu Davudun “S?n?n” ?s?rin? n?z?r salsaq g?r?rik ki, o b?zih?disl?r haqda dan??araq onlar?n z?ifliyini b?yan edir. Onun bu ?m?li t?nqid v?t?rif adl? (?r?bc? c?rh v? t?dil – red

S?CD? YER?N? BAXMAQ V??TA?T Pey??mb?r – s?llallahu aleyhi v? alihi v?s?ll?m- « namaz q?landa ba??n? a?a?? salard? v? n?z?rl?rini yer? dik?rdi v?K?b?y? gir?nd?n ??xana kimi n?z?rl?rini s?cd? yerind?n ay?rmazd?» (?l-Beyh?qi,?l-Hakim v? ?bn As?kir. S?hih h?disdir). Pey??mb?r – s?llallahu aleyhi v? alihi v?s?ll?m- demi?dir: « Evd? namaz q?lan?n fikrini yay?nd?ar bil?c?k he? n?olmamal?d?r» (?bu Davud v? ?hm?d. S?hih h?disdir). «O namaz vaxt? n?z?rl?rini g?y? dikm?yiqada?an edirdi» (?l-Buxar? b? ?bu Davud). Bu qada?an? t?kidl? dey?rdi: « Namazdas?maya baxan q?vml?r h?lak ola bil?rl?r ya da kor olarlar. Adamlar namaz vaxt?n?z?rl?rini g?y? ?evirm?m?li, g?zl?rini yummal?d?rlar» ( ?l-Buxar?, M?slim v??s-S?rrac). Ba?qa bir h?disd? deyilir: « Namazq?landa k?nara baxmay?n. Allah t?ala namaz vaxt? ?trafa baxmayana q?d?r ibad?ted?nin d?z ?z?n? bax?r» ( ?t-Tirmizi v? ?l-Hakim. S?hih h?disdir). Bu bar?d?ba?qa h?disd? deylir: « Bununla da ?eytan b?nd?nin namaz?ndan ( savab?ndan)o?urlay?r» (?l-Buxar? v? ?bu Davud). Pey??mb?r – s?llallahu aleyhi v? alihi v?s?ll?m- demi?dir: « Allah namaz vaxt? b?nd?sinin qar??s?nda durar. ?g?r namazq?lan ?z?n? ?evirib yay?nsa Allah da onu t?rk ed?r» (?bu Davud, ?bn Xuzeym? v?i.a. S?hih h?disdir). O, ?? ?eyi qada?an etmi?dir: (Namazda)xoruz kimi d?nl?m?yi, it kimi ??mb?lm?yi v? t?lk? kimi ?trafa boylanma??»(?hm?d v? ?bu Y?la. S?hih h?disdir). Pey??mb?r – s?llallahu aleyhi v? alihi v?s?ll?m – demi?dir: « Namaz q?landa sanki son namaz? q?l?r kimi namaz q?l, el?bil ki, s?n Onu g?r?rs?n, ya da O s?ni g?r?r» (?t-T?b?rani, ?r-Ruyani, ?z-Ziya,?bn M?c?, ?hm?d, ?bn As?akir v? ?l-Heyt?mi. S?hih h?disdir). O, h?m?inin demi?dir: « H?r k?s vacibnamaza haz?rla??r. Onun d?st?maz almas?, m?ti olmas?, r?kusu ehsan say?l?r,b?y?k g?nahlar?ndan ba?qa k?ffar?sidir ( ba???lanmas?d?r). Bu c?r b?t?n ?mr?boyu davam ed?r ( g?nahlar? yuyular)» (M?slim). «Pey??mb?r – s?llallahu aleyhi v? alihiv? s?ll?m- ?ynind? nax??l? yun paltar namaz q?ld?. Namaz? bitirdikd? paltar?nnax??lar?na baxd? v? ged?nd? dedi: « Bu nax??l? paltar? .r?b ?bu C?hm? verin.Ondan ?z?rind? he? bir nax??? olmayan cod Kisa (paltar) al?b g?tirin. Bu paltarm?ni namazdan yay?nd?rd?. ( Ba?qa bir r?vay?td? deyilir: « onun nax??lar? m?n?namazda mane olurdu»)» (?l-Buxar?, M?slim v? Malik). «Ai??nin ota??nda ?st?nd? ??kill?r olanp?rd?l?r as?lm??d?. Pey??mb?r –s?llallahu aleyhi v? alihi v? s?ll?m- namazaba?lamam??dan ?vv?l demi?di: « Bu p?rd?l?ri ??xar?n. Onlar?n ??kill?ri m?nimnamaz?ma mane ola bil?r» (?l-Buxar? v? M?slim). O h?m?inin dey?rdi: « Ortada yem?k olandanamaz q?lmaq olmaz. Ayaq yoluna getm?k ist?y?r?k ( ehtiyac?n? ?d?m?y?r?k) d?namaz q?lmaq da olmaz» (?l-Buxar?, M?slim, ?bn ?bu-?eyb?).

black knight v? xxxxx13 adl? yuzerl?r z?hm?t olmazsa gedin elminizi art?r?n v? ?g?r kitab oxumaqda ??tinlik ??kirsizs? yax?? g?z h?kimi m?sl?h?t g?r? bil?r?m.

N?YY?T Pey??mb?r – s?llallahu aleyhi v? alihi v?s?ll?m- demi?dir: «?m?ll?r niyy?tl?r? g?r?dir. H?r k?s? ?z niyy?tin? g?r?(m?kafat v? ya savab) veril?c?k» (?l-Buxari, M?slim v? b.). T?KB?R Niyy?td?n sonra Pey??mb?r –s?llallahualeyhi v? alihi v? s?ll?m- namaz? «Allahu ?kb?r» (Allah b?y?kd?r) ifad?si il?a?ard?. Bunu yuxar?da qeyd etdiyimiz kimi, «namaz?n? d?zg?n q?lmayana ?mred?r?k demi?dir: «?vv?lc? d?st?maz al?b, b?t?n d?st?maz yerl?rini pak etm?y?ninv? bundan sonra is? «Allahu ?kb?r» dem?y?nin namaz? tamamlanm?r» (?t-T?b?rani.S?hih h?disdir). O h?m?inin demi?dir: «Namaz?n a?ar?d?st?mazd?r. «Allahu ?kb?r» (t?kbir) namaza daxil olmas?, namazdan ba?qa b?t?n?m?ll?rd?n uzaql???, «salam» is? onun salam verib namazdan ??xmas? («t?slim»)dem?kdir» (?bu Davud, ?t-Tirmizi, ?z-Z?h?bi. S?hih h?disdir). Pey??mb?r –s?llallahu aleyhi v? alihi v?s?ll?m- buyurur: «?g?r imam «Allahu ?kb?r» des?, siz d? deyin: «Allahu ?kb?r»(?hm?d v? ?l-Beyh?qi. S?hih h?disdir). «Pey??mb?r –s?llallahu aleyhi v? alihi v?s?ll?m- t?kbir vaxt? s?sini qald?rard? ki, arxadak?lar onu e?itsinl?r» (?hm?d,?l-Hakim v? ?z-Z?h?bi. S?hih h?disdir). «O x?st?l?ndikd? ?bu B?kr s?siniqald?rard? ki, Pey??mb?rin –s?llallahu aleyhi v? alihi v? s?ll?m- t?kbirinie?itsinl?r» (M?slim v? ?n-N?sai). ?LL?R?N YUXARIQALDIRILMASI Pey??mb?r –s?llallahu aleyhi v? alihi v?s?ll?m- «b?z?n t?kbir ?snas?nda, b?z?n ondan sonra, b?z?n is? ?vv?l ?ll?riniyuxar? qald?rard?» (?l-Buxar?, ?n-N?sai v? ?bu Davud). «O, ?ll?rini barmaqlar?n? yuxar? y?n?lmi?v?ziyy?td? qald?rard?. Onlar? aralamazd? v? b?km?zdi» (?bu Davud, ?bn Xuzeym?,?l-Hakim, ?z-Z?h?bi. S?hih h?disdir). «O, ?ll?rini ?iyinl?rinin qar??s?na q?d?rqald?rard?. H?rd?n qulaqlar? qar??s?na q?d?r qald?rard?» (?l-Buxar?, ?buDavud). SA? ?L?N SOL ?L ?ST?QOYULMASININ ?MR ED?LM?S? Pey??mb?r –s?llallahu aleyhi v? alihi v?s?ll?m- namazda sa? ?lini sol ?li ?st?n? qoyard?. Pey??mb?r – s?llallahu aleyhiv? alihi v? s?ll?m- dey?rdi: « Biz pey??mb?rl?r? iftar?m?z? tezl??dirm?yi,s?hurumuzu (v? ya s?hurumuzu) gecikdirm?yi, namaz vaxt? sa? ?li sol ?lin ?st?n?qoyma?? ?mr olunmu?dur» (M?slim, ?bu Davud, ?bn Hibban v? ?z-Ziya. S?hihh?disdir). «O, yoldan ke??nd? bir ki?inin sol ?linisa? ?linin ?st?n? qoyub namaz q?ld???n? g?r?r. Onun ?ll?rini aralay?b sa? ?linisol ?linin ?st?n? qoyur» (?hm?d v? ?bu Davud. S?hih h?disdir). ?LL?R?N S?N?Y?QOYULMASI Pey??mb?r – s?llallahu aleyhi v? alihi v?s?ll?m- «sa? ?lini sol ?linin bil?yinin v? said s?m?y?n?n ?st?n? qoyard?» (?buDavud, ?n-N?sai v? ?bn Xuzeym?. S?hih h?disdir). «O bel? etm?yi ?shab?l?r? d? ?mr etmi?di»(Malik, ?l-Buxari v? ?bu Uvan?). «B?z?n o, sa? ?li sol ?lin (bil?yin)- d?nyap??ard?» (?n-N?sai v? ?d-D?raqutni. S?hih h?disdir). «O, ?ll?rini sin?sin? qoyard?» (?bu Davudv? ?bn Xuzeym?. S?hih h?disdir). «?ll?rini ?arpazlama?? yasaq ed?rdi» (?buDavud v? ?n-N?sai).

Imam ?bu Davudun“S?n?n” ?s?rind? r?vay?t etdiyi h?disl?rin say?: ?bu Davud bu kitab?ndaPey??mb?rd?n -ona Allah?n salavat? v? salam? olsun- r?vay?t edil?n be? min ikiy?z yetmi? d?rd (5274) h?disi toplam??d?r. O bunlar? be? y?z min h?disini?ind?n se?mi?dir. ?bu Davud bu kitab?ndaf?qihl?rin dini m?s?l?l?r? d?lil g?tirdikl?ri h?disl?ri v? m?xt?lif ?lk?l?rd?ya?ayan aliml?rin bu h?disl?r? uy?un ??xard?qlar? dini h?k?ml?ri toplama?a?al??m??d?r. Bu s?b?bd?n h?min h?disl?r ?hkamlarla (y?ni, h?k?ml?rl?) ba?l?olan h?disl?r adlan?r. M?kk? ?hlin? yazd??? risal?sind? o ?z? demi?dir: “S?n?n?s?rind? olan b?t?n h?disl?r ?hkamlarla ba?l? h?disl?rdir. Zahidlik, f?zil?tli?m?ll?r v? sair? bar?sind? olan ?oxsayl? h?disl?ri bu kitabda qeyd etm?dim.” O, bu kitab?n? f?sill?r?(?r?bc? kitab – red.) ay?rm??d?r. H?r bir f?slin ?z?n? d? hiss?l?r? (?r?bc? bab– red.) b?lm??d?r. Sonra h?r bir h?dis? aliml?rin ??xard??? n?tic?l?rl? uy?unolan ba?l?qlar yazm??d?r. Kitab 35 f?sild?n v? 1871 hiss?d?n ibar?tdir. S?n?n ?s?rind? Pey??mb?rd?n-ona Allah?n salavat? v? salam? olsun- (?r?bc? m?rfu – red.), s?hab?l?rd?n(?r?bc? m?vquf –red.) v? el?c? d? s?hab?l?ri g?r?n aliml?rd?n n?ql edil?nr?vay?tl?r vard?r.

Imam ?bu Davudun“S?n?n” ?s?rind? r?vay?t etdiyi h?disl?rin say?: ?bu Davud bu kitab?ndaPey??mb?rd?n -ona Allah?n salavat? v? salam? olsun- r?vay?t edil?n be? min ikiy?z yetmi? d?rd (5274) h?disi toplam??d?r. O bunlar? be? y?z min h?disini?ind?n se?mi?dir. ?bu Davud bu kitab?ndaf?qihl?rin dini m?s?l?l?r? d?lil g?tirdikl?ri h?disl?ri v? m?xt?lif ?lk?l?rd?ya?ayan aliml?rin bu h?disl?r? uy?un ??xard?qlar? dini h?k?ml?ri toplama?a?al??m??d?r. Bu s?b?bd?n h?min h?disl?r ?hkamlarla (y?ni, h?k?ml?rl?) ba?l?olan h?disl?r adlan?r. M?kk? ?hlin? yazd??? risal?sind? o ?z? demi?dir: “S?n?n?s?rind? olan b?t?n h?disl?r ?hkamlarla ba?l? h?disl?rdir. Zahidlik, f?zil?tli?m?ll?r v? sair? bar?sind? olan ?oxsayl? h?disl?ri bu kitabda qeyd etm?dim.” O, bu kitab?n?f?sill?r? (?r?bc? kitab – red.) ay?rm??d?r. H?r bir f?slin ?z?n? d? hiss?l?r?(?r?bc? bab – red.) b?lm??d?r. Sonra h?r bir h?dis? aliml?rin ??xard???n?tic?l?rl? uy?un olan ba?l?qlar yazm??d?r. Kitab 35 f?sild?n v? 1871 hiss?d?nibar?tdir. S?n?n ?s?rind?Pey??mb?rd?n -ona Allah?n salavat? v? salam? olsun- (?r?bc? m?rfu – red.),s?hab?l?rd?n (?r?bc? m?vquf –red.) v? el?c? d? s?hab?l?ri g?r?n aliml?rd?n n?qledil?n r?vay?tl?r vard?r.

Imam ibn Mac?nin “S?n?n” ?s?rind? olanh?disl?rin say?: Kitab?n t?hqiq?isi doktor M?h?mm?d FuadAbdulbaqi, bu kitabda 4341 h?dis oldu?unu deyir. Bu h?disl?rd?n 3002-sini s?nn?sinin ?sasm?x?zi olan dig?r be? kitabdan h?r birind? v? y? b?zil?rind? m?vcuddur. Yerd?qalan 1339 h?dis is? bu be? kitabda yoxdur. Onlar? a?a??dak? qisiml?r? b?lm?kolar: 1. S?n?di s?hih olan h?disl?r, say? 428; 2. S?n?di h?s?n olan h?disl?r, say? 199; 3. S?n?di z?if olan h?disl?r, say? 613; 4. S?n?di munk?r, vahi, m?kzub (?ox z?ifisnad? - red.) olan h?disl?r, say? 99-dur.

Q?BR? ?Z TUTUB NAMAZQILMAQ BAR?D? Pey??mb?r –s?llallahu aleyhi v? alihi v?s?ll?m- q?br? ?z tutub namaz q?lma?? qada?an ed?r?k demi?dir: «Q?birl?r? ?ztutub namaz q?lmay?n v? onlar?n ?st?nd? oturmay?n» (M?slim, ?bu Davud, ?bnXuzeym?).

Imam ibn Mac?nin “S?n?n” ?s?rinin h?diskitablar? aras?nda yeri: S?nani imam ?bn Mac? haqda demi?dir: “B?y?kaliml?rd?n biridir. S?n?n ?s?rinin m??llifidir. Ondan ?nc? yaz?lm?? h?diskitablar? aras?nda b?rab?ri yoxdur. ??nki S?n?n ?s?rind? n?inki z?if, h?ttamunk?r h?disl?r var”. Sonra S?nani imam Mizzid?n a?a??dak?lar? n?ql etmi?dir:“Yalnz ?bn Mac?nin r?vay?t etdiyi h?disl?rin ?ks?ry?ti z?ifdir.” Bu kitab, S?n?n ?s?rl?rinin d?rd?nc?s? v?Pey??mb?rin -ona Allah?n salavat? v? salam? olsun- s?nn?sinin ?sas m?x?zi olanalt? kitab?n sonuncusudur (tamamlay?c?s?d?r). Ke?mi? aliml?r ?bn Mac?nin S?n?n ?s?riniPey??mb?rin -ona Allah?n salavat? v? salam? olsun- s?nn?sinin ?sas m?x?zi olankitablardan hesab etm?mi? v? onlar?n say?n?n be? oldu?unu demi?dirl?r. B?zil?riis? Muvatta ?s?rini onlar?n alt?nc?s? oldu?unu s?yl?mi?dir. Bir ba?qa aliml?rd? ibn Mac?nin S?n?n ?s?rind? dig?rl?rind? olmayan ?lav? h?disl?rin olmas?n? v?onlar?n da fayda da??d???n? ?n? ??k?r?k onu Pey??mb?rin -ona Allah?n salavat?v? salam? olsun- s?nn?sinin ?sas m?x?zl?rin? ?lav? etmi? v? alt? kitab?nsonuncusu oldu?unu demi?dir. Sonda qeyd olunmas?na s?b?b is? ?bn Mac?nin yalandan??maqda ittiham olunan r?vay?t?il?rd?n h?dis n?ql etm?sidir. Yuxar?da deyil?nl?rd?n ayd?n olur ki, d?rds?n?n kitablar?ndan h?r hans? birini v? ya ?mumilikd? alt? kitab?n ham?s?n?s?hih hesab etm?k m?s?l?y? s?hl?nkar yana?maqd?r. ??nki s?n?n ?s?rl?rind? olanh?disl?rin ham?s? s?hih deyildir. Ola bisin ki, orada olan h?disl?rin?ks?ry?tinin s?hih v? ya h?s?n oldu?u ???n b?zil?ri onlara s?hih deyib.

NAMAZI POZAN AM?LL?R H?disd? deyilir: «Qaba??nda palan (y?nis?tr?) olmayan ??xsin namaz?n? h?ddi-bulu?a ?atm?? q?z, ulaq v? qara it pozabil?r». ?bu Z?r demi?dir: «Soru?dum ki, ya R?sulullah, qara (itl?) q?rm?z?n?nn? f?rqi vard?r? O dedi: «Qara it ?eytand?r» (M?slim, ?bu Davud, ?bn Xuzeym?).

S?TR? V? ONUNVAC?BL?Y? «Pey??mb?r –s?llallahu aleyhi v? alihi v?s?ll?m – s?tr?y? yax?n durard?. Onunla divar aras?nda ?? qulac m?saf? olard?»(?l-Buxari v? ?hm?d). «Onun s?cd? yeri il? divar aras?ndan bir quzu ke?? bil?rdi» (?l-Buxariv? M?slim). O dey?rdi: « Yaln?z s?tr? il? namazq?l?n. Kimis? qaba??n?zdan ke?m?y? qoymay?n. ?g?r dayanmasa, onunla vuru?un.??nki onunla ?eytan vard?r» (?bn Xuzeym?. Etibarl? h?dis). O h?m?inin buyurur: «Biriniz s?tr? il?namaz q?ld?qda ona yax?n dursun ki, ?eytan onun namaz?n? k?s? bilm?sin» ( ?buDavud,?l-B?zzar v? ?l-Hakim. S?hih h?disdir). O, b?z?n m?scidin s?tunu yan?nda namazq?lard?». A??q havada s?tr? kimi g?t?r?l?si bir?eyin olmad??? yerd? namaz q?landa qaba??na s?ng? sancard? v? adamlar daarxas?nda durard?» (?l-Buxari, M?slim v? ?bn Mac?). «B?z?n d? ?z d?v?sini s?tr? kimi qoyubnamaz q?lard?» ( ?l-Buxari v? ?hm?d). «Bu, d?v? saxlan?an yerd? namaz q?lmaqdanf?rql?nir. ??nki bunu qada?an etmi?dir» ( ?l-Buxari v? ?hm?d). «O, bunu qada?an etmi?di». B?z?n d? «palan? qoyard?» v? ondan s?tr? kimi istifad? edib namaz q?lard?» ( M?slim, ?bnXuzeym? v? ?hm?d). Pey??mb?r – s?llallahu aleyhi v? alihi v?s?ll?m- buyurmu?dur: « D?v?nin arxas?nda qoyulan ?ubu?u s?tr? kimi qaba?aqoymaq olar. Onun arxas?ndan kimins? ke?m?sinin ?h?miyy?ti yoxdur» (M?slim v??bu Davud). «O, bir d?f? qaba??nda a?ac namaz q?ld?»(?n-N?sai v? ?hm?d. S?hih h?disdir). «B?z?n qaba??nda ?arpay? namaz q?lard?.Bu vaxt Ai?? – rad?yallahu anh? – yor?an?n alt?nda ?arpay?da uzanard?» (?l-Buxari, M?slim v? ?bu Y?la). Pey??mb?r – s?llallahu aleyhi v? alihi v?s?ll?m- onunla s?tr? aras?ndan he? n?yi ke?m?y? qoymazd?. « Bir d?f? namazvaxt? bir quzu onun qaba??ndan ke?m?k ist?di. Onu qabaqlayaraq az qala qarn?n?divara yax?nla?d?rm??d?, quzu qay?d?b arxadan ke?di» (?bn Xuzeym?, ?t-T?b?raniv? ?z-Z?h?bi. S?hih h?disdir). «Bir d?f? vacib namaz vaxt? ?ll?riniuzad?b bir-birin? s?xd?. Namazdan sonra soru?dular: «Ya R?sulullah! Namaza t?z?bir ?ey ?lav? edilir?» O dedi: «Yox. ?eytan ist?di ki, qaba??mdan ke?sin. Onubo?urdum, h?tta dilinin soyuqlu?unu ?limd? hiss etdim. Allaha and olsun! ?g?r qarda??mS?leyman olmasayd?, onu m?scidin s?tunlar?ndan birin? ba?layard?m ki, M?din?u?aqlar? g?lib onunla ?yl?nsinl?r. Kim ist?yirs? onunla qibl? aras?na bir ?eygirm?sin, bel? etm?lidir». Pey??mb?r – s?llallahu aleyhi v? alihi v? s?ll?m-demi?dir: «Sizd?n biri onu insanlardan ay?ran s?tr?y? namaz q?landa kims?qaba??ndan c?hd el?s?, onu d???nd?n it?l?m?lidir. ?g?r geri d?nm?s?, onunlavuru?mal?d?r. ??nki bu, ?eytan ola bil?r» (?l-Buxari, M?slim v? ?bn Xuzeym?). O h?m d? demi?dir: «?g?r namaz q?lan?n qar??s?ndanke??n bils? ki, nec? g?naha bat?r, q?rx xeyrli olard?» (?l-Buxari, M?slim v??bn Xuzeym?).

Imam ibn Mac? kimdir? Onun tam ad?, ?bu Abdulla M?h?mm?d ibn Yezidibn Mac? m?vla ?r-Rabiu ?l-Qazvinidir. B?y?k t?fsir?i aliml?rd?ndir. Hicr?tin209-cu ilind? anadan olmu? v? 273-c? ilind? v?fat etmi?dir. B?y?k alim ?bu Y?la ?l-X?lili demi?dir: “IbnMac? b?t?n aliml?r? g?r? m?t?b?r, ham? t?r?find?n q?bul edil?n v? h?diselml?rin? malik olan b?y?k alimdir.”

N?sainin S?n?n ?l-Muct?b? ?s?ri: N?sai ?nc? “S?n?n ?l-kubra” (B?y?k S?n?n –red.) ad? il? tan?nm?? ?s?rini yazm??d?. Onun h?cmi ?ox b?y?k idi. S?n?n N?s?iad? il? m??hur olan “M?ct?b?” ?s?ri is? h?min kitabdan se?ilmi? h?disl?rd?nibar?tdir. B?zil?ri onun ad?n?n “Muct?n?” oldu?unu s?yl?mi?dir. M?ct?b? ?s?ri fiqhi m?s?l?l?rl? yana?? h?disins?n?dl?rini d? tam d?qiqlikl? ?z?nd? c?m edir. Imam N?sai ?z kitab?n? h?disl?r?uy?un hiss?l?r? ) ay?rm?? v? h?r bir hiss?y? ?ox d?qiq adlarverilmi?dir. O, h?disin m?xt?lif isnadlar?n?n ham?s?n? bir yerd? qeyd etmi?dir. Imam N?s?i kitab?nda h?kml?rl? ba?l? ) h?disl?ri d? toplam?? v? onlar? f?sill?r? ay?rm??d?r. Kitabda 58f?sil vard?r. H?r bir f?sil is? hiss?l?r? b?l?nm??d?r. Imam N?sai, ?bu Davud v? Tirmizid?n f?rqliolaraq b?z?n z?if h?disl?rin z?ifliyini b?yan etm?mi?, r?vay?t?il?r bar?sind?t?nqid v? ya t?rif s?zl?r s?yl?m?mi? v? h?m?inin m?xt?lif m?zh?b aliml?rinink?lamlar?n? n?ql etm?mi?dir. ?bu Davud, Tirmizi v? N?sainin kitablar?ndaz?if h?disl?ri qeyd etm?l?rin? s?b?b, b?zi aliml?rin v? f?qihl?rin bu c?rh?disl?r? ?saslanaraq h?km verm?si olmu?dur. Onlar ??bh?l?ri aradan qald?rmaq???n ?z kitablar?nda bu c?r h?disl?ri n?ql ed?r?k onlar?n z?if oldu?unu b?yanetmi?l?r. Imam N?sai h?disin v? r?vay?t?il?rin se?ilm?sind?onlar?n etibarl? say?lmas?nda ?ox s?rt bir m?vqe tutmu?dur. Onun bu ?slubuham?ya b?llidir.

M?NB?RD? NAMAZ QILMAQ «Pey??mb?r – s?llallahu aleyhi v? alihiv? s?ll?m- bir d?f? minb?rd? namaz q?ld?». Bir r?vay?td? deyilir ki: « Minb?r?? pill?li idi. Minb?rd? ayaq ?st? durdu, t?kbir etdi. Camaat da onun ard?nca,o minb?rd? ola-ola t?kbir etdil?r. Sonra o, minb?rd? r?ku etdi. Bundan sonraadd?m-add?m geriy? ged?r?k minb?rin t?m?lind? s?cd? etdi v? yenid?n minb?r?qay?td?. Bunu sonrak? r?k?tl?rd? d? t?krar etdi. Namaz?n? bitirdikd?n sonraadamlara ?z tutub dedi: «Camaat, bunu etdim ki, m?nd?n n?mun? g?t?r?siniz v?nec? namaz q?ld???m? ?yr?n?siniz» (?l-Buxari, M?slim v? ?bn S?d).

AYAQQABIDA NAMAZBAR?D? G?ST?R?? «B?z?n ayaqyal?n, b?z?n d? ayaqqab?s?n???xartmadan (namaza) durard?» (?bu Davud v? ?bn Mac?). Bunu ?z ?mm?tin? icaz? ver?r?k demi?dir:« Sizd?n biriniz namaz q?lark?n ist?rs? ayaqqab?da, ist?rs? d? ayaqqab?n???xar?b onu ayaqlar? aras?nda qoymaqla – ba?qalar?na ?ziyy?t verm?m?si ???n –q?ls?n» ( ?bu Davud, ?l-B?zzar v? ?l-Hakim. S?hih h?disdir). B?z?n d? ayaqqab?da namaz q?lma?a t?kided?r?k dey?rdi: «Y?hudil?r kimi olmay?n. Onlar ayaqqab?l? namaz q?lm?rlar.Onlar?n ?ksin? olaraq ayaqqab?da namaz q?l?n!» (?bu Davud, ?l-B?zzar v? ?l-Hakim.S?hih h?disdir). H?rd?n namaza ba?layanda ayaqqab?lar?n???xar?rm?? v? sonra namaz? davam etdirirmi?. ?bu S?id ?l-Xudri demi?dir: « R?sulullah–s?llallahu aleyhi v? alihi v? s?ll?m- biziml? birg? bir g?n namaz q?l?rd?. Birq?d?r namaz q?lm??d? ki, ayaqqab?lar?n? ??xar?b sol t?r?fin? qoydu. Bunug?r?nl?r onun etdiyi kimi etdil?r. Namaz bitdikd?n sonra dedi: «N? oldu ki, sizd? ayaqqab?lar?n?z? ??xartd?n?z?» Camaat dedi: « G?rd?k ki, s?n ayaqqab?lar?n???xartd?n, biz d? ayaqqab?lar?m?z? ??xartd?q». Pey??mb?r – s?llallahu aleyhi v?alihi v? s?ll?m- buyurdu: « C?bray?l g?lib x?b?r verdi ki, ayaqqab?lar?mdan?cis (ba?qa r?vay?td? deyilir: zibil) vard?r. M?n d? onlar? ??xartd?m. Sizd?nbiriniz m?scid? g?l?nd? g?rs? ki, ayaqqab?lar? n?cislidir (zibillidir), onlar?silm?li v? onlarla namaz q?lmal?d?r» (?bu Davud, ?bn Xuzeym?, ?l-Hakim,?z-Z?h?bi v? ?n-N?v?vi. S?hih h?disdir). «Ayaqqab?lar?n? ??xaranda sol t?r?fin?qoyard?» (?bu Davud, ?n-N?sai v? ?bn Xuzeym?) v? dey?rdi: « Sizd?n biri namaz vaxt?ayaqqab?lar?n? ??xarsa, onlar? sa? t?r?fd? qoymamal?d?r. Sa?da namaz q?lan olabil?r. ?g?r sol t?r?fd? d? namaz q?lan olarsa, ayaqqab?lar? ayaqlar? aras?naqoymal?d?r» ( ?bu Davud, ?n-N?sai v? ?bn Xuzeym?, S?hih h?disdir).

Imam N?sai kimdir? Onun tam ad?, ?bu Abdurahman ?hm?d ibn ?ueybibn ?li ibn B?hr ibn Sin?n ?n-N?saidir. Hicr?tin 215-ci ilind? Xorasan?n m?h?urvilay?ti olan N?s?d? anadan olmu? v? hicr?tin 303-c? ilind? F?l?stind? Raml???h?rind? v?fat etmi?dir. D?raqutni demi?dir: “?bu Abdurrahman ya?ad????srd? bu eliml? m???ul olan h?r bir k?sd?n daha ?st?nd?r.” Hafizlik r?tb?sin? ucalm?? ibn Yunis deyir:“N?sai hafiz v? sabit bir imam idi.” R?vay?t etdiyi h?disl?rin d?r?c?si: Imam Suyuti N?sainin S?n?n ?srin? yazd?????rhin m?q?ddim?sind? deyir: “S?n?n ?s?ri Buxari v? M?slimin “S?hih” adl??s?rind?n sonra ?n az z?if h?disi v? t?nqid edil?n r?vay?t?isi olan kitabd?r.”

Namazda ?ll?r sa? ?l solun ?st?nd? olmaqla qoyulur.bu ayd?n m?s?l?dir

V?habilik n?y? deyirsiz?V? iddian?z n?dir?

Allah h?r ?ey? qadirdir.Amma sizin sual?n?z qiyam?tin yax?nla?mas?n? bildirm?kd?n ba?qa he? n? ifad? etmir.Moderatordan xahi? edir?m bu m?vzunu ba?las?n.

?ox maraql?d?r ki pir insan? nec? Allaha yax?n ed? bil?r ?g?r pir m?cusil?r v? m??rikl?rd?n qalma bir ad?tdirs? v? yaln?z qazanc ???n iostifad? edilirs? bu n? dem?kdir?Siz y?ni r??v?t verib arzunuzu yerin? yetm?sini dil?yirsiz?Niy? laz?m?nca d?st?maz al?b,m?s?lman kimi namaz q?l?b,dil?yinizi birba?a Allahdan ist?mirsiz?Siz? d?lil n?dir ki,pirl?r? getm?k v? ibad?t etm?k olar?Quran?S?nn??

Imam Malikin aliml?rinziddiyy?tli r?yl?rin? h?ssas yana?mas?: X?lif? Harun ?r-Ra?idh?cc? g?ldiyi zaman imam Malikd?n “Muvatta” ?s?rini dinl?yir. Sonra o,insanlar?n “Muvatta”da olanlara uy?un ??kild? ?m?l etm?l?ri ???n onu K?b?nindivarlar?ndan asd?rmaq ist?yir. Imam Malik -Allah ona r?hm?t etsin- is? onadeyir: “Ey m?minl?rin ?miri, bel? etm?! ??nki Pey??mb?rin -ona Allah?n salavat?v? salam? olsun- s?hab?l?ri fiqhi m?s?l?l?rd? (h?disd?n ??xar?lan n?tic?l?rd? -red.) ixtilaf etmi?l?r. Onlar?n bu ixtilaflar? m?xt?lif ?lk?l?r? yay?lm??d?r.Lakin bununla yana?? s?hab?l?rin h?r biri haqqa nail olmu?dur.” Harun ?r-Ra?idbu s?zd?n sonra ?z fikrind?n da??nm??d?r. ?bu Nueym “?l-Hily?” ?s?rind? ibnK?sird?n n?ql ed?r?k deyir: “X?lif? Mansur imam Malikd?n insanlar? ?z kitab??traf?nda toplamas?n? t?l?b ets? d? o buna ?m?l etm?mi? v? demi?dir: “Art?q ?oxinsanlar bizd?n ?nc? ?oxsayl? elml?r? yiy?l?nmi? v? bizim bilm?diyimiz ?oxm?s?l?l?ri ?yr?nmi?l?r.” Bu s?zl?r onun insafl? v? kamil elm? sahib bir insanolmas?na s?butdur.”

GEC? NAMAZINDA DURMAQ V? OTURMAQ «Pey??mb?r –s?llallahu aleyhi v? alihi v? s?ll?m- gec? vaxt? uzun m?dd?t h?m ayaq ?st?, h?m d? oturaraq namaz q?lard?. ?g?r ayaq ?st? qira?t ets?ydi, r?kunu da ayaq ?st? ed?rdi. Oturaraq qira?t ets?ydi, r?kunu da oturaraq icra ed?rdi» (M?slim v? ?bu Davud). «Pey??mb?r – s?llallahu aleyhi v? alihi v? s?ll?m- b?z?n oturaq namaz q?lar, oturaq v?ziyy?td? qira?t ed?rdi. Qira?tind?n otuz v? ya q?rx ay? qalanda, ayaq ?st? durub onlar?n qira?tini ba?a ?atd?rard?. Bundan sonra r?ku v? s?cd? ed?rdi. ?kinci r?k?td? d? eyni c?r h?r?k?t ed?rdi» (?l-Buxar? v? M?slim). «Ya?a dolduqda, h?yat?n?n son ill?rind?, v?fat?na bir il qalm?? S?bh? (y?ni nafil?, s?nn?) namaz?n? oturaraq q?lard?» (M?slim v? ?hm?d). «Barda? qurub oturard?» (?n-N?sai, ?bn Xuzeym?, Abdul F?ni ?l-M?qdisi v? ?l-Hakim. S?hih h?disdir).

“Muvatta” ?s?rini yazmas?n?n s?b?bi: X?lif? Mansur h?cc? getdiyi zaman imam Malikinelm m?clisl?rind? i?tirak etmi?dir. Ondan h?dis v? fiqh elml?rini ?yr?ndikd?nsonra, onun elmi s?viyy?sin? heyran qalaraq Pey??mb?rd?n -ona Allah?n salavat?v? salam? olsun- bildiyi s?hih h?disl?ri insanlar?n asanl?qla ?yr?n?c?yis?viyy?d? q?l?m? almas?n? t?l?b etmi?dir. Imam Malik d? Mansurun bu t?l?bin?cavab olaraq Muvatta kitab?n? toplam??d?r. Imam Malikin “Muvatta”?s?rinin elmi ?z?llikl?ri: Imam Malik “Muvatta”kitab?na misilsiz ?z?llikl?r vermi?dir. H?tta b?zil?ri onun “Muvatta” ?s?ri?z?rind? q?rx il ara?d?rma v? elmi t?dqiqatlar .rd???n? demi?l?r. ?l-?vzai“Muvatta”n? ondan q?rx g?n? ?yr?nmi?dir. Malik ona demi?dir: “M?nim q?rx il?yazd???m bu kitab? q?rx g?n?mi ?yr?ndiniz? Onunla nec?d? asan (y?ni, az vaxt?rzind?) elm? yiy?l?ndiniz.” H?m?inin imam Malikdemi?dir: “Bu kitab?m? M?din?nin fiqh aliml?rind?n yetmi?in? g?st?rdim. H?rbiri m?niml? raz?la?d??? ???n ad?n? Muvatta qoydum.” Deyirl?r ki, buna g?r? d?Muvatta adland?r?l?b. Bununla yana?? x?lif? Mansurun: “Onu insanlar ???nasanla?d?r, onlar?n rahatl?qla ?yr?n? bil?c?yi ??klind? yaz!” – dediyin? g?r?kitab?n “Muvatta” adland?r?lmas? da s?yl?nilir. “Muvatta” kitab?n?birba?a Imam Malikd?n mind?n art?q r?vay?t?i n?ql etmi?dir. Onu ?yr?nm?k ???ninsanlar uzaq ?lk?l?rd?n M?din?y? g?lirdil?r. Onlar?n i??risind? m??huraliml?r, muct?hid f?qihl?r, h?tta Harun ?r-R??id v? onun o?lu kimi x?lif?l?r v?sultanlar var idi.