Buna art?q cavab verilib, yatm?san? ))
?bn Abbasdan g?l?n r?vay?tl?r H?mm?d bin S?l?m? ?traf?nda d?vr edir. Onun bu r?vay?tl?rin? etimad olunmayaca??n? bir ne?? t?r?fd?n isbat etm?k olar.
1. ?l-Beyh?qi’nin dediyi kimi H?mm?d bin S?l?m? ya?land?qda hafiz?si korlanm??d?r v? bu h?disl?ri n? zaman r?vay?t etm?si m?lum deyildir.
2. ?mam ?l-Buxari onun h?disl?rini t?rk etmi?dir, ??nki ona g?r? H?mm?d bin S?l?m? ?oxlu x?ta ed?n ravidir, lakin Muslim ictihad ed?r?k Sabit’in ondan hafiz?si korlanmam??dan ?vv?l r?vay?t etdiyi h?disl?rini q?bul etmi?dir. Bu h?disl?rin say? is? on iki d?n?dir v? ?ahid qismind? r?vay?t olunmu?dur.
3. ?bn Sad “?t-Tab?qat ?l-Kubra” ?s?rind? (7/282) onun haqq?nda deyir: “M?nk?r h?disl?r r?vay?t edir” v? ?mam ?z-Z?h?bi “?l-Mizan” kitab?nda (2/364) r?vay?t yollar?n? qeyd etdikd?n sonra deyir: “Bu, H?mm?d’in r?vay?t etdiyikl?ri i?ind? ?n m?nk?ridir.” Daha sonra deyir: “?g?r bu r?vay?tl?r s?hih olsayd?, yuxuda g?rm?k kimi bir g?rm? olard?.”
4. H?mm?d bin S?l?m? sif?tl?r haqq?nda t?k ba??na bir ?ox h?dis r?vay?t etmi?dir v? bu h?disl?ri ondan ba?qa he? k?s r?vay?t etm?mi?dir. ?bn Adiy “?l-Kamil” ?s?rind? bu h?disl?rd?n bir ne??sini qeyd etmi?dir v? bu h?disi d? onlar?n aras?nda zikr etmi?dir.
5. H?mm?d bin S?l?m?’nin Basra ?hlind?n r?vay?tl?rind? z?iflik vard?r. Ona g?r? d? ?bn Tahir “?urut ?l-?imm? ?l-Xams?” ?s?rind? (bax: ?l-?umari, “Qavlul-?s?d”, s?h: 27) deyir: “Buna ?sas?n Muslim, H?mm?d bin S?l?m?’nin h?disl?rini r?vay?t etm?kd? ?zrl? g?r?l?r, ??nki o, onun Sabit ?l-B?nani, ?yyub ?s-S?xt?yani kimi m??hurlardan r?vay?t etdikl?rini kitab?na alm??d?r. ??nki Hamm?d daim Sabit’in yan?nda olmu? v? onunla uzun m?dd?t dostluq etmi?dir, bel?ki Sabit’in s?hif?si, hafiz?si korlanmam??dan ?vv?l oldu?u kimi hafiz?si korland?qdan sonra da onun zikrind? v? hifzind? qalm??d?r. Lakin onun basral?lardan r?vay?t etdiyi h?disl?r? g?ldikd? is?, Muslim onlardan r?vay?t etdiyi h?disl?rd?n he? birini kitab?na almam??d?r, ??nki onun basral?lardan r?vay?tl?rind? ?oxlu ?arib h?disl?r vard?r. Bu is? onlar?n h?disl?ri ?z?rind? ?ox az ?al??mas? s?b?bil?dir.” Bu h?disi is? o, Qat?d?’d?n r?vay?t etmi?dir, Qat?d? is? Basra ?hlind?ndir v? h?dis is? h?min ?aribl?rd?ndir. ?mam Muslim “?t-T?myiz”d? deyir: “Hamm?d bin S?l?m?, Qat?d?’d?n r?vay?tl?rind? ?oxlu x?ta edir.” (bax: ?bn Rac?b, “??rh ?l?l ?t-Tirmizi”, 2/508)
6. Hamm?d elmd? b?y?k bir alim olmas?na baxmayaraq, bir ?ox v?hml?ri olmu?dur. ?z-Z?h?bi onun haqq?nda deyir: “Onun v?hml?ri vard?r.” Bu is? siqa v? b?y?k alim olmas?na baxmayaraq, bir ?ox k?sin qurtula bilm?diyi bir ?eydir.
V?hm v? x?ta bel? alimd?n g?zl?nil? bil?r. Onun m?hz bu h?disl?rd? x?ta etm?sini isbat ed?n d?lill?rl? qar??la?d?qda is? x?ta etdiyini ?minlikl? s?yl?y? bil?rik. Bu d?lill?rd?n biri onun Sabit’d?n, onun da ?n?sd?n r?vay?t etdiyi h?disdir. ?d-D?raqutni “?l-?frad”da deyir: “?bu B?kr ?hm?d bin ?sa ?l-Xavvas biz? r?vay?t etdi, Sufyan bin Ziyad bin Ad?m biz? r?vay?t etdi, ?bu Rabi? F?hd bin Auf biz? r?vay?t etdi; Hamm?d bin S?l?m? biz? Sabit’d?n, o da ?n?sd?n r?vay?t etdi: Allah?n El?isi – sall?llahu aleyhi va s?ll?m – dedi: “R?bbimi ?n g?z?l sur?td? g?rd?m.” Lakin bu h?disi Hamm?d bin S?l?m?’d?n r?vay?t ed?n F?hd bin Auf’dur v? o, z?ifdir. Bura q?d?r dedikl?rimiz Hamm?d bin S?l?m? il? ba?l? idi.
S?n?din dig?r ill?ti is? Qat?d?’dir. Qat?d? is? t?dlis etm?yin? g?r? m??hurdur. ?l-Hafiz ?bn Hac?r onu “Tarif ?hlit-T?qdis bi M?ratibil-M?fsufin bit-T?dlis” adl? kitab?nda (s?h: 102, Dar ?l-Kutub ?l-?lmiyy?, hicri 1405) m?d?llisl?rin ???nc? t?b?q?sin? aid etmi?dir. Bu t?b?q?l?r aras?ndak? f?rqi bilm?y?n m?s?lmanlar ???n bunu el? ?l-Hafiz ?bn Hac?rin ?z s?zl?ri il? izah ed?k: “Bu k?sl?r ?ox t?dlis ed?nl?rdir v? a??q ??kild? h?disi e?itdikl?rini bildirm?dikc? imamlar onlar?n h?disl?rini d?lil olaraq q?bul etmirl?r. ?mamlardan b?zil?ri ?mumiyy?tl? onlar?n h?disl?rini r?dd edir, b?zil?ri is? q?bul edir.” ??-?ub? deyir: “Qat?d?’nin a?z?na baxard?m v? ?g?r “h?dd?s?n?” des? h?disini yazard?m, ?ks t?qdird? yazmazd?m.” (bax: ?l-?umari, “Qavlul-?s?d”, s?h: 29) Bu h?disd? d? Qat?d? bu h?disi e?itdiyini bildirm?mi?dir, ?ksin? “anan?” il? r?vay?t etmi?dir.
Dig?r ill?t is? h?disin iztirabl? olmas?d?r. ?krim? b?z?n bunu ?bn Muaz bin Afra’dan r?vay?t edir. ?bn Muaz is? m?chuldur. El? ?l-Qadi ?bu Yal? ?z? “?btal ?t-T?vil?t” kitab?nda ?mam ?hm?din bu bar?d? s?z?n? n?ql etmi?dir. ?hm?d deyir: “?snad?nda iztirab vard?r.” (bax: “?btal ?t-T?vilat”, 1/140)
Bu h?dis h?m d? ba?qalar?n?n ?bn Abbasdan r?vay?t etdikl?ri h?disd?n ?ox f?rqlidir. Buna g?r? d? ?eyx Nasiruddin ?l-Albani – rahim?hullah – “Muxt?sar ?l-Uluv”da (s?h: 118) ?mam ?z-Z?h?bi’nin h?disin s?n?dini “ceyyid” saymas?na etiraz ed?r?k deyir: “M??llif – rahim?hullah – isnad?n zahirin? baxm?? v? onu g?cl? saym??d?r, ??nki onu ?hm?d yolu il? g?tirmi?dir; ?svad biz? r?vay?t etdi; Hamm?d bin S?l?m? biz? Qat?d?’d?n, o ?krim?d?n, o da ?bn Abbas’dan r?vay?t etdi. B?t?n ravil?r siqad?r, ham?s? Muslim’in ravil?ridir. Lakin Hamm?d bin S?l?m?nin b?y?kl?y? v? q?dr?tin? baxmayaraq, Sabit’d?n ba?qas?ndan r?vay?t etdikl?ri h?disl?rd? problem vard?r. Buna g?r? d? Muslim onun yaln?z Sabit’d?n r?vay?t etdikl?rini kitab?na alm??d?r. Buna g?r? d? ?l-Hafiz “?t-T?qrib”d? deyir: “Siqad?r, abiddir, Sabit’d?n r?vay?td? insanlar?n ?n g?cl?s?d?r.” H?yat?n?n sonunda hafiz?si d?yi?mi?dir v? Hi?am ?d-Dustavai’nin r?vay?tin? h?m s?n?d, h?m d? m?tn bax?m?ndan m?xalif olmu?dur...”
H?dis ?bn Abbas’dan ba?qa yolla da r?vay?t olunmu?dur. ?t-Tab?rani “?s-S?nn?”d? deyir: “?li bin Said ?r-Razi biz? r?vay?t etdi: ?hm?d bin ?brahim ?d-Duruqi biz? r?vay?t etdi; H?ccac bin Muhamm?d biz? ?bn Cureyc’d?n, o da Dahh?k’d?n, o da ?bn Abbas’dan r?vay?t edir...”
Bu h?dis bir ne?? s?b?b? g?r? s?hih deyildir.
1. ?t-Tab?rani’nin ?eyxi ?li bin Said ?r-Razi hafiz olsa bel?, aliml?r onu z?if saym??d?r. ?bn Yunus deyir: “Aliml?r onu z?if saym??lar.” H?mz? bin Yusuf deyir: “?d-D?raqutni’d?n onun haqq?nda soru?dum, dedi: “H?disind? bir ?ey yoxdur, el? h?disl?r r?vay?t etmi?dir ki, onlar? mutabi qismind? bel? istifad? etm?k olmaz.” Sonra dedi: “N?fsimd? ona qar?? bir ?ey vard?r. Misird?ki ?shab?m?z onu z?if say?blar” v? ?li il? i?ar? ed?r?k dedi: “o, bel?dir...bel?dir...” v? ?lini silk?l?y?r?k “o, siqa deyildir” dedi. (bax: ?l-Hafiz ?bn Hac?r, “Lis?nul-Miz?n”, 4/231)
2. ?bn Cureyc mud?llisdir. ?d-D?raqutni deyir: “?bn Cureycin t?dlisind?n uzaq durulmal?d?r, ??nki onun t?dlisi ?ox qabihdir. Yaln?z z?if ravil?rd?n e?itdiyi h?disl?rd? t?dlis edir.” T?dlis etdiyi z?if ravil?r? ?brahim bin ?bi Y?hya, Musa bin Ubeyd? v? dig?rl?rini aid etm?k olar. Bu h?disin s?n?dind? d? “anan?” il? r?vay?t etmi?dir. ?mam Abdullah bin ?hm?d deyir: “?bn Cureycin r?vay?t etdiyi h?disl?rd?n b?zil?ri uydurma h?disl?rdir, ??nki ?bn Cureyc kimd?n h?dis r?vay?t etdiyin? fikir verm?zdi.” ?l-Xall?l bu s?zl?rin eynisini ?l-?sr?md?n n?ql etmi?dir.
3. H?ccac bin Muhamm?d ?mr?n?n ax?r?nda hafiz?si korlanm??d?r. Y?hya bin Main onun hafiz?sinin korland???n? g?rm?? v? o?luna demi?dir: “Onun yan?na he? k?s getm?sin!”
Ke??k Umm Tufeyl’in r?vay?tin?.
?l-Xatib “Tarix Ba?dad” kitab?nda (13/311) Nueym bin Hamm?d’in t?rc?meyi-hal?nda deyir: “?l-H?s?n bin ?bi B?kr v? Osman bin Muhamm?d bin Yusuf ?l-All?f biz? x?b?r verdi; onlar?n ikisi d? dedi: Muhamm?d bin Abdullah bin ?brahim ??-?afi biz? x?b?r verdi; Muhamm?d bin ?smay?l – v? o, ?t-Tirmizi’dir – biz? r?vay?t etdi; Nueym bin Hamm?d biz? r?vay?t etdi; ?bn V?hb biz? r?vay?t etdi; Amr bin ?l-Haris biz? Said bin ?bi Halal’dan, o da M?rvan bin Osman’dan, o da Um?ra bin Amir’d?n, o da Ubey bin K?b’in xan?m? Umm Tufeyl’d?n r?vay?t edir ki, pey??mb?ri – sall?llahu aleyhi va s?ll?m – bel? dey?rk?n e?itmi?dir: “R?bbini yuxuda ?n g?z?l sur?td?, gur sa?l? g?nc, aya??nda xuf v? ?st?nd?n q?z?l ayaqqab?, ?z?nd? q?z?l ?rt?k olaraq g?rm??d?r.” Bunu ?t-Tab?rani “?l-K?bir”d? (25/143), ?l-Beyh?qi “?l-?sma vas-Sifat”da (s?h: 446-447) v? ?bnul-C?vzi “?l-M?vduat”da (1/125) r?vay?t etmi?dir. ?l-Buxari (bax: ?l-Buxari’nin “?t-Tarix” ?s?ri; 6/500), ?hm?d bin H?nb?l, Y?hya bin Main, ?n-N?sai (bax: “Tarix Ba?dad”, 3/311) v? ?bn Hibban (“?s-Siqat”, 5/245) bu h?disi t?nqid etmi?l?r. ?l-Hafiz ?bn Hac?r “T?hzib ?t-T?hzib”d? (10/95) deyir: “Bu h?disin m?tni m?nk?rdir.”
Y?hya bin Main bu h?disi r?vay?t etdiyin? g?r? Nueym bin Hamm?d’i t?nqid etmi?dir. Abdulxaliq bin M?nsur deyir: “Y?hya bin Main’i g?rd?m, sanki Nueym bin Hamm?d’i Umm Tufeyl’in ruy? h?disin? g?r? ay?blay?rd?. Bel? deyirdi: “Bel? bir h?disi r?vay?t etm?si ona yara?m?r.”
Bu h?disin s?n?dind? M?rvan bin Osman vard?r. ?l-Xatib “?t-Tarix” ?s?rind? (13/311) ?n-N?sai’nin Umm Tufeyl’in bu h?disi e?itm?sind?n sonra dediyi s?zl?ri n?ql etmi?dir: “?bu B?kr Muhamm?d bin ?hm?d ?l-H?ddad deyir: ?bu Abdurrahm?n ?n-N?sai’ni bel? dey?rk?n e?itdim: “M?rvan bin Osman kimdir ki, onun Allah Azz? v? C?ll? haqq?ndak? r?vay?ti do?ru say?ls?n?!”
?z-Z?h?bi “?l-Miz?n” ?s?rind? (3/160) M?rvan bin Osman haqq?nda deyir: “Onu ?bu Hatim z?if saym??d?r. ?bu B?kr Muhamm?d bin ?hm?d ?l-H?ddad ?l-F?qih deyir: ?bu Abdurrahm?n ?n-N?sai’ni bel? dey?rk?n e?itdim: “M?rvan bin Osman kimdir ki, onun Allah Azz? v? C?ll? haqq?ndak? r?vay?ti do?ru say?ls?n?!” Bunu Umm Tufeyl’in h?disi bar?sind? s?yl?mi?dir.“
?bnul-C?vzi “?l-?l?l ?l-Mut?n?hiy?” kitab?nda (1/15) deyir: “?bu B?kr ?l-Xall?l “?l-?l?l” kitab?nda zikr ed?r?k deyir: Muhamm?d bin ?li m?n? x?b?r verdi; Muh?nn? m?n? r?vay?t etdi; dedi: ?bu Abdullah bin H?nb?l’d?n bu h?dis haqq?nda soru?dum. ?z?n? m?nd?n ?evirdi v? dedi: “M?nk?r bir h?disdir” dedi: “Tan?nm?r, bu adam is? m?chuldur, bununla M?rvan bin Osman? q?sd edir. El?c?d? Umar? bin Amir d? tan?nm?r.”
?l-Hafiz ?bn Hac?r “?l-?sab? fi Marif?tis-Sahab?” kitab?nda (8/246) Umm Tufeyl’in t?rc?meyi hal?n? ver?rk?n bu h?disi zikr edir v? deyir: “M?rvan t?rk olunmu?dur.”
Um?ra bin Amir haqq?nda is? ?z-Z?h?bi deyir: “Tan?nm?r” v? ?l-Buxari onu z?if ravil?r aras?nda qeyd etmi?dir. (bax: “?t-Tarix ?l-K?bir” 6/500)
?l-Hafiz ?bn Hac?r “?l-Lisan” (4/278) ?s?rind? deyir: “?bn Hibban “?s-Siqat” ?s?rind? Um?ra bin Amir’in Umm Tufeyl’d?n r?vay?t etdiyi ruy? haqq?ndak? h?disi zikr edir v? deyir: “M?nk?r bir h?disdir, Um?ra he? zaman Umm Tufeyl’d?n h?dis e?itm?mi?dir. Bu h?disi zikr etm?kd? m?qs?dim budur ki, h?dis? baxan aldanmas?n v? h?disi d?lil olaraq q?bul etm?sin.”
Buna b?nz?r bir dig?r h?dis ?n?s’d?n r?vay?t olunur. Bunu ?l-Xatib ?l-Ba?dadi “?t-Tarix”d? (10/134) v? ?bnul-C?vzi “?l-M?vduat”da (1/115) r?vay?t etmi?dir. Bu h?disin s?n?dind? Qasim bin ?brahim ?l-Malati vard?r. ?d-D?raqutni onun haqq?nda deyir: “Yalan??d?r”. ?l-Xatib deyir: “?caib v? batil ?eyl?r r?vay?t edir.” (bax: “Tarix Ba?dad, 12/446; “Lisanul-Miz?n”, 4/456)
Bu h?disl?r uydurmad?r, ?n yax?? halda ?ox z?ifdir. ?mam ?s-Subki “?t-Tab?qat” ?s?rind? (2/58) h?disl?rin m?nk?r oldu?una h?km etmi?dir. ?mam ?d-Darimi “?n-N?qd” ?s?rind? (s?h: 163) deyir: “Bu h?disi v? ill?tini Allaha daha yax?? bilir! Lakin m?n bunu ?ox m?nk?r say?ram, ??nki bu h?dis ?bu Z?rrin h?disin? ziddir, bel?ki o, Allah?n El?isind?n - sall?llahu aleyhi va s?ll?m – soru?mu?dur: “R?bbini g?rd?nm??” Dedi: “Nurdur, nec? g?r?m?!” El?c?d? Ai??nin – radiyallahu anh? - s?z? d? buna ziddir, bel?ki demi?dir: “Kim Muhamm?din R?bbini g?rm?sini iddia ed?rs?, Allaha b?y?k bir iftira atm??d?r” v? sonra “Onu g?zl?r d?rk etm?z!” ay?sini oxudu. Bizim bu bar?d? g?r???m?z budur!”
?l-?mam ?bn Quteyb? ?d-Din?vari “M?xt?lif ?l-H?dis”d? (38, 89) bunu z?if saym??d?r. ?mam ?z-Z?h?bi “Siy?r ?al?m ?n-Nub?l?”d? (10/113) deyir: “Bu m?nk?r bir x?b?rdir, Allahdan dinimizd? salamat??l?q dil?yirik. H?dis n? ?l-Buxari, n? d? Muslim’in ??rtin? uy?un deyildir. Ravil?ri ittiham olunmasa bel?, x?ta v? unutqanl?qdan m?sum deyill?r.”
?l-Hafiz Muhamm?d bin ?hm?d bin Abdulhadi “Risal? Latif? fi ?h?dis Mut?f?rriqa Daif?” ?s?rind? (s?h: 57) bunu z?if saym??d?r.
Lakin bu h?disl?ri burada qeyd etm?kl? v? b?zi n?qll?r g?tirib h?disl?rin s?hihliyinin ?hli-s?nn?t aliml?ri t?r?find?n q?bul edildiyini iddia etm?kl? n?yin isbat olundu?u qaranl?q qal?r! Ortaya bel? bir sual ??x?r? ?i?l?rin iddia etdiyi kimi ?hli-s?nn?td?n bu h?disl?ri q?bul ed?nl?r Allah? m?xluqa b?nz?dirmi? Y?ni, Allah?n hiss?l?rd?n v? ya orqanlardan ibar?t oldu?una inan?rm?? El? tutaq ki, “?btal ?t-T?vil?t” kitab?n?n sahibi m??hur h?nb?li alimi ?l-Qadi ?bu Yal?’nin h?disl?r haqq?nda fikrin? baxaq! ?l-Qadi – rahim?hullah – bu h?disl?ri qeyd etdikd?n sonra (1/146) deyir:
“Biz bu h?disl?ri Allah?n orqanlara sahib olmas? v? hiss?l?rd?n ibar?t olmas?, hal?n?n d?yi?m?si m?nas?nda q?bul etmirik, sad?c? zat, n?fs, v?ch, iki ?l v? g?z v? dig?r bunun kimi sif?tl?ri dilimizd? s?yl?diyimiz kimi eynil? bu sif?tl?ri d? dilimizd? i?l?dirik. H?disd?ki “?z?nd? t?k bitm?mi?, buru? sa?l? g?nc” s?z? il? Allah?n m?xluqa b?nz?r olmas? isbat olunmur, biz bu s?zl?ri sad?c? x?b?rl?rd? g?ldiyi kimi dild? t?l?ff?z etm?kl? t?sdiql?yirik v? m?nalar?n? anlam?r?q...” ?l-Qadi ?bu Yal? bu s?zl?ri il? bir daha t?sdiql?yir ki, h?disd?ki t?svirl?r Allaha aiddir v? he? c?r bizim a?l?m?za g?l?n g?nc o?lan sur?ti deyildir. Q?saca des?k, ?l-Qadi burada sad?c? h?disin s?zl?rini t?sdiql?mi? v? m?nas?n?n bilinm?diyini s?yl?mi?dir. Bu, ?l-Qadi ?bu Yal?’nin m?zh?bidir.
Aliml?rd?n b?zil?ri d? bu h?disl?ri sad?c? r?ya olaraq izah etmi?l?r, nec?ki Yusuf – aleyhiss?l?m – yuxusunda valideynl?rini v? qarda?lar?n? G?n??, ay v? ulduzlar ??klind? g?rm??d?r. ?mam ?smayil ?l-Acluni – rahim?hullah – “K??ful-Xaf?” ?s?rind? (2/392) deyir: “R?vay?tl?rd?n b?zil?rind? “q?lbi il? g?rd?” ??klind? r?vay?t olunmu?dur. ?g?r h?dis yuxuda r?ya kimi yozularsa ortada he? bir problem qalm?r, lakin ay?q oldu?u hala h?ml olunarsa, buna ?bnul-Humm?m bel? cavab vermi?dir ki, bu, sur?tin hicab?d?r. (?li) ?l-Qari dedi: Sanki bununla qeyri h?qiqi t?c?llini q?sd etmi?dir v? Allahu T?al?nin zat v? sif?t bax?m?ndan bir ?ox n?v t?c?llisi vard?r, lakin Allah T?al? cism v? zat bax?m?ndan sur?td?n m?n?zz?hdir.”
H?disin s?hihliyin? h?km verm?k Allah? m?xluqa b?nz?tm?k anlam?na g?lmir. ??nki aliml?r bunu sizin q?l?m? verdiyiniz kimi q?bul etmirl?r.
Lakin ?hli-s?nn?tin muhaqqiq aliml?rinin dedikl?ri kimi bu h?disl?r m?nk?rdir. H?disl?r m?nk?r olduqdan sonra ortada he? bir problem qalm?r.
?l-Qadi ?bu Yal?’nin bu h?disl?ri bir kitaba toplay?b onlar? isbat etm?si il? m?qs?di qar?? t?r?fd? t?frit? varm?? firq?l?ri r?dd etm?k idi, ??nki qar?? t?r?f ist?r Quran, ist?rs? d? s?hih h?disl?rd? g?lmi? Allah?n sif?tl?rini ya inkar edir, ya da d?lilsiz t?vil edirl?r. H?r k?s? m?lumdur ki, insanlar ?ox zaman qar?? t?r?fi r?dd ed?rk?n ?z m?zh?bind? ifrata var?rlar, ona g?r? d? deyirik ki, ?l-Qadi ?bu Yal? - rahim?hullah – bu m?nk?r h?disl?ri isbat etm?kl? ifrata varm??d?r. Aliml?r is? bunda h?dis ?hlind?n olmad???na g?r? ?zrl? g?r?rl?r.
Bu h?disl?ri r?vay?t etdikl?rin? g?r? bizim aliml?r? dil uzatmaq m?nc? ?sass?zd?r, ??nki h?disl?rin zahirl?rini t?qdiql?m?kl? yana??, onlar t??bihi v? t?csimi inkar edirl?r. Lakin sizin ?z imamlar?n?z?n ?shab?ndan b?zil?ri a??q ??kild? t?csim? inan?blar v? imam Rida bunu onlar?n ?leyhin? inkar etmi?dir. ?bul-H?s?n ?li bin ?brahim bin Ha?im dedi: atam m?n? ?hm?d bin Muhamm?d bin ?bi Nasr’dan, o da ?li bin Musa ?r-Rida’dan – aleyhiss?l?m – r?vay?t etdi: (?r-Rida) dedi: “Ey ?hm?d! Sizinl? Hi?am bin ?l-H?k?m’in ?shab? aras?nda t?vhidd?ki ixtilaf n?dir?” Dedim: “S?n? f?da olum! Biz Allah?n sur?ti oldu?unu dedik, ??nki r?vay?t olunan h?disd? Allah?n El?isi – sall?llahu aleyhi va alihi – R?bbini g?nc bir o?lan sur?tind? g?rm??d?r. Hi?am bin ?l-H?k?m is? cismi inkar edir.” Dedi: “Ey ?hm?d! Pey??mb?r – sall?llahu aleyhi va alihi – S?maya g?t?r?ld?kd? v? S?dratul-Munt?ha’ya yeti?dikd? hicabda iyn? ucu boyda de?ik a??ld? v? ?z?m?tli nurdan Allah ona gost?rm?k ist?diyi q?d?rini g?rd?. Siz is? b?nz?tm?k ist?yirsiz. T?rk et bunu ey ?hm?d! Bunu anlaya bilm?zs?n, bu b?y?k bir m?s?l?dir! (bir ba?qa r?vay?td? is? deyir: "Bunu t?rk et ki, b?y?k bir m?s?l?y? d??m?y?s?n!” Bunu ?l-M?clisi “Bih?rul-?nvar”da (3/307), ?li bin ?brahim ?l-Qummi “T?fsir ?l-Qummi”d? (1/20), ?eyx ?l-Huveyzi “T?fsir Nur ?s-S?qaleyn”d? (5/155), ?eyx ?t-Tarihi “M?cm? ?l-B?hreyn”d? (2/116) r?vay?t edir. Maraql? t?r?f budur ki, ?mam ?r-Rida – radiyallahu anhu – bu h?disi inkar etmir, sad?c? bunun anla??lmaz oldu?unu deyir. Bizim h?nb?li aliml?rimizd?n bir ?oxu bu y?nd? g?lmi? bir ?ox batil h?disi q?bul edibl?r, lakin onlardan he? biri cism, orqan v? buna b?nz?r t??bih etiqad?nda olmay?blar. Sad?c? bunlar? Allah?n sif?tl?ri kimi q?bul edib, iman g?tirib, keyfiyy?tini d???nm?y? ?al??may?blar v? h?qiq?tini Qiyam?t g?n?n? saxlay?rlar. G?r?s?n bunun haras? t??bihdir?! ?g?r sizin m?ntiqinizl? gets?k g?r?k ?mam ?r-Rida haqq?nda da eyni c?r dan??aq, ha?a, onlar bel? ?eyd?n uzaqd?rlar. Kitablar?n?z da bundan da m?nk?r s?zl?r g?lmi?dir, ?st?lik ilk aliml?riniz h?min h?disl?ri q?bul edirl?r. Misal verm?k ist?rdim, lakin misala ehtiyac yoxdur...
Bizik pul ver?n yoxsa siz? ))))))) M?ct?hidl?rinizin cavabar?n? yax?? oxuyun ))
Rafolar?n yalanlar?na ?bn B?zzin (rhm) cavab? http://www.fatwa-onl...002/0040814.htm
?bn ?seymin q?ti olaraq burda demir ki, g?n?? yer ?traf?nda f?rlan?r. O sad?c? deyir ki, Pey??mb?rin (s.?.s) d?vr?nd? bel? fikirl??irdil?r ki, g?n?? yer ?traf?nda f?rlan?r v? h?disl?r v? Quran ay?l?ri g?tirir )
