Darul ?slam v? Darul H?rb
Dar anlay??? ?z?rin? s?l?f v? x?l?f aliml?rinin ?oxlu g?r??l?ri vard?r. Ancaq bu m?qal?mizin ?vv?lind? bildir?k ki, ?slam aliml?rinin s?zl?rini b?t?n?yl? uzun uzad?ya n?ql etm?k biz? o q?d?r d? faydas? olmayacaqd?r. ??nki m?rt?d olan ya da m?s?lmanlara qar?? h?rb ed?n kafirl?rin qanlar? v? mallar? hans? darda olursa olsun halald?r. Bu x?susda ya?an?lan torpaq par?as?n?n darl h?rb ya da darul islam olmas?nda bir f?rq yoxdur. Bax?n ?mam ??vkani bel? dey?r:
“Bilinm?lidir ki, darul h?rb v? ya darul islam b?hsinin he?d? bir faydas? yoxdur. ??nki kafirin mal? v? qan? h?r iki halda da halald?r.”[1]
Ancaq bu g?n h?va ?hlind?n b?zil?ri ?z?rind? ya?ad?qlar? k?f?rl? qidalanan, ?irkl? sulanan ta?uti sisteml?ri xalq g?z?nd? m??rula?d?ra bilm?k ???n din? qar?? din siyas?tind?n istidad? ed?r?k dar anlay??? haqq?nda ?oxlu ??bh?l?r atmaqdad?lar. Bu m?qs?dl? biz bu anlay?? haqq?nda aliml?rin s?zl?rini burada a??qlamaq ist?yirik. Darul h?rb v? darul islam anlay??lar?na dair B?daius S?naid? bel? ke??r: “?shab?m?z Darul k?f?rd? islam ?hkan?n?n t?tbiq olunmas?yla o yerin darul ?slama d?n?c?yi x?susunda ittifaq etmi?l?r. Ancaq burada ixtilaf darul islam?n nec? darul k?fr? d?n????c?yidir. ?bu H?nif? darul islam?n darul k?fr? d?nm?si ???n ?? ??rt g?tirmi?dir. Bunlardan ?vv?li k?f?r ?hlam?n?n z?hur etm?sidir. ?kincisi, darul k?fr? birl??ik olmas?, ???nc?s? is? m?s?lmanlar?n o yerd? ?manda olmamas?d?r. ?mam ?bu Yusuf v? Muhamm?d is?, darul islamda k?f?r ?hkam?n?n z?huru il? yana?? o yerin darul h?rb? d?n?c?yini demi?l?r.”[2]
?bn Abidin Xa?iy?sind? bel? deyir: “?hli h?rb m?ml?k?timizi i??al ed?rs? v? ya bir ?lk?nin xalq? m?rt?d olub k?f?r ?hkam?n? icra ed?rs? v? yaxud da ?hli zimm?t ?hdini pozarsa bel?c? darul islam darul h?rb? ancaq bu ?? ??rtl? ?evril?r. Ancaq ?bu Yusuf v? ?mam Muhamm?d? g?r? bir ??rtl? olar ki o da k?f?r ?hkam?n?n z?hur etm?sidir. Qiyasa yax?n olan g?r?? d? budur.”[3]
?mam ??vk?ni bel? dey?r: “Bir yerin darul islam v? ya darul h?rb olmas?n?n orada icda edil?n ?hkamlar?n ?l??s? il? m??yy?nl??dirilir. ?g?r ?mir v? n?hy h?ququ m?s?lmanlar?n ?lind?dirs? o yer darul islamd?r. ?ksi t?qdird? is? darul k?f?rd?r.”[4]
?bd?lv?hhab Hallah bel? dey?r: “Darul islam, islam ?hkam?n?n icra edildiyi yerdir. V? orda ya?anan m?s?lmanlar ?man i?ind? olmal?d?r. Darul h?rb is? islam ?hkam?n?n icra edilm?diyi yerdir. Orada ya?ayan m?s?lmanlar ?man i?ind? deyill?r.”[5]
V?hb? Z?hayli bel? dey?r: “Bir diyar?n v?ziyy?tini anlamaq ???n ?sas diqq?t edilm?si laz?m olan x?sus diyara t?tbiq olunan ?hkamd?r. ?g?r t?tbiq olunan h?k?ml?r islam h?k?ml?ridirs? o yer darul islamd?r. ?g?r t?tbiq olunan h?k?ml?r islam ?hkam? deyils? o yer darul h?rbdir.”[6]
Aliml?r? g?r? darul islam m?s?lmanlar?n hakim oldu?u, ??ri?tin h?k?ml?rinin t?tbiq edildiyi yerdir. Bir ?lk?nin hakimi m?s?lmanlard?rsa v? orada islam ?hkam? t?tbiq edilirs?, orada ya?ayan insanlar?n he? birisi m?s?lman bel? olmasa ora yen? darul islamd?r. Bu g?tirdikl?rimiz m?zh?b imamlar? aras?nda ixtilafs?z q?bul edil?n x?suslard?r. ?afil?rin d? buraya q?d?r zikr etdiyimiz ??rtl?r? he? bir etiraz? olmam??d?r.
Darul H?rb is?, islam ?hkam?n?n icra edilm?diyi b?t?n ?lk?l?r –diyarlard?r. Bu ?lk?l?rd? m?s?lmanlar hakim deyildir. Y?ni darul h?rbd? islam ?hkam? icra edilirs? o yer bir ba?a darul islama d?n?r. Darul islamda is? k?f?r ?hkam? icra edil?rs? o yer darul h?rb? d?n?r. ?mam ?bu Yusuf, Muhamm?d bin H?s?n v? Zeydiyy? m?zh?binin aliml?ri d? bu g?r??d?dirl?r.[7]
?afi aliml?rind?n ?bd?lqadir ?l B??dadi bel? dey?r: “Zimmil?rin m?s?lmanlar? t?zyiq alt?na almaq?qlar? islam d?v?t?il?rinin bir zorlama, bir t?hl?k? v? cizy? olmadan islam d?v?tini izhar –a??qca- etdikl?ri h?r ?lk? darul islamd?r. Amma i??risind?ki hallar bu ??rtl?rin ?ksi olarsa, o zaman o ?lk? darul k?f?rd?r.”[8]
?mam N?v?vi bel? dey?r: “Darul h?rb ?? qisimdir:
1- M?s?lmanlar?n m?skunla?d??? yerl?r
2- M?s?lmanlar?n f?th edib, qeyri m?s?lman ?halisinin cizy? qar??l???nda ya?ad?qlar? yerl?r
3- Ba?lan??cda m?s?lmanlar?n ya?ad?qlar? lakin sonra qeyri m?s?lmanlar?n istilah v? hakimiyy?ti alt?na ke??n diyarlard?r. Ancaq m?n b?zi m?t?axxiri –son d?n?m aliml?rin- bunu zikr etdikl?rini g?rd?m. ?g?r (bu ???nc? qisimd?) zikr edil?nl?rin i?ind? m?s?lmanlar, ??ri?tl? h?km etm?kd?n qada?a olunmuyubsa ora darul islamd?r. Yox, ?g?r m?s?lmanlar ??ri?t h?k?ml?rind?n uzaqla?d?r?l?bsa o halda h?min ?lk? darul k?f?rd?r.”[9]
?llam? ?bn M?flih bel? dey?r: “M?s?lmanlar?n ?hkan?n?n qalib oldu?u h?r ?lk? darul islamd?r. H?m?inin ?hkamul k?ffar?n qal?b oldu?u h?r ?lk? d? darul k?f?rd?r. Bu ikisinin xaricind? is? bir dar anlay??? yoxdur.”[10]
?sl?n bu m?vzuda qaynaqlardan ?oxlu n?qill?r etm?kd? el? d? fayda yoxdur. ??nki bu m?s?l?d? aliml?r aras?nda ?oxlu ixtilaf vard?r. Bu m?vzunu ?hat?li olaraq bilm?k ???n, ?n g?z?l n?mun? M?kk? v? M?din?nin m?vqel?ridir. M?kk? v? M?din?nin m?vqeyini yax?? bil?n bir insan hans? b?lg?nin darul islam, hans? b?lg?nin darul k?f?r oldu?unu ?ox rahatca bil? bil?r. Bel?c? m?zh?bl?rin ixtilaflar?ndan qurtulub, m?s?l?nin h?qiq?tin? varar.
Diqq?t edils? R?sulullah?n hicr?tind?n ?vv?l ist?r M?kk? ist?rs? dig?r ?lk?l?r darul k?f?r idi. Bu m?vzuda he? k?sin ??bh?si bel? yox idi. Allah r?sulu v? m?s?lmanlar?n M?din?y? hicr?t etm?l?ri v? orada islam d?vl?tini qurmalar?n?n n?tic?si M?din? darul islama ?evrilmi?di. Bunu dey? bil?rik ki, M?kk? kimi ?irk ?hkam?n?n icra edildiyi h?r yer darul k?f?rd?r. M?din? kimi islam ?hkam?n?n hakim oldu?u h?r yer is? darul islamd?r. Bu dedikl?rimizin h?r m?s?lman ???n bir ibr?t olmal?d?r. ?ksi t?qdird? haqq il? batil d?nizl?ri bir birin? qar??ar.
Fiqhi ixtilaflar? g?nd?md? tutan v? M?kk? il? M?din?nin m?vqeyl?rini n?z?d? alma bilm?y?n b?zil?ri ?z?rind? ya?ad???m?z bu ?kl?nin darul islam oldu?unu, b?zil?ri d? darul h?rb oldu?unu iddia ed?r?k m?s?l? haqq?nda ?oxlu t?friq?y? yol a??blar.
B?zil?ri ?l?xsus ?afi aliml?rinin s?zl?rini ?zl?ri ???n d?lil g?t?r?r?k bel? dey?rl?r: “Bir yer ?g?r darul islamd?rsa, t?krar darul h?rb? d?n? bilm?z. Yada islam?n ??arlar? m?vcutdursa, o yer darul islamd?r.” Bunlar bel? s?zl?rl? ?z?rind? ya?ad???m?z k?f?r v? ?irk diyar?n? darul islam g?st?rirl?r. Ancaq bilinm?lidir ki, bu tip s?zl?r M?kk? v? M?din?nin m?vqeyin? a??qca ziddir. ??nki M?kk? ?irk ?hkam?n? hakim olmadan ?vv?l Hz. ?brahim d?vr?nd? darul islam idi. Lakin k?f?r ?hkamlar?n?n icra edilm?siyl? darul k?fr? ?evrilmi?di. Bir d? Allah r?sulunun M?kk?d?n hicr?t etm?sind?n ?vv?l sahab? t?r?find?n ?slam?n bir s?ra ?mirl?ri t?tbiq olunurdu. Ancaq buna baxmayaraq M?kk? yen? d? darul k?f?r idi.
X?susil? bu g?n b?zil?ri bunu t?hfir ed?r?k ?z?rind? ya?ad???m?z ?lk?nin ?vv?ll?r islam d?vl?ti oldu?unu, ?afil?rin f?tvas?na g?r? bir ?lk?nin islam ?lk?si olduqdan sonra t?krar darul h?rb? d?n??m?y?c?yini, buna g?r? d? hal haz?rda bu torpaqlar?n darul islam oldu?unu iddia ed?rl?r. ?lb?td? bu g?r??l?rin? g?r? bu ?irk diyar?n? qorumaq h?r m?s?lman ?z?rin? vacibdir. X?susil? bu d?vl?tin y?x?lmas? v? tarix? qar??mas? ???n ?al??maq is? b?y?k bir fitn? t?r?tm?kdir.
Bu tip s?zl?rl? imam ?afi v? ?shab?n?n f?tvalar?n? ?z m?nf??tl?ri u?runa istifad? ed?r?k ta?uti v? Nemrudi d?vl?tl?rini m?dafi? edirl?r. ?slind? bilinm?lidir ki, deyil ?afi aliml?ri ?slam t?vhidind?n x?b?rdar olan bir u?aq bel? islama sava? a?an bu ?lk?nin darul k?f?r oldu?unu d?rk etm?kd?n aciz deyil. ?afil?ri, bel? ??ri?t d??m?nliyi il? a??lanm??, d?ny?vilik v? demokratiya il? inki?af etmi? bir d?vl?t? islam d?vl?ti dem?l?rind?n uzaq v? onlardan b?riyik. ?afil?rin “bir yer darul islam olduqdan sonra art?q darul k?f?r olmaz” s?zl?rind?n m?qs?dl?ri is?, n? q?d?r k?f?r ?hli bir yeri i??al ets? d? o yer yen?d? m?s?lmanlar?n m?lk? oldu?udur. Malk kafirl?rin istilas?yla m?s?lmanla?rn ?lind?n ??xmaz. Bu he? bir vaxt o yerd? k?f?r ?hkam?n? icra ed?n, d?ny?viliyi din dey? m?nims?y?n bir d?vl?tin islam d?vl?ti oldu?u dem?k deyil. ?afil?rin bu f?tvalar?nda m?qs?d is? ?hli k?fr? qar?? bir d?y?? t??viqidir. ??nki yer m?s?lmanlar?nd?r.
Bu x?susu yax??ca bilm?k laz?md?r ki, ?mam ?afi ?sl?n “bir yer darul islam olduqdan sonra art?q darul k?f?r olmaz” dey? bir f?tvas? yoxdur. ??nki ?l Umm adl? kitab?nda ?mam ?afii ??xs?n bu s?z?n t?rsini dey?r. Bu f?tvan? zikr ed?n ?bn Hac?r ?l Heyt?midir ki, o ?afini yanl?? anlad??? ???n bel? bir s?z demi?dir. Bu h?ta haqq?nda ?r?b diyarlar?nda geni? bir doktorluk – m?dafi?si bel? yaz?lm??d?r.
Burada bel? g?lm?li bir hal var. ?sl?n bu diyara darul islam dey?nl?r Allah?n dinin? g?r? b?y?k bir g?nah etdikl?ri kimi ?z d?vl?tl?rinin qanunlar?na g?r? bir g?nah etm?mi?l?r. ??nki m?asir (!), d?ny?vilik, demokratik d?vl?t? islam d?vl?ti ya da ??ri?t d?vl?ti dem?k onu gerid? qalm??l?qla g?nahland?rmaqd?r ki, bu da ?z qanunlar?na g?r? b?y?k bir g?nah ?ns?r?d?r.
Burada dig?r x?sus id? ?hli k?f?r t?r?find?n istila edil?n torpaqlar?n darul h?rb dey?r?k d?rhal t?rk edilm?m?si laz?md?r. ??nki k?f?r ?hli t?r?find?n i??al edilmi? torpaqlar? onlar?n ?lind?n almaq ???n b?y?k bir m?bariz? verm?k b?t?n m?s?lmanlar?n ?z?rin? vacibdir. Bununla yana?? k?f?r ?hkan?n?n icra edildiyi torpaqlar? islam ?lk?si dey? adland?r?b, bu d?vl?tl?ri canlar?yla v? mallar?yla qoruyanlar b?y?k bir d?lal?t i?ind?dil?r.
Bu c?hal?t bataql???na g?m?lm??l?rin darul islam v? darul h?rb m?vzusunda ortaya atd?qlar? ??bh?l?rd?n birid? onlar?n bu s?zl?ridir: “Bir diyarda ?zan oxunmas?, namaz q?l?nmas? s?rb?stdirs? v? ibdat yerl?ri h?r k?s? a??qd?rsa bel? ?lk?l?r darul k?f?r ola bilm?z, ?ksin? darul islamd?r. Buna g?r? ya?ad???m?z ?lk?mizd? darul islamd?r. ??nki bu torpaqlarda ?zan oxunmas? s?rb?stdir. M?scidl?r a??qd?r ? h?r k?s dininin laz?ml? olanlar? azad bir ??kild? yerin? yetirir.”
Bu tip qeyri islami fikirl?r ortaya atanlara ?vv?la bunu soru?ar?q. G?r?s?n bu g?n d?nyan?n haras?nda ?zan oxunmas? qada?and?r? Avropan?n b?t?n ?lk?l?rind? ?zan a??qca oxumaq s?rb?stdir. H?tda Avropa d?vl?tl?rind? insanlar ist?dikl?ri kimi geyinib, ist?dikl?ri kimi d?v?t ed? bilirl?r. ?g?r bir ?lk?d? ?z?rind? ?zan oxunmas? oran?n islam ?lk?si oldu?unun ?lam?tidirs? o halda d?nyan?n ?ks?r b?t?n d?vl?tl?ri islam d?vl?ti v? b?t?n torpaqlar? islam ?lk?sidir. ??nki bu g?n dem?k olar ki d?nyan?n b?t?n ?lk?l?rind? ?zan oxumaq s?b?st oldu?u kimi, m?scidl?rd? camaata a??qd?r. ?lb?td? bunun t?k s?b?bi is? n? oxunan ?zanlar?n n? d? a??q olan m?scidl?rin b???ri ideolohiyalara bir z?r?ri olmamas?d?r.
[1] Seylu-l C?rrar, 4/575
[2] Badayiu’s S?nai, 7/130
[3] ?bn Abidin, 3/390
[4] Seylu-l C?rrar, 4/575
[5] ?s-Siyas?tu-l ??riyy?, 69
[6] ?saru-l Harb
[7] M?cmuatu-l Fiqhiyy?, 50-51
[8] Kitabu Usul-ud Din, ?l B??dadi
[9] Ravdatu-u Talibiyn, ?mam N?v?vi
[10] Kitabu ad?bu-? ??riyy\