SUMGAYIT

ЛАПША НА МОЛОКЕ К молочной еде сельского населения Абшерона относится, забытое, блюдо «südlü xəmiraşı» (лапша на молоке). Готовилось это блюдо, как и, повсеместно распространенное горячее первое блюдо, «xəmiraşı», но не на бульоне, с лоби и мясными фрикадельками, а на молоке. Считающееся диетическим, «südlü xəmi-raşı» часто готовили зимой и при простудных заболеваниях. КРОШКА НА ГАТЫГЕ ИЛИ АЙРАНЕ С этнографической точки зрения интересными представляются взятые на заметку А.А.Алескерзаде в селениях Абшерона, ныне забытые разновидности общеизвестного «doğramac» (окрошка на гатыге или айране). Наряду с такой окрошкой, в летнее время, во время жатвы, сельчане в поле готовили на обед «doğramac» с туршуширин или с дошабом. Для ясности отметим, что «turşuşirin» готовили из сока сладко-кислых сортов винограда. На дно котла, где уваривался этот сок, насыпали особый сорт белой глины — ширяхак («şirəxak»). Ширяхак предупреждал, во-первых, брожение сока, во-вторых, не допускал подгорание сиропа на дне котла. Тем самым, сохранялись аромат и вкусовые качества, приготовленного таким образом сиропа, туршуширин. Для приготовления «doğramac» на основе туршуширин, последний наливали в большую миску и, разбавив по вкусу водой, крошили в него черствый хлеб. Ели из одной миски ложками вместо обеда во время жатвы урожая. Второй вид, забытой ныне окрошки готовился на основе дошаба, разведенного с абгорой, в случае, отсутствия туршуширин. Эту окрошку ели также накрошив в него черствый хлеб. В прошлом они являлись едой крестьянской бедноты. В 1940-х годах изучение материальной и духовной культуры Абшерона было продолжено одной из первых женщин этнографов Азербайджана Р.Бабаевой. С этнографической точки зрения большой интерес представляют собранные Р.Бабаевой материалы о некоторых видах, забытых в быту населения, блюд. По этой причине, и здесь представляется важным дать детальное описание используемых продуктов и способов их приготовления. ЖАРЕНЫЙ ЦЕЛИКОМ ЯГНЕНОК К одной из них относится традиционное в прошлом для сельского населения блюдо «kababburyan quzu qızartması» (жаренный целиком ягненок), которое готовили обычно весной в зажиточных семьях. Для приготовления этого блюда освежеванного и очищенного от внутренностей ягненка, посолив изнутри, начиняли заранее приготовленной начинкой. Она состояла из жаренного лука и, добавленных к нему, мелко рубленных кишмиша, лавашаны (кислой пастилы) и зириша (барбариса). Добавив сверху настойку шафрана или желтого имбиря, все это немного обжаривали вместе с луком. Затем, очистив 5-6 круто сваренных яиц, целиком добавляли в начинку. Начинив всем этим ягненка, крепко зашивали брюшко и выкладывали на железный поднос. В тендире разжигали дрова и после образования горящих углей отодвигали их к стенкам. В середину печи ставили поднос с начиненным ягненком. В тендире блюдо кабуббурян гузу гызартмасы равномерно поджаривалось в течение 1,5-2 часа. После этого жаренного ягненка выложив на большую тарелку («bulud») целиком подавали к столу и разрезали на куски. КЮФТА ГЫР-ГЫР Среди забытых блюд населения Абшерона Р.Бабаевой взято на заметку блюдо «küftə qır-qır» относящееся к одному из видов гызартма (жаркое). Для его приготовления рубленную с луком баранину заправляли по вкусу солью, перцем, корицей и желтым имбирем. Из размешанного с пряностями фарша скатывали тефтели (küftə), размером с грецкий орех вкладывая в каждую из них сушеную алычу («ət turşusu»). Затем тефтели опускали в сковородку с кипящим маслом и поджаривали. После обжарки сверху добавляли нарезанную свежую зелень кинзы, немного корицы и добавив один стакан воды, клали еще очищенные каштаны. Это блюдо тушилось на огне в течение одного часа. Блюдо было готовым, когда выпаривалась вся жидкость и оставалось только масло. Кюфта гыр-гыр обычно готовили как гарнир («xuruş») к плову, но оставив его немного с бульоном, ели и с хлебом. Готовилось это блюдо большей частью в холодное время года. СЕЙФАЛМЮЛЮК Из давно не употребляемой населением Апшерона еды, следует отметить блюдо «Seyfəlmülük» (Сейфалмюлюк), готовящееся из овечьих внутренностей, наподобие общеизвестного джыз-быз или «iç cigər». При его приготовлении, внутренности — сердце, печень, легкие нарезали кусочками и жарили с кусочками курдючного жира. Перед тем как снять с огня добавляли лук, и все жарили в течение получаса. Затем сверху добавляли мелко рубленную зелень щавеля и кинзы. Во время еды, чтобы жиру не дать застыть это блюдо, чаще ели прямо с огня. Готовилось это жаркое из внутренностей во все времена года, обычно в зажиточных или среднезажиточных семьях.

Забытая традиционная пища населения Абшерона А.Ализаде (по материалам А.Алескерзаде, Р.Бабаевой) Богатство флоры и фауны Азербайджана, обусловленное наличием девяти, из существующих на Земле одиннадцати, климатических поясов, издавна способствовали развитию разнообразных видов и способов приготовления пищи. Пища Абшерона, в частности, формировалась в активной адаптации его населения к условиям полупустынного ландшафта Апшеронского полуострова, омываемого Каспийским морем. В селениях Абшерона, с древнеразвитым земледелием и скотоводством, рацион питания населения отливался разнообразием приготовляемых блюд. Кушанья Абшерона, возникшие когда-то в зависимости от образа жизни, от особенностей продуктов, возрождаемых больше всего в данной местности, пройдя сквозь века, при последующих кулинарных совершенствованиях, в целом, не отступали от привычных вкусовых комбинаций населения. Как реликты древнего прошлого, до последнего времени бытовали такие способы приготовления пищи, как на раскаленных камнях, в земляной печи (külləmə), тендирах, на садже, вертеле и шомполах (şişə çekmək) и пр. Выработанные в традиционном хозяйстве населения Апшерона рациональные приемы переработки и хранения продуктов впрок, также способствовали равномерному обогащению повседневного питания. Однако, в XX веке в питании населения Апшерона, как и всего Азербайджана, по ряду объективных, общеизвестных причин, в том числе, по причине усовершенствования технических приемов в приготовлении пищи, некоторые виды традиционной еды были преданы забвению. Благо, что уже в первые годы развития этнографической науки в Азербайджане, исследования материальной и духовной культуры народа явились приоритетным направлением этой науки. В результате, проведенных в 20-30-х годах прошлого века научных экспедиций, был собран значительный этнографический материал в различных зонах мо¬лодой республики. Среди разрабатываемых учеными проблем этих лет, объектом исследования ученого А.А.Алескерзаде, среди прочих вопросов материальной и духовной культуры Апшерона, была и пища населения. Ввиду того, что некоторые виды пищи Апшерона, взятые на заметку А.А.Алескерзаде, забыты, считаем необходимым, по мере их перечисления, подробнее остановиться на способах и рецептах их приготовления. ХАГИГА Особый интерес, с этнографической точки зрения, представляет, описанная автором рукописи, обрядовая пища Апшерона, именуемая «Həqiqə» (Хагига), которую принято было готовить в тех семьях, где рожденные младенцы в скором времени умирали. Для «отвода», от вновь рожденного младенца, этой беды и готовили «Həqiqə», когда ему исполнялось, примерно, 2-3 месяца. При приготовлении этого блюда, освежеванного барана, с отрезанной головой и конечностями, потрошили и, вымыв холодной водой, целиком клали в большой котел. Кроме нужного количества воды в «Həqiqə» ничего другого добавлять не полагалось. Обычно для приготовления этого обрядового блюда в семью приглашалась опытная и уважаемая среди сельчан женщина. Тушу барана в котле варили до тех пор, пока мясо полностью отделялось от костей. После этого, содержимое котла, выложив в большой медный таз («teşt»), следовало тщательно собрать все кости. При этом ни одна, даже малая косточка не должна была оставаться в пище. Затем мясо с бульоном разливали по чашам («kasa») и раздавали между родственниками и соседями. Иногда угощали этим блюдом у себя дома. В первую очередь, эту обрядовую пищу, должны были вкусить родители младенца, в честь которого она была приготовлена. По обычаю, женщину, приготовившую «həqiqə», полагалось одарить, хончой, в которой кроме сладостей лежал и отрез на кофту («köynəklik»). После угощения, в шкуру барана клали сырыми голову, конечности, внутренности и тщательно выбранные из обеда кости животного, аккуратно заворачивали и несли на кладбище для захоронения. По принятому обычаю, захоронение совершал приглашенный по этому случаю молла или сеид (титул даваемый «потомком» из рода пророка Мухаммеда). Захоронение мог совершить и кто-то из бездетных мужчин. Такое захоронение «həqiqə» имитировало тем самым захоронение как бы самого ребенка. Лицам, совершившим захоронение «həqiqə» также полагалось дарить, либо деньги, либо одежду («libas»). В данном обряде, несомненно, прослеживаются древние черты обряда жертвоприношения, отраженного во многих верованиях и религиях мира. ХАН БОЗБАШИ Среди, описанных А.А.Алескерзаде, видов повседневной и праздничной пищи, следует отметить блюдо «хаn bozbaşı» (хан бозбашы), которое готовилось из курдючного жира. Известно, что издревле населением Абшерона разводился местный вид овцы, отличающейся крупными размерами курдюка. Этнографические материалы свидетельствуют, что этим особенно выделялась порода овец из селения Тала. У этих овец курдюк был настолько тяжелым, что, некоторым из них, мешал передвижению. В таких случаях к овце сзади впрягали маленький ящик на двух колесиках (типа арабы), в которую вправляли курдюк и таким образом обеспечивали ее передвижение. Курдюк одного или двух зарезанных овец вытапливался для получения курдючного жира («quyruq yağı»), повсеместно используемого в приготовлении пищи. Вышеотмеченное блюдо хан бозбашы готовилась из, получаемого при вытопке курдучного жира, бульона. Отделяемую из курдючного жира жидкость, не давая ей выпариться, сливали в кяса и ели, накрошив в него хлеб. Из-за редкости приготовления, это блюдо и было обязано своему названию «хан бозбашы», обычно подаваемому главе семейства. МУТАНДЖАМ Известное в азербайджанской кухне блюдо мутанджам («mütəncəm») на Абшероне готовился характерным способом. При его приготовлении, нарезанную с косточками баранину заливали в кастрюле немногим количеством воды, солили по вкусу и оставляли тушиться на огне. После того как выпарится жидкость, добавляли 1-2 ложки топленого масла и нарезанную ломтиками тыкву. Сверху заливали виноградной патокой («doşab») и абгорой (перебродившим соком незрелого винограда), а также незначительным количеством воды. Блюдо мутанджам было готовым к еде после выпарки в кастрюле всей жидкости. Этот обед можно было готовить также с мясом без костей (мякоти) и из молотого мяса, скатывая из него тефтели размером с грецкий орех. Готовили это блюдо в зимнее время. ФИСИНДЖАН Из мясных блюд, описанных А.А.Алескерзаде, следует отметить, фисинджан («fısincan»), который более других регионов готовился населением Абшерона во время семейных торжеств и праздников. Фисинджан сохранился в азербайджанской кухне, но способы приготовления потерпели изменения. В прошлом, фисинджан готовили как из баранины, так и из курицы или гуся. Мясо готовилось как с косточками, так и без них (мякоть). При желании фисинджан готовили также из рубленного с луком мяса, скатывая из фарша тефтели, размером не больше грецкого ореха. В первом случае, нарезанное кусочками мясо обжаривалось на масле вместе с мелко рубленным луком. Затем очищенный грецкий орех толкли в ступе («həvən-qdə»), добавляли в мясо, а сверху наливали гранатовый сок («nаrrub»). За неимением нарруба, использовали абгору. Все это тушилось до тех пор, пока не выпарится вся жидкость и масло не поднимется поверх фисинджана. На Абшероне фисинджан предпочитали готовить иссиня-черного цвета. Для получения нужного цвета, при готовке в кастрюлю с наррубом или абгорой, 5-6 раз опускали расколенный железный скребок для теста («ərsin»). Фисинджан обычно готовился как гарнир к плову. Рис для плова обязательно должен был сорта садри. Блюдо это можно было есть и с хлебом. Это блюдо было едой зажиточных слоев населения и готовили его, в основном, в зимнее время. Фисинджан можно было приготовить и впрок, особенно для длительного путешествия. Готовое блюдо в горячем виде выкладывали в глиняный горшок и заливали доверху маслом. Пища в нем могла сохраниться в течение месяца. По мере надобности фисинджан, как и кавурму, доставали из горшка и употребляли в пищу. ХЫР-ХЫР (БИЗ-БИЗ) Среди молочных блюд, описанных А.А.Алескерзаде, следует остановиться на блюде хыр-хыр или, как ее еще называли в народе, биз-биз. Как и широко известные блюда «südlü plov» (плов на молоке) и «südlü sıyıq» (молочная рисовая каша), хыр-хыр также готовился на молоке с рисом сорта «akü-lə» (акюля) в пропорциях на два стакана молока один стакан воды и один стакан риса. Доведя все это в кастрюле до кипения, добавляли щепотку соли, одну-две ложки масла и настойку шафрана. В приготовлении блюда хыр-хыр, важным было не дать рису развариться, т.е. оставить «торчком» («biz-biz») на поверхности, чем он и был обязан своему названию. При подаче на стол, на тарелку с хыр-хыр сверху клали сахарный песок и сливочное масло. Блюдо это готовилось не столь рассыпчатым, как «südlü plov», но и не таким жидким как «südlü sıyıq». Ели его во все времена года, но большей частью весной.

Почему на борту самолета Путина не было Абрамяна? Как только в Баку приземлился самолет с российским президентом Владимиром Путиным из московского пыльного угла вновь выполз провокатор с подмоченной репутацией. Речь идет о главе общественной организации «Союз армян России» (САР) Аре Абрамяне, который к тому же объявлен Азербайджаном в международный розыск за то, что во время 44-дневной войны контрабандным путем отправил из России в Армению большое количество оружия. На этот раз Абрамян обратился к Путину с просьбой в ходе переговоров в Баку поднять вопрос освобождения находящихся под следствием карабахских сепаратистов. «Ваш авторитет и характер личных отношений с лидером Азербайджана Ильхамом Алиевым, отличающиеся высокой степенью доверительности, вселяют в нас надежду в достижении прогресса по этим вопросам, особенно — касающимся судьбы удерживаемых в Баку Рубена Варданяна, Араика Арутюняна, Бако Саакяна, Аркадия Гукасяна, Давида Бабаяна, Давида Ишханяна, Давида Манукяна, Левона Мнацаканяна и др.», — говорится в обращении Абрамяна. Все вышеперечисленные лица обвиняются в многочисленных преступлениях против азербайджанской государственности, а сам просящий также повинен в этих деяниях. Кто такой этот Абрамян, что лезет своим армянским носом в российско-азербайджанские отношения? На протяжении многих лет САР ведет провокационную деятельность против Азербайджана и разжигает межнациональную рознь внутри России. Это и личное поздравление Абрамяна карабахских сепаратистов по случаю «годовщины их независимости», обвинение руководства Азербайджана в финансировании массовых протестов в Хабаровском крае в 2021 году, попытка отправить наемников в Карабах во время 44-дневной войны, кляузы о том, что азербайджанская сторона якобы уничтожает христианские памятники на освобожденных территориях и многое другое. Теперь же он нижайше просит Путина помочь освободить лиц, совершивших преступления против Азербайджана, в частности отдававших во время 44-дневной войны приказы по ракетным обстрелам азербайджанских городов. И это просит тот, кто организовывал контрабанду воздушным путем незаконно приобретенного крупнокалиберного боевого огнестрельного оружия, боеприпасов, взрывчатых веществ и устройств в Армению и оттуда в Карабах. При подобных обстоятельствах возникает логичный вопрос. Почему тот, кто объявлен Азербайджаном в международный розыск, активно на территории России провоцирует межнациональную рознь, подрывает российско-азербайджанские связи не несет правовой ответственности за это и в добавок обращается к Путину с просьбой освободить своих подельников, находящихся под следствием? Вдобавок глава САР входит в Совет по межнациональным отношениям при президенте России. Интересно насколько этот статус совместим с провокационной деятельностью Абрамяна, открыто поддерживающего сепаратизм и разжигающего межнациональную вражду в таком многонациональном государстве как Россия? Бездействие соответствующих структур России не только поощряет провокационную деятельность САР, но и вселяет уверенность в своей безнаказанности. И сейчас Абрамян, ранее призывавший руководство России признать «независимость Карабаха», уже печется о судьбе лидеров карабахских сепаратистов и просит их освобождения. Конечно же с целью того, чтобы эти лица уже находясь на свободе и вне пределов Азербайджана снова вели антиазербайджанскую деятельность, которую по настоящее время проводит сам Абрамян. Поэтому было бы прекрасно, если на прибывшем вчера в Баку из Москвы президентском борту находился сам Абрамян, чтобы встретиться со своими подельниками в бакинском СИЗО и разделить с ними их позорную участь…

В Курск итальянцам нельзя, а в Карабах Лапшину и Пегову было можно?.. Ну как не вспомнить к месту крылатое латинское выражение — «что дозволено Юпитеру, не дозволено быку»? В Российской Федерации возбудили уголовные дела по ч. 3 ст. 322 УК РФ о незаконном пересечении границы против журналистов итальянского RAI Стефани Баттистини и Симона Трайни, снявших репортажи из Курской области после захода туда Вооруженных сил Украины. По этой статье предусмотрено наказание в виде лишения свободы до пяти лет. Они сняли репортаж из курского города Суджа, где находятся украинские военные. 14 августа телеканал RAI опубликовал видеорепортаж из Суджи, снятый Стефани Баттистини и Симони Трайни, которые прибыли в город вместе с украинскими военными и поговорили с местными жителями. «Мы добрались до Суджи в Курской области России с наступающей украинской армией. Дома мирных жителей целы. Слышен шум беспилотников», — написала Стефани Баттистини в соцсети X. МИД России вызвал посла Италии в Москве Чечилию Пиччони и выразил решительный протест в связи с работой итальянских журналистов в Суджанском районе. Ведомство заявило, что журналисты нарушили российское законодательство и «элементарные правила журналистской этики». Rai заявила, что действия ее сотрудников соответствовали нормам международного права, репортаж имел единственную цель – задокументировать реалии конфликта. Однако, итальянские репортеры, от греха подальше, все же быстро покинули территорию. Также ФСБ сообщила о проверке опубликованных в СМИ материалов, «свидетельствующих о нахождении на территории российского пункта пропуска Суджа иностранного корреспондента Ника Пейтона Уолша, по результатам которой будет принято процессуальное решение». 16 августа CNN опубликовал репортаж Ника Уолша с погранперехода в Судже. Он общался с находившимися там украинскими военными. Позднее был опубликован репортаж журналиста из Суджи, где его сопровождали ВСУ. Так причем тут Юпитер и бык? А притом, что на протяжении всего 30-летнего периода оккупации международно признанных территорий Азербайджана соседней Арменией и объявлением Нагорного Карабаха суверенной и независимой от Азербайджана республикой, да еще с новым названием «арцах», эти территории совершенно спокойно, без оглядки на реакцию Баку, иногда даже с вызовом посещали российские журналисты, и не только. Бывали там и политики, и депутаты, и прокремлевские эксперты. А по возвращении пели оды «независимой республике», восторгаясь ее красотами и гостеприимством, героическим сопротивлением народа «арцаха» и их волей к борьбе за «свободу». Тогда, кстати, они еще дружили с армянами. Заметим, что даже после победной 44-дневной освободительной войны Азербайджана официальная структура государства российского – Минобороны РФ в своих сводках о ситуации в освобожденном Карабахе, где были размещены российские миротворцы согласно подписанному в ночь с 9 на 10 ноября лидерами Азербайджана, России и Армении Трехстороннему соглашению о прекращении огня, настойчиво продолжали, как и в былые годы, называть наш Карабах «НКР». И Азербайджан довольно долго, из раза в раз, обращал на это внимание российского минобороны, и только окончательно поняв, что Армения перестала быть России другом и не хочет уже быть ее союзником, а устремила свои взоры на Запад, там, наконец, отказались от такого возмутительного пренебрежения государственной атрибутикой Азербайджана. Так вот, самым громким и нашумевшим, из-за последовавшего после посещения Ханкенди ареста в Минске по запросу Азербайджана и экстрадиции в Баку в июле 2017 года, было дело российского журналиста и блогера Александра Лапшина. Его обвинили в незаконном посещении Нагорного Карабаха и поддержке сепаратизма. Лапшина арестовали за его визит в Нагорный Карабах в 2011 и 2012 годах без согласования с азербайджанскими властями. В конечном итоге он был приговорен к тюремному заключению, но вскоре, правда, был помилован и депортирован. Однако уроком этот факт для российских журналистов не стал. Очередным резонансным случаем стало посещение Нагорного Карабаха без согласования с азербайджанскими властями военным журналистом Семеном Пеговым, создателем проекта WarGonzo, въехавшего туда с территории Армении. Генпрокуратура Азербайджана возбудила уголовное дело в отношении Семена Пегова, готовившего не соответствующие истинному положению дел «горячие» репортажи с места военных действий. Пегов, как писал тогда Тренд, по заказу своих армянских покровителей готовил лже-материалы и фейки, чтобы скрывать от армян победы Азербайджана. Например, после того, как азербайджанские ВС в ходе 44-дневной Отечественной войны освободили Гадрут от оккупации, он пробрался туда под эгидой Международного комитета Красного Креста и начал успокаивать армян, что «азербайджанцев тут нет». Но по мере продвижения азербайджанской армии и деоккупации захваченных армянами территорий Семену Пегову пришлось бежать от правоохранительных органов Азербайджана. Список незаконно посещавших законные азербайджанские земли без ведома азербайджанских властей российских журналистов и др. публичных людей можно продолжить. Даже были случаи посещения Карабаха целой группой журналистов со встречей их по итогам в Ереване с премьер-министром Армении Николом Пашиняном. Что свидетельствовало об организованном и санкционированном сверху демарше против Азербайджана. 26 ноября 2019 года журналист российского издания «Новороссия» Станислав Смагин, в числе представителей российских СМИ побывавший в «арцахе», как он тогда называл Карабах, поделился своими впечатлениями от поездки и последующими отчетами руководству Армении с изданием «ForPost. Новости Севастополя». Смагин тогда не довольствовался лишь рассказами о достопримечательностях Армении и «арцаха», но еще и восторгался Пашиняном, сравнив его с революционным политическим деятелем Александром Керенским. Но сейчас не о том речь. В очередной раз о том, что каким бы Юпитером ты себя не представлял, жизнь земная имеет странную особенность – часто не дожидаясь суда Господня, все содеянное бумерангом возвращается именно в этой жизни. Так что, России придется «терпеть», как говорил ее лидер — «нравится, не нравится – терпи, моя красавица». Ой как много объективных репортажей иностранных журналистов из Курской области, а может и не только, еще будет…

Близится конец Армянского комитета Америки? Как сообщают иностранные СМИ, Армянский национальный комитет Америки (ANCA) решил публично поторговаться с республиканским кандидатом в президенты США Дональдом Трампом. В частности, обвинил его в потворстве «геноцидальному режиму президента Азербайджана Ильхама Алиева, напавшему на Арцах». ANCA пишет: «Эта администрация позволила режиму Алиева создать прецедент безнаказанности при наличии задокументированных военных преступлений Азербайджана». И отмечает, что, следуя примеру сменявших друг друга администраций, администрация Трампа-Пенса отказалась от статьи 907 Закона о поддержке свободы на протяжении всех четырех лет своего правления, сняв ограничения на помощь США Азербайджану. Теперь, по словам ANCA, американские избиратели армянского происхождения ожидают, что Трамп и его новый соратник Вэнс осудят «азербайджанскую этническую чистку в Арцахе и поддержат усилия Конгресса по привлечению Азербайджана к ответственности за его преступления против человечества». Очень удивительно, что у американских армян не нашлось претензий к администрации Байдена-Харрис и вопросов к демократической предвыборной сладкой парочке Харрис-Уолц. Между тем все, что Армения и «Арцах» получили от команды сонного Джо — это слезы старушки Нэнси Пелоси в Цицернакаберде. Которые не помешали Азербайджану завершить освобождение Карабаха в 2023 году. А ограничения на помощь США Азербайджану при Байдене Госдеп обошел точно так же, как при Трампе. Что же предпримет ANCA, если оба соперничающих лагеря — и демократы, и республиканцы — попросту проигнорируют голос комитета, как это, собственно, и было что при Трампе, что при Байдене? Чего, собственно, добивается ANCA? На что именно рассчитывает Армянский национальный комитет Америки? Возможен ли вообще какой-то эффект от этих нападок, если учесть, что Азербайджан уже восстановил свою территориальную целостность и отказываться от нее не собирается, а Армения не имеет ни юридических возможностей, ни военных ресурсов для каких-либо притязаний на Карабах? Свои соображения на сей счет изложили в беседе с # известные эксперты. Независимый политический эксперт Насими Мамедли: — Большинство армянских лоббистских групп, организованных за пределами Армении, не хотят мира между Арменией и Азербайджаном. Армянские организации, имеющие сильное влияние в США и, в частности, во Франции, активнее выступают против Азербайджана и против мира. Их идеологическая и военно-политическая работа, которую они непрерывно вели на протяжении более ста лет, провалилась. Не только эти лоббистские группы, даже Армения и ее союзники не способны изменить реалии в регионе. Азербайджан восстановил свою территориальную целостность и суверенитет в соответствии с международным правом. США по-прежнему рассматривают Южный Кавказ целиком как регион своих геополитических интересов. При этом США рассматривают Армению как ключевое государство, способное вытеснить Россию из этого региона, и предпринимают определенные шаги в этом направлении. Армянские организации в США также хотят воспользоваться этой возможностью. В настоящее время эти армянские организации используются как инструмент давления на Азербайджан в руках отдельных государств. Насколько это возможно, они играют роль в организации международного давления на Азербайджан. Они не служат интересам армянского народа и армянского государства. Правительство Армении также старается держаться на определенной дистанции от этих организаций. Правительство Никола Пашиняна понимает, что новая система отношений на Южном Кавказе будет основана на мире и сотрудничестве. Если продолжать оставаться вне региональных проектов и взаимного экономического и торгового сотрудничества с государствами региона, это может создать для Армении серьезную проблему. Официально Ереван склонен к нормализации отношений с Азербайджаном, а не к их обострению. Армянский национальный комитет Америки и подобные ему организации не смогут добиться никаких результатов. Независимый политолог Хагани Джафарли: — Соединенные Штаты являются страной, где лоббизм наиболее распространен. Соединенные Штаты в некотором смысле и возникли как государство в результате лоббирования. Именно поэтому лоббистские организации считаются престижным бизнесом в США, в отличие от других стран. Армянский национальный комитет Америки (ANCA) знает это и пытается этим воспользоваться. Во многих случаях они используют интересы общества, которое представляют, для обеспечения своих собственных интересов. Кроме того, чтобы не потерять поддержку представляемой ими общины, Американский армянский национальный комитет ведет активную работу перед выборами в США. Сейчас период выборов, и влияние Американского армянского национального комитета среди армян очень низкое. Именно поэтому они сейчас пытаются проявить активность и завоевать симпатии армян. Однако никакое лоббирование не может изменить порядок, сложившийся волей народа. У Армении нет возможности изменить баланс сил в Карабахе.

Avqustun 19-da saat 09:50 radələrində Ermənistan silahlı qüvvələrinə məxsus kvadrokopter Gorus rayonunun Brun yaşayış məntəqəsi istiqamətində yerləşən mövqelərindən Ordumuzun üzbəüz mövqeləri üzərində kəşfiyyat uçuşları həyata keçirməyə cəhd göstərib. Axar.az xəbər verir ki, bu barədə Müdafiə Nazirliyi məlumat yayıb. Bölmələrimizin sayıqlığı nəticəsində aşkar olunan pilotsuz uçuş aparatının fəaliyyətinə xüsusi texniki vasitələrlə müdaxilə edilib və ərazidən uzaqlaşdırılıb.

Sevda Mirzə: Hər cumhuriyyətin, dövlətin bir paytaxtı, qurumun bir mərkəzi qərargahı vardır. Türkiyədən gedən çoxlu ermənilər Qarabağda və Qərbi Azərbaycanda yerləşdirildi. Yəni ortada həm Azərbaycan, həm Türkiyə faktoru var. Mərkəzi qərargahı Ankaradadır, yoxsa Bakıda? Qafar Çaxmaqlı: Bizim konstitusiyamız hazırlanır. Bir neçə dəfə müzakirə etmişik. O konstitusiyada açıq yazmışıq ki, İrəvan Türk Cümhuriyyətinin paytaxtı İrəvan şəhəridir. 1918-ci ildə bir tarixi yanlışlıq nəticəsində Ermənistana buraxılan İrəvan Azərbaycan Xalq Cumhuriyyətinin (1918-1920) şəhərlərindən biri idi. Ona görə də İrəvan Türk Cümhuriyyətinin paytaxtı elə İrəvandır. Amma cumhuriyyətimiz mühacirətdə olduğuna görə onun mərkəzi qərargahının Türkiyə, yoxsa Azərabaycanda olması məsələsi çox müzakirə edildi. Düşündük ki, İrəvan Türk Cümhuriyyətinin mərkəzi qərargahı Türkiyədə olsun, Azərbaycan isə onun təmsilçiliyi olsun. Belə də etdik. Məsələn, İrəvan Türk Cümhuriyyəti Millət Şurasının sədr müavini İradə Rzazadə eyni səlahiyyətlərlə Azərbaycanda təmsilçimizdir və fəaliyyətimizi yürütməkdədir. Türkiyədə mənəm millət şurasının təmsilçisi. Sevda Mirzə: Mərkəzi qərargahın Türkiyədə olmasının səbəbi belə anlayırıq ki, Osmanlı dövründə, Türkiyənin özünün mücadilə apardığı müharibə illərində ermənilərin bundan istifadə etməyə çalışması ilə yaranan yerdəyişmələr, Türkiyədəki ermənilərin Qarabağ və Qərbi Azərbaycanda, ordakıların isə buraya köçürülməsi ilə bağlıdır. Qafar Çaxmaqlı: 1918-1920-ci illərdə Azərbaycanın İrəvan bölgəsindən 1 milyona yaxın adam Türkiyəyə gəlib-yerləşib. Onların nəsilləri əsasən Qars, İğdır, Ərdahan, Ərzurum bölgələrində, Türkiyənin digər qərb bölgələrində, İzmirdə, İstanbulda Ankarada və başqa yerlərdə yaşamaqdadır. Yəni “Bizim burada çox böyük yəni kontingentimiz var” deyə bilirik. Sevda Mirzə: Türkiyədə biri dediyi zaman ki “Mən də azərbaycanlıyam”, soruşursan “Haradan gəldiniz?”, deyir “Burada doğulan azərbaycanlıyam, Türkiyə vətəndaşıyam, amma dədələrim keçən əsrin sonlarında gəldilər” və ya sizin dediyiniz dövrdəki böyük azərbaycanlı köçündə. İrəvan Türk Cümhuriyyəti elan edilib, abributlarını təyin olunub, qərargahları müəyyənləşib. Bəs Ermənistanın buna münasibəti necədir? Qafar Çaxmaqlı: Biz cümhuriyyəti elan etdikdən bir həftə sonra Ermənistan Təhlükəsizlik Şurasında baş nazir Nikol Paşinyanın rəhbərliyi ilə bu məsələ müzakirə olundu. O müzakirələr nəticəsində yayılan xəbərləri biz yaydıq, həm ermənicə, həm tərcümələri ilə. Reaksiyaları çox kəskin şəkildə pis oldu. Təhlükə hesab etdilər “azərabaycanlılar artıq bizim ərazilərimizə iddia edirlər” deyə. Azərbaycan prezidenti İlham Əliyev də dəfələrlə İrəvanın, Zəngəzurun, Göyçənin Azərbaycanın əraziləri olduğunu dilə gətirəndən sonra onlar istədilər İrəvan Türk Cümhuriyyətinin Azərbaycan dövləti tərəfindən yaradıldığını iddia etsinlər. Əslində bu, belə deyil, amma Azərbaycan prezidentinin o çıxışları bizim fəaliyyətimizə bir stimul verdi. Şübhəsiz, kökü azərbaycanlı olduğu üçün bu fikirləri prezidentimiz dilə gətirməliydi bizim kimi. O ərazilər bizimdir. Ermənistan bu mövzuda münasibətini çoxlu sayda yazılarla bidlirdi, hətta məndən müsahibə almaq da istədilər. Biz erməni dilində müsahibə verməyə hazırıq, amma hələ olmayıb. Onlar istəyirlər bizdən müsahibə alıb fikirlərimizi öyrənsinlər. Biz açığıq, yəni fəaliyyətimizdə heç bir gizlilik yoxdur. Adamlarımızın o torpaqlara dönmə mücadiləsini veririk, hüquqi mücadələ veririk. Prezidentimiz də dəfələrlə deyib: “Biz tankla, topla deyil, sülhlə, barışla gələcəyik”. Sevda Mirzə: Sadəcə çıxdığımız torpaqlara yenidən qayıtmaq istəyimiz var. Qafar Çaxmaqlı: Bu gün Ermənistanla Azərbaycan arasında Azərbaycanın təklif etdiyi 5 maddə var. Bu maddələrdən biri Ermənistana vaxtı ilə qovulmuş azərbaycanlıların geri dönüşünün təmin olunması barədə təklifdir. Bu, belə də olmalıdır. Əgər Dağlıq Qarabağın işğaldan azad olunmamış hissəsində - Xankəndi, Xocalı, Xocəvənd kimi ərazilərdə ermənilər yaşıyırsa, niyə Ermənistanın içərisində - Azərbaycanın öz torpaqlarında Azərbaycan türkləri yaşamasın? Onlara bizim torpaqlarda hansı milli, mədəni haqlar veriləcəksə, bizə də verilməlidir və biz öz dədə-baba torpaqlarımıza dönməliyik. Biz bunun mücadiləsini veririk, burada qeyri-qanuni, hüquqsuz, yəni beynalxalq hüquqa zidd heç nə yoxdur. Sevda Mirzə: Bu işdə böyük uğurlar diləyirik hər birinizə. Həm Azərbaycanın, həm Türkiyənin içindəki Azərbaycan türklərinin İrəvan Türk Cümhuriyyətində yaşamaq, o torpaqlara qayıtmaq haqları var. Bu haqlar köçlərə məruz qalmış azərbaycanlıların indi orada yerləşmə haqlarıdır. Qafar Çaxmaqlı: Bizim apardığımız bu mücadilə yalnız Qərbi Azərbaycandan olan və ora köklü insanların deyil, güneyli, quzeyli bütün Azərbaycan və Türkiyə xalqlarının mücadiləsidir. Bu, ortaq bir milli mücadilədir. Biz buna belə baxırıq. Sevda Mirzə: Azərbaycanı və Türkiyəni sevən hər kəs də dəstək verir. Nəinki Azərbaycan Respublikasının prezidenti İlham Əliyev, Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan da bu işə isti baxır və münasibəti gözəldir. İnanırıq ki, bir gün elə ikisi birlikdə bu cumhuriyyəti rəsmən elan edəcəklər. Buna çox inamla baxırıq. Çox sağ olun, çox təşəkkür edirik sizə.

Niyə Qərbi Azərbaycan deyil, İrəvan Türk Cümhuriyyəti? TRT “Türkiyənin səsi” radiosu və TRT/Azərbaycan saytının qonağı Kayseri Erciyes Universitetinin professoru, ermənişunas alim, eyni zamanda İrəvan Türk Cumhuriyyəti Millət Şurasının sədri Qafar Çaxmaqlıdır Sevda Mirzə (müəllif və aparıcı): Salam, TRT “Türkiyənin səsi” radiosunun dinləyiciləri və TRT/Azərbaycan saytının oxucuları, Azərbaycan redaksiyasının hazırladığı “Könül coğrafyasından Türkiyə” proqramımızın bugünkü qonağı Türkiyədə uzun illərdir çalışan azərbaycanlı, Kayseri Erciyes Universitetinin professoru, ermənişunas alim, eyni zamanda İrəvan Türk Cumhuriyyəti Millət Şurasının sədri Qafar Çaxmaqlıdır. Xoş gəlmisiniz Qafar müəllim. Qafar Çaxmaqlı (Kayseri Erciyes Universitetinin professoru, İrəvan Türk Cümhuriyyəti parlamentinin sədri): Xoş gördük, Sevda xanım. Sevda Mirzə: Siz ermənişunast alimsiz. Ermənistanın paytaxtı Yerevanda uzun illər erməni dilində yazan bir jurnalist və tədqiqatçı kimi çalışmısınız. Bir dildə yazmaq o dilin kökünə qədər bələd olmaq deməkdir. Düşmənin dilini bilmək bir növ düşmənə qalib gəlməyin yollarından biridir. Bu mənada Türkiyə dövlətinə həqiqətən bir təşəkkür düşür ki, sizin kimi alimə dəyər verib və Kayseri Erciyes Universitetində müəllim olaraq çalışmanıza imkan yaradıb. Universitetdə erməni dili bölümünün yaranması sizin adınızla bağlıdır. Erməni dilini öyrənməyə maraq varmı? Qafar Çaxmaqlı: Bilirsiniz ki, erməni dilində çox böyük qaynaqlar var. İdeoloji mübarizədə də erməni dilini bilmənin əhəmiyyəti böyükdür. Çünki erməni dilini bilmədən Ermənistanı, erməni psixologiyasını, nə cür düşüncə sistemində olduğunu bilə bilməzsən və sənin ermənilərlə bağlı hər hansı bir araşdırma aparmaq və ideoloji nəticələrə gəlmək imkanın çox çətin olur. Bu mənada erməni dilini bilmənin əhəmiyyəti var. Həm də bunu demək lazımdır ki, indiki ermənilər uzun müddət türklərlə bir arada yaşadıqları üçün böyük bir mədəniyyətə malik olublar. Türkiyənin Anadolu coğrafiyasında, xüsusilə Şərqi Anadoluda yaşadıqlarına görə orada mədəniyyət abidələri də var. Yazılı dil olaraq da 5-ci əsrdən əlifbaları var. Erməni əlifbasında çox böyük mənbələr var ki, biz onlardan istifadə etməliyik. Təkcə erməni hərfləriylə yazılan türkcə əsərlərin sayı 2 mindən yuxarıdır. Ermənistanda biblioqrafiya hazırlıyıblar ki, orada erməni hərfləriylə türkcə əsərlər, nəşrlər, mətnlər yer alır. Bunlar çox böyük qaynaqlardır. Erməni dilini bilməklə biz onları əldə edə və bir çox tarixi hadisələrə işıq tuta bilirik. Məsələn, 19-cu əsrdən başlayaraq ermənilərin Osmanlı dövlətinə qarşı bir mücadələsi var. Əsasən siyasi təşkilatlar və üsyanlar şəklində olan bu mücadilələri bilmək üçün mütləq erməni dilini bilmək lazımdır. Sevda Mirzə: Tələbələriniz nə qədərdir? Qafar Çaxmaqlı: 2010-cu ildə Kayseridə Erciyez Universitetində erməni dili bölümü yaradılanda onun qurucularından biri mən oldum. Həmin ildən çox böyük maraq yarandı. İlk dövrdə tələbə sayı az olsa da, sonraki illərdə artdı. Bizim məzunlar bu gün Türkiyənin müxtəlif ictimai qurumlarında, dövlət idarələrində və bır sıra yerlərində çalışır. Bir zaman biz onları yetişdirdik, indi artıq onlar özləri erməni dili mütəxəssisləri hazırlamaqla məşğuldur. Bizim əsas amacımız Türkiyə üçün erməni dilini bilən mütəxəssislər hazırlamaqdır. Mənə elə gəlir ki, işimizi bacarıqla yerinə yetiririk. Sevda Mirzə: Əslində biz gec qalmışıq. Onlar o dövrlərdən – 5-ci, 7-ci əsrlərdən, yaxud türk millətinin humanistliyindən istifadə edərək Osmanlı zamanında ayağa qalxdıqları vaxtlardan hərəkətdə olublar. Başqa ölkənin içində o hərəkətləri edə bilməzdilər. Bunları Türkiyə ərazisində, Azərbaycan torpaqlarında ediblər, hünərləri var idisə, Rusiya, Fransa və ya Almaniyada edərdilər. Deyirsiniz ki, erməni əlifbasıyla türkcə yazılan ədəbiyyatları var, amma bizdə ərəb və ya latın qrafiyasıyla erməni dilində kitablar yoxdur. Bu baxımdan da onlar çox qabağa gediblər. Qafar Çaxmaqlı: Ehtiyacdan doğub ermənilərin türkcəni ana dili kimi istifadə etməsi. Bununla belə bu gün Ermənistanda türk dili çətinliyi demək olar ki, yoxdur, yəni onların mütəxəssis problemi yoxdur. Çünki türkcəni Ermənistanda bilənlərin sayı olduqca çoxdur, amma Türkiyədə, Azərbaycanda erməni dili mütəxəssisi problemi var. Ermənistanın özündə həm İrəvan Dövlət Universiteti, həm Elmlər Akademiyası, həm digər təlim-təhsil yerlərində Azərbaycan dili və Türkiyə türkcələrini öyrənmək üçün fakultələr var, nə bilim, kurslar açılır, mərkəzlər qurulur. 20-dən çox mərkəz var ki, Azərbaycanı və Türkiyəni araşdırmaqla məşğuldur. Ermənilər bu sahədə bizdən çox-çox irəlidədir, yəni bizi araşdırmaq, öyrənmək baxımından çox ciddi işlər görə bilirlər. Amma biz bir az bu sahədə geri qalırıq, çünki hələ mütəxəssis çatışmazlığı var. Mütəxəssislər bir gündə, iki gündə yetişmir, onlar illərlə yetişir. Sevda Mirzə: Siz böyük bir mütəxəssis kimi bir müddət Azərbaycanda çalışmısınız, hal-hazırda Türkiyənin tanınmış dövlət universitetində işləyirsiniz, həm də İrəvan Türk Cumhiriyyəti Millət Şurasının sədrisiniz. İrəvan Türk Cumhuriyyətinin yaranma zərurəti nədən doğdu? Qafar Çaxmaqlı: Bildiyimiz kimi, indiki Ermənistan respublikası Azərbaycanın tarixi ərazilərində yaranıb. O dövrdə - 1918-ci ildə elə bir vəziyyət yaradıldı ki, ermənilərin Cənubi Qafqazda bir dövlət yaratmasına mane olmadılar, hətta Osmanlı dövləti Azərbaycanda bunlara müəyyən haqların verilməsi tərəfdarı oldu, halbuki onların buna heç bir haqları yox idi. Azərbaycanın 9 min kradvat kilometrlik ərazisində bir erməni dövləti yaradıldı. 1920-ci ildə bu ərazi 29,8 kvadrat kilometrə qədər artırıldı. Azərbaycan torpaqları bunlara azlıq etdi, əhalinin böyük bir hissəsini zaman-zaman qovdular oradan və 1988-ci ildə artıq İrəvanda bir nəfər belə azərbaycanlı qalmadı. O ərazidən çıxan biz torpaq sahiblərinin sayı bu gün 5 milyondan yuxarıdır. İndi İrəvan Türk Cümhuriyyəti bunun hesablamalarını aparır ki, bu 5 milyon insanın haqqı var öz dədə-baba torpaqlarına qayıtmağa və orada bir dövlətlərinin olmasına. Bu fikir Azərbaycanda çoxdan var idi, həmişə də təşəbbüslər olmuşdu ki, respublika elan etsinlər. Sevda Mirzə: Qərbi Azərbaycan anlayışı hər zaman olub, sovet dövründə də, sonra da. Qafar Çaxmaqlı: Biz elə başlanğıcda adını Qərbi Azərbaycan qoymuşduq cümhuriyyətimizin. Adı İrandakı Güney Azərbaycandakı əyalətlə eyniyət təşkil edirdi, qarışıqlıq düşürdü, beynəlxalq təşkilatlara çıxıb “Qərbi Azərbaycan” deyərkən, yazarkən İrandakı Qərbi Azərbaycan düşünülürdü. Ona görə ismini dəyişdirdik və elə doğru da etdik. Çünki İrəvan da tarixən Azərbaycanın ən böyük mədəniyyət mərkəzlərindən biri olub. İrəvan xanlıqı öz İrəvan adlı kiçik bir dövlət idi. Cənubi Qafqazda 4-5 mədəniyyət mərkəzi var idisə Azərbaycana aid, onun biri İrəvana düşürdü. Təsadüfi deyil ki, Azərbaycan prezidenti bu günlərdə bir sərəncan imzaladı: “İrəvan seminariyasının 140 illiyi” keçiriləcək. Yəni Azərbaycan seminariyalarından biri, təhsil mərkəzlərindən ən böyüyü İrəvanda yaranmışdı. Bu seminariyadan çıxan ziyalılar Azərbaycan dövlətinin qurucularına çevrildilər, Azərbaycan xalqının ən böyük şəxsiyyətləri oldular. Bir neçə dəfə təşəbbüs irəli sürülsə də, baş tutmamışdı. Amma biz düşündük ki, ciddi şəkildə bunun üzərinə gedib İrəvan Türk Cümhuriyətini elan edək və 2020-ci il mayın 9-unda bunu etdik. Həmin dövrdən indiyə qədər çox ciddi çalışmalar aparmışıq, təşkilatlanma işləri gedib, artıq İrəvan Türk Cümhuriyyətinin 45 nəfərdən ibarət Millət Şurası (parlamenti) fəaliyyət göstərir. Dövlət departamentimiz var. Qurultayımızı keçirəcəyik. Bunlardan başqa, təmsilçilər məclisi var ki, ayrı-ayrı ölkələrdə bizim nümayəndələri idarə edən bir qurumdur. Artıq dünyanın 14 ölkəsində İrəvan Türk Cümhuriyyətinin təmsilçiləri var. Biz belə bir heyətlə yola çıxmışıq. Arada müəyyən dəyişikliklər olur, çünki dövlət qurmaq asan məsələ deyil. Biz İrəvan Türk Cümhuriyyətini elan edəndən sonra Azərbaycan dövləti də, Türkiyə dövləti də bizim fəaliyyətimizə heç vaxt mane olmadılar, əksinə, həmişə bizə müəyyən mənada həm siyasi, həm mənəvi dəstək verdilər. Sevda Mirzə: Bu, çox əsasdır. İki dövlət başçılarının bu işi dəstəkləməsi, fəaliyyətinin irəli çəkilməsinə yardım etmələri həqiqətən böyük bir işdir. Bir dövlət yarandığı zaman onun atributları - himni, bayrağı, gerbi olur. Bildiyimizə görə, İrəvan Türk Cumhuriyyətinin də bayrağı, gerbi və himnini yaratmısınız. Demək olar ki, ordudan başqa cümhuriyyətin hər şeyi var. Qafar Çaxmaqlı: Bəli, siz doğru deyirsiniz ki, dövlətin müəyyən atributları olmalıdır. Biz çox böyük müzakirələrdən sonra həm bayrağı, həm gerbi, həm də himni hazırlamışıq. Azərbaycanın görkəmli bəstəkarı Cavanşir Quliyev himnin müəllifidir. Digər işlərimiz də vardır.

İrəvan Türk Cümhuriyyəti mühacir hökuməti: məramı, qərargahı, yol xəritəsi və atributları TRT\Azerbaycan saytı İrəvan Türk Cümhuriyyəti (İTC) mühacir hökuməti ilə bağlı sözügedən hökumətin Millət Şurasının sədri, Kayseri Erciyez Universitetinin professoru, ermənişünas alim Qafar Çaxmaqlıdan müsahibə alıb TRT\Azerbaycan saytı İrəvan Türk Cümhuriyyəti (İTC) mühacir hökuməti ilə bağlı sözügedən hökumətin Millət Şurasının sədri, Kayseri Erciyez Universitetinin professoru, ermənişünas alim Qafar Çaxmaqlıdan müsahibə alıb. - Niyə İrəvan Türk Cümhuriyyəti (İTC) adlı mühacir hökuməti yaradıldı? İdeyası və məqsədi nədir? Qərargahı haradadır? -Əslində bu məsələ daim cəmiyyətdə diqqət mərkəzində idi. Bu ideya başqa adlarla var idi, xüsuilə də Qərbi Azərbaycan İrəvan Hökuməti olaraq. Həmişə bu ideyanı reallaşdırmaq üçün cəhdlər olub ki, Qərbi Azərbaycan hökuməti yaradılsın. Amma bir çox səbəbdən bunu reallaşdırmaq mümkün olmamışdı. Son illər bir qrup ziyalı Azərbaycan və Türkiyədə bunun müzakirələrini aparırdıq və nəhayət, 2020-ci ilin 9 may tarixində onu qədim sərhədləri əsasında İrəvan Türk Cümhuriyyəti (İTC) mühacir hökuməti adı ilə yenidən quraraq Türkiyədə elan etdik. Mərkəzi qəragah 2-dir, biri Ankarada, biri Bakıda. Bu da o deməkdir qərarlar əsasən bu iki paytaxtda veriləcək. Ağırlıq Azərbaycandadır. Çünki Qərbi Azərbaycan (İrəvan) əhalinin kompakt yaşadığı hissələr daha çox Azərbaycandadır. Hələ ki, əsas mərkəzi qərargah Ankaradadır. Dağlıq Qarabağla bağlı iddiaların nə şəkildə olduğu məlumdur. Hələ də bu torpaqların 4 rayonu işğal altındadır. Çirkin nəfisləri Qarabağda ikən ermənilər Naxçıvana da iddialar qaldırıblar. “Gəncəbasar bizimdir” deyir və bu sahədə çox geniş fəaliyyət göstərirlər. 1921-ci ildə bağlanan Qars müqaviləsinin ləğvi ilə bağlı indidən bir petisiya keçirməyə başlayıblar. Dünyanın hər yerinə yayıblar ki, bu müqavilə ləğv edilməli və sonra Naxçıvan Ermənistana keçməlidir. Guya o müqavilədən əvvəl Naxçıvan Ermənistanın ərazisi olub. Hələ əvvəlki illəri yox, 1988-ci ildəki proseslərə baxsaq, bu dövrdə indiki Ermənistanda qalan İrəvan (Yerevan) və ətraf rayonlarımızdan 300 minə yaxın əhali yerindən-yurdundan olub, Azərbaycan respublikasına, Türkiyəyə və başqa yerlərə səpələnib. Bunların bir haqqı, hüququ, gələcəkdə hansı vəziyyətdə olacağı ilə bağlı cəmiyyətdə çox ciddi narahatlıq var. Bizim İrəvan Türk Cümhuriyyətini elan etməyimizin əsas səbəbi erməni təcavüzkarlığı, işğalı və Azərbaycan torpaqlarına iddialarına cavabdır. Biz də düşündük ki, əgər bunlar Azərbaycan torpaqlarının içərisində qondarma rejim qururlarsa, niyə biz öz haqlarımızı tələb etməyək? Bu ərazilərdə ermənilərin heç bir zaman dövləti olmayıb. Amma bizim Qərbi Azərbaycan, indiki Ermənistan içərisində tarixən dövlətimiz olub ki, bu İrəvan xanlığıdır. 1828-ci ildə İrəvan Rusiya tərəfindən işğal olunduqdan sonra şüurlu və mərhələli şəkildə bu Azərbaycan torpağına ermənilərin köçürülməsi başlanılıb. Yəni 1918, 1920, 1947-ci il qanunlarının ləğvi, təkcə 1988-ci ildə 300 min azərbaycanlının öz tarixi dədə-baba ərazilərimizə qayıtmaq fikrini həmişə cəmiyyətin içərisində ayaqda tutmaq, hər zaman diqqət mərkəzində saxlamaq, orada yaşamaq və istənilən vaxt o yerlərə dönmə haqqımızı əlimizdə saxlamaq üçün İrəvan Türk Cümhuriyyətini mühacirət hökumətini qurduq. Hökuməti qurdunsa, onu hüquqi cəhətdən əsaslandırmaq lazımdır. Biz də bunu etdik və edirik. Digər tərəfdən ermənilərin Azərbaycan torpaqlarına və Türkiyənin Şərqi Anadolu ərazilərinə iddialarına qarşı daha sərt, hüquqi və anlamlı ideya meydana qoyuruq ki, əgər sən bu ərazilərə iddia edirsənsə, biz də öz tarixi torpaqlarımızı istəyirik. Bu ideyanın gerçəkləşdirmək istəyinin başqa aspektləri də var. Bölgədəki geosiyasi vəziyyət, dünyada gedən proseslər, insan haqları ilə bağlı məsələlərin hamısı bizim elan etdiyimiz respublikanı beynəlxalq müstəviyə çıxaracaq. - İrəvan Türk Cümhuriyyətinin (İTC) strukturu necədir? - Mühacir hökumətimiz 40 nəfərdən ibarət təşəbbüs qrupu tərəfindən yaradılıb ki, hal-hazırda bu, Təşkilat Komitəsi adlanır. Komitə parlamenti əvəz edir. Strukturu 14 deputatdan ibarət olacaq Dövlət Şurasıdır. Qanunvericilik, hüquq, sosial, mədəniyyət və başqa sahələr üzrə ayrı-ayrılıqda qurumlar yaradılıb ki, bunlar gələcəkdə nazirlik adlanacaq. Hələlik 14 ölkədə - Rusiya, İngiltərə, Ukrayna, Qazaxıstan, Hollandiya, Belçika, İspaniya, İsveç və başqa yerlərdə İrəvan Türk Cümhuriyyətinin təmsilçilikləri var. - Dövlətin atributları olur: bayraq, gerb, himn və s. - 2020-ci ilin may ayında keçirilən onlayn konfrans zamanı elan edilən İrəvan Türk Cümhuriyyəti (İTC) mühacir hökumətinin iyul ayında dövlət bayrağı və gerbi qəbul olundu. 4 İyul – İrəvan Türk Cümhuriyyətinin Bayraq Günü kimi təsdiqləndi. Üç rəngli bayrağımızda qırmızı daha çoxdur. Bu qırmızı Qərbi Azərbaycan türklərinin faciələrinin miqyasını ifadə edir. Təbii ki, mavi rəng bu yerin insanlarının Azərbaycan türkü olmasının, yaşıl isə İslamın simvoludur. Aypara və səkkizguşəli ulduz isə Azərbaycan Respublikasının bir parçası olduğuna işarədir”. İrəvan Türk Cümhuriyyətinin gerbi isə girdə qalxan formasındadır. Gerb qartal qanadlarının üzərindədir. Qartal qanadlarının seçilməsi iki səbəbdəndir: 1. Ən qədim və böyük türk dövlətlərinin, o cümlədən Azərbaycan ərazisindəki imperiyaların bir çoxunun bayraqlarında qartal təsvir olunub; 2. Qartal canlılar içərisində ən yüksəkdə uçan və zirvələrdə yaşayandır. Bu da eyni zamanda gücün rəmzi hesab olunur. İrəvan Türk Cümhuriyyətiningerbi qartal qanadları üzərində, yüksəklərdə, düşmənlər üçün əlçatmaz zirvələrdədir. Gerb dairəsi Azərbaycan Respublikasının bayrağına bənzər şəkildə tərtib olunub. Mərkəz və əsas hissəsi qırmızı rəngdədir, kənarları mavi və yaşılla əhatələnib. Mavi xətt sol tərəfdə aşağıdan yuxarıya doğru, yaşıl xətt isə sağ tərəfdə aşağdan yuxarıya doğru hərəkət edir. Hər üç rəngin yuxarı hissədə birləşmə yeri İrəvan xanlığına aid qədim bayraqlarda mövcud olub, hakimiyyət rəmzi olan romb fiquru ilə ümumi taca bənzər şəkildə birləşdirilib. Bu konfiqurasiya İrəvan xanlığının əsas, fərqli, özünəməxsus elementini ehtiva edir. Dairənin ortasında, qırmızı sahənin tam mərkəzində, aşağıdan yuxarıya doğru qədim türk-oğuz boylarının ümumi mental rəmzləri olmaqla yanaşı, müasir Azərbaycan Respublikasının və İrəvan Türk Cümhuriyyətinin bayrağında əks olunmuş aypara və səkkizguşəli ulduz təsvir olunub. Bu aypara və ulduz açıq qızılı rəngdədir. İrəvan Türk Cümhuriyyətinin himni isə yaxınlarda qəbul olunacaq. Bəstəkarı dəqiq Cavanşir Quliyevdir. Mətnin müəllifləri isə çox güman ki, iki şairə xanım olacaq. Bütün seçimlər səsvermə yolu ilə qəbul edilir. - İrəvan Türk Cümhuriyyətinin “Yol xəritəsi” necədir? - 2021-ci ili İrəvan Türk Cümhuriyyəti (İTC) mühacir hökumətinin quruculuq ili elan etmişik. Türkiyə və Azərbaycan prezidentləri ideyanı isti qarşılayıblar. Bizi qəbul edəcəklər, ətraflı fikir mübadiləsi aparılacaq. BMT və bir sıra beynəlxalq təşkilatlara, o cümlədənxarici dövlətlərə İrəvan Türk Cümhuriyyəti ilə bağlı müraciətlər ünvanlanıb.Bəzilərindən “Məktublarınız qeydə alındı, nəzərə alınacaq, sizinlə əlaqə saxlanılacaq” kimi cavablar göndərilib. Hazırda qərbi azərbaycanlıların siyahıyaalınma prosesi gedir. Sayt təsis olunub. Sənədləşmə işləri aparılıb. Saytımız üzərindən davam edən siyahıyaalınma başa çatandan sonra onlara vətəndaşlıq veriləcək. Təkcə Qərbi Azərbaycanlılardan ibarət olmayan, özünü qərbi azərbaycanlı hiss edən bütün azərbaycanlılar və türkiyəlilər bu cümhuriyyətin vətəndaşlarıdır. İrəvan Türk Cümhuriyyətinin Mərkəzi Seçki Komissiyası yaradılıb, ümumi siyahıyaalma və pasportların verilməsindən sonra parlament seçkiləri nəzərdə tutulub. Parlament seçkilərində vətəndaşların sayı çox önəmlidir. Üstəlik, hansı əraziləri tam əhatə edəcəyik, hansıları yox, bu da önəmli nüansdır. Ümumi şəkildə bilirik ki, həmin ərazilərdən dağılmış, çıxmış insanların törəmələri 7 milyona yaxındır. Bu insanlar əsasən Azərbaycan Respublikasında, Türkiyədə, Güney Azərbaycanda, Rusiyada, Gürcüstanda yaşayırlar. Bu gün konkret olaraq İrəvan Türk Cümhuriyyətinin vətəndaşlığını qəbul edən, onun dövlət quruculuğunda bilavasitə vətəndaş kimi iştirak etmək istəyən, özünün, ata-anasının, babasının sənədlərini təqdim etməklə vətəndaşlıq alan insanlar nə qədər olacaq, bu da dəqiq deyil. Həmin insanların sayından asılı olaraq artıq parlamentdə deputatların sayı müəyyənləşəcək. Yəni 2021-ci il üçün əsas planlara bunlar daxildir. Təbii ki, təbliğat, təşkilatlanma, yerli strukturlarla bağlı Türkiyə, Azərbaycan, Rusiya, Avropa və Güney Azərbaycanda əslən Qərbi Azərbaycan ərazisindən olanlarla bağlı da müəyyən planlar var. - İrəvan Türk Cümhuriyyətinin dövlət quruluşu hansı şəkildə olacaq? - Hələ ki, parlament respublikası haqqında düşünülür. Hazırda bizdə əsas orqan Millət Şurasıdır. Amma bu, dəyişə bilər. Yəni, parlament, yoxsa prezident üsuli-idarəli respublika olması referendumla müəyyənləşəcək. Parlamentdə hökumət təyin olunacaq. Baş nazir seçiləcək, nazirlər təyin ediləcək. Demək olar ki, klassik struktur nəzərdə tutulub. - Referendum və seçkilər hansı formalarda keçiriləcək? - Qarışıq keçirilməsi nəzərdə tutulur. Biz Azərbaycandakı qərbi azərbaycanlıların sıx yaşadığı yerləri, sayını demək olar ki, dəqiq bilirik. Bu barədə çoxlu bədii, tarixi əsərlər də yazılıb. Həmin insanların çoxu da sağdır. Bizim əhalinin kompakt yaşadığı ərazilərdə əyani şəkildə, yəni həmin ərazidə keçirilməsi nəzərdə tutulub. Şərqi Anadolunun “azərilər” adlanan hissəsinin də böyük əksəriyyəti vaxtilə Qərbi Azərbaycandan köçənlərdir. İğdır, Qars, Ərdahan, Ərzurum kimi ərazilərdə sıx şəkildə yaşayırlar. Bu baxımdan yekunda məlum olur ki, Anadoludakı qərbi azərbaycanlıların sayı Azərbaycandakı qərbi azərbaycanlıların sayından heç də az deyil. Ortada kifayət qədər yüksək rəqəm var. Qərbi Azərbaycanla bağlı ideya burada fəaldır. Oranı daha da fəallaşdırmaq üçün Türkiyə cəmiyyəti mühüm rol oynayacaq. Ümumilikdə isə irəvanlıların çoxu bütün dünyaya dağılıb. Bu baxımdan həmin şəxslər üçün onlayn səsvermə təşkil olunacaq. İrəvan Türk Cümhuriyyəti (İTC) mühacir hökumətini geniş çevrədə tanıtmaq üçün bütün sosial internet şəbəkəsindən istifadə edirik. “Facebook”, “Youtibe”, “WhatsApp” qruplarımız var. - İrəvan Türk Cümhuriyyətinin tanınması üçün Azərbaycan və Türkiyə hökumətlərinə müraciət ünvanlanıbmı? - Bəli, məktub göndərmişik. Türkiyədən hörmətli prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğanın katibliyindən bizə cavab gəlib. Qeyd olunub ki, “Bu məsələni Türkiyə tərəfi nəzərdə saxlayır, uyğun zamanda sizinlə əlaqəyə girib görüşmək fikrimiz var”. Türkiyənin ayrı-ayrı rəsmi strukturları da bu işdə maraqlı görünür. Azərbaycanda 2020-ci ilin yay aylarında parlamentdən məktub gəlib və qeyd olunub ki, prosesləri müşahidə və təqdir edirik, bəyənirik. Azərbaycan prezidenti İlham Əliyev də bu məsələ ilə bağlı müsbət düşüncədədir və görüşmək ümidindəyik.

Cavanşir QULİYEV - İRƏVAN TÜRK CUMHURİYYƏTİNİN DÖVLƏT HİMNİ

Фотообои ещё кто то клеит? Или это уже вчерашний день (дурной тон)?

Ermənilərin Bakıya, Gəncəyə qayıdışı ilə bağlı "Toivo Klaarın Qarabağ erməniləri ilə bağlı açıqlaması hazırda Qərbdə bölgə ilə bağlı cərəyan edən bəyanatlar silsiləsindəndir. Qarabağ erməniləri, onların qayıdışı ilə bağlı Azərbaycana qarşı təzyiqlər "erməni məsələsi" mövzusunun bəzi dairələrdə hələ bağlanmadığını göstərir. Bəs 1 il əvvəl dünya birliyinin üzvü, müstəqil və suveren beynəlxalq subyektin ərazisində separatizmin davam etməsinə niyə susurdunuz? Niyə Qarabağ və Zəngəzurdan qovulmuş azərbaycanlıların qayıdışı məsələsini qaldırmırdınız? Niyə Vardanyan və Arutyunyanın ötən illərdə azərbaycanlıları təhdid etməsi qarşılığında susmağa üstünlük verirdiniz?" BUTA.TV Musavat.com-a istinadən xəbər verir ki, bu fikirləri politoloq Zaur Məmmədov deyibmodelleri O bildirib ki, 44 günlük müharibədə ərazi bütövlüyünü təmin edən Azərbaycan dövləti nə həmin dövrə qədər, nə də həmin dövrdən sonra Qərbdəki bu kimi dairələrin obyektiv mövqeyini gördü: "Əksinə, Üçtərəfli Bəyanatın imzalanmasından sonra Cənubi Qafqazda tarixi reallığın bərpa olunması ilə barışmaq istəməyən bu qüvvələr 2020- 2023-cü illər ərzində BMT TŞ-də və digər qurumlarda separatçıları və terrorçuları müdafiə edən, Azərbaycan dövlətini günahlandıran müzakirələri bir neçə dəfə davamlı şəkildə təşkil etdilər. İndi niyə Qərbdəki bu dairələr rəsmi Bakının onların fikirlərini nəzərə alacağını düşünür? Toivo Klaar müsahibəsində qayıdışla bağlı məsələləri 2 hissəyə ayırır. 1. Ermənilərin Qarabağa qayıdışı. Guya Azərbaycanın belə bir öhdəliyi var. 2. Ermənilərin Azərbaycanın digər hissələrinə, azərbaycanlıların Ermənistana qayıdışı". Politoloq xatırladıb ki, vaxtilə Robert Köçəryan "azərbaycanlılarla ermənilər bir yerdə yaşaya bilməzdilər" deyirdi: "Həmin vaxt ağızlarına su alan beynəlxalq siyasətbazlar indi ermənilərin Qarabağa qayıtması üçün əllərindən gələni edirlər. Lakin onların istəkləri ilə oturub-duran olmayacaq. Nə qədər ki, Ermənistan Konstitusiyasında ölkəmizə qarşı ərazi iddiaları var, nə qədər ki, azərbaycanlılar tarixi Qərbi Zəngəzura və Göyçəyə qayıtmayıblar, iki xalq arasında yeni mərhələdən danışmaq tezdir. Ermənilərin Qarabağa qayıdışını ayrıca qeyd etmək, azərbaycanlıların qayıdışına cavab olaraq ermənilərin Bakıya, Gəncəyə və sair məntəqələrə qayıdışı haqqında danışmaq yolverilməzdir. Hər kəs qulağını yaxşı açıb eşitsin! Azərbaycan öz bildiyini etməkdə davam edəcək. Vaxtilə Azərbaycanı haqq mübarizəsində dəstəkləməyənlər, son 4 ildə yeni reallığı qəbul etməyənlər proseslərə müdaxilə etməsinlər. Bunun üçün onların nə mənəvi, nə institusional, nə də tarixi hüquqları var".

На бумаге всё красиво.

800 тысяч украинских мужчин избегают призыва Около 800 тысяч украинских мужчин, подлежащих мобилизации, избегают призыва. Они ушли в подполье, сменив фактический адрес проживания и устроившись на работу с «черной» зарплатой. Об этом в воскресенье, 4 августа, заявил глава комитета по вопросам экономического развития при Верховной раде Украины Дмитрий Наталуха в беседе с изданием Financial Times. По словам депутата, переход такого количества мужчин в нелегальное положение провоцирует сотрудников ТЦК «добирать» в украинскую армию людей, работающих официально. А это, в свою очередь, угрожает Украине серьезным экономическим кризисом, полагает Наталуха. «Все больше и больше предприятий будут закрываться просто потому, что у них недостаточно ресурсов для продолжения работы», что в конечном счете вызовет в экономике эффект домино. По словам Наталухи, с начала полномасштабного вторжения РФ украинские компании уже потеряли в среднем 10-20% сотрудников из-за военного призыва или эмиграции. В июне в Верховную раду был внесен законопроект об «экономической брони» от мобилизации. Согласно документу, компания может платить повышенный военный сбор размером 20 тысяч гривен (447 евро) в месяц за конкретного работника и тем самым освобождать его от призыва. Если этот законопроект будет принят, от военной службы будут освобождены почти 900 тысяч человек, а на нужды армии удастся собрать около 20 млрд гривен (более 447 млн евро), указывает Наталуха. «Это деньги, которые не зависят от того, в каком настроении проснется Виктор Орбан или кто станет следующим президентом США», — сказал депутат, имея в виду неоднократные блокировки европейской помощи Украине со стороны премьер-министра Венгрии, а также обещания Дональда Трампа за сутки «остановить» войну в Украине. (DW)

Почему правда из Ватикана возмутила армян? Публикация в ватиканской газете L’Osservatore Romano статьи о распространении христианства в Азербайджане и наследии Кавказской Албании под авторством Росселлы Фабиани вызвала болезненную реакцию в Армении. Так, оппозиционный депутат Лилит Галстян призвала МИД и Министерство образования, науки, культуры и спорта отреагировать на этот факт. «Что думают МИД и Министерство образования, науки, культуры и спорта Армении? Вы собираетесь терпеть культурный геноцид, последовавший за этническими чистками в Арцахе? Может быть, вы поднимете голос, проявите минимальное политическое достоинство и защитите наше коллективное наследие и идентичность?», – написала Галстян в Facebook. По ее словам, «руки Баку дотянулись до Ватикана, и Азербайджану удалось сделать невольным соучастником своего культурного геноцида сам Папский Престол, поскольку статья вышла в принадлежащем католической церкви издании». Справедливости ради стоит отметить, что посол Армении в Ватикане Борис Саакян провел встречу с директором и главным редактором газеты L’Osservatore Romano Андреа Монда. В ходе встречи дипломат подчеркнул «важность никогда не искажать самобытность культурного наследия и культовых сооружений, а также исторических фактов, которые неоспоримы и признаны международным сообществом, в том числе научным сообществом». Затем в той же газете были опубликованы размышления официального представителя Армянской церкви в Ватикане Хаджага Барсамяна, где он невнятно пытался «доказать» принадлежность Армении христианского наследия Кавказской Албании. «Почему упомянутые в статье церкви Карабаха, находящиеся под юрисдикцией албанского католикоса, несут только армянские надписи, датируемые как минимум 11-12 веками, а албанских надписей там нет?», — вопросил Барсамян. На этот вопрос уже ответил епископ Макар Бархударянц в своей книге «Арцах», изданной в 1895 году. Как известно, в 1836 году указ российского императора Николая I «Положение об управлении делами армяно-григорианской церкви в России» определил нормы управления армянской церковной жизнью в России и утвердил выборы католикоса всех армян на церковном соборе. Этим же документом была упразднена албанская церковь и все ее имущество, архивы, библиотеки, книги, епархии были переданы Эчмиадзину. Это привело к полному уничтожению албанской церкви, положило начало деэтнизации албан, политике агрессивного присвоения армянской церковью историко-культурного наследия Кавказской Албании. Согласно книге Бархударянца, еще в 1828 году все культово-церковное наследие Албанской церкви было в цветущем состоянии. «Еще в 1828 году по свидетельству очевидцев монастыри были обитаемы и в цветущем состоянии. Но, как известно, после прекращения Агванского католикосата, то есть после 1828 года, монастыри постепенно начали хиреть, лишаться монашеских групп, и, оставаясь без присмотра, по большей части стали разрушаться», — сокрушается в своей книге Бархударянц. После этого начался процесс арменизации церквей и монастырей в Карабахе. То, что нельзя было присвоить, систематически уничтожалось со стороны армянской церкви. Армянская церковь успешно провела ликвидацию албаноязычной эпиграфики по всему Карабаху, монтируя армянские надписи на церквах и монастырях, тем самым исторически обосновывая свое присутствие в этом регионе. Вот по этой причине на церквях Карабаха нет албанских надписей. К слову, многие армянские храмы имеют многочисленные надписи на персидском и арабском языках (например, храмы Ани), а четыре арки храма Богородицы (1301 г.) в городе Егвард поддерживают низкий барабан, на котором находится двенадцатиколонная ротонда в виде мусульманских изразцов со стихами азербайджанского поэта Низами на персидском языке. Интересно, что может сказать Барсамян, так рьяно заявляющий об отсутствии албанских надписей на христианских памятниках Карабаха, по данному поводу? Кстати, занимавшийся изучением истории Кавказской Албании армянский академик Сурен Еремян отмечал, что «огромное количество христианских памятников, значительная часть которых относится к доарабскому периоду, сохранилась в арменизированной части древней Албании, на территории древнеалбанских областей Арцах и Утик, где в настоящее время в основном живет армянское население» (Очерки истории СССР — III — IX вв. — М., 1958, с. 326 и др.). А советский историк Вадим Левиатов отмечал, что в массе своей армяне Карабаха так же, как и азербайджанцы, были потомками албанцев. «Албанцы издревле населяли Карабах, часть из них во времена господства арабского халифата была обращена в мусульманство, другая часть продолжала оставаться христианами. Албаны-христиане подверглись арменизации…» (Вадим Левиатов. Очерки истории Азербайджана в XVIII в. Баку, 1948, с. 149). Этим и можно объяснить тот факт, что за все эти столетия азербайджанцы не разрушали христианские памятники, относясь к ним, как к святыне и памяти прошлых поколений, что и отражено в статье Росселлы Фабиани в газете L’Osservatore Romano…

Каким омерзительным созданием стала эта Манька.

Евросоюз фактически признал смену власти в Бангладеш Евросоюз фактически признал смену власти в Бангладеш. Верховный представитель Европейского союза (ЕС) по иностранным делам и политике безопасности Жозеп Боррель в соцсети Х заявил, что необходимо обеспечить передачу власти новому правительству после следующих выборов. Как передает Gazeta.ru, по словам Борреля, «жизненно важно провести организованную и мирную передачу власти демократически избранному правительству». Он отметил, что Евросоюз «внимательно наблюдает» за событиями в Бангладеш и призывает стороны «к спокойствию и сдержанности». Массовые беспорядки в Бангладеш начались в июне 2024 года на фоне студенческих протестов из-за квот на трудоустройство и продолжаются до сих пор. К борьбе с митингующими привлечена армия. 5 августа протестующие взяли штурмом официальную резиденцию премьер-министра Бангладеш Шейх Хасины в Дакке. Хасина подала в отставку и уехала из страны в Индию. По информации индийской газеты Hindu, она запросила убежище в Великобритании. Министр внутренних дел Бангладеш Асадуззаман Хан сообщил, что управление страной после отставки премьер-министра Шейх Хасины возьмет на себя армия.